Uncategorized
An Orthodox woman says she is no longer welcome to pray at a New York synagogue because she is trans
(JTA) — When Talia Avrahami was asked to resign from a job teaching in an Orthodox Jewish day school after people there found out she was transgender, she was devastated. But she hoped to be able to turn to her synagogue in Washington Heights, where she had found a home for the last year and a half.
The Shenk Shul is housed at Yeshiva University, the Modern Orthodox flagship in New York City that was locked in battle with students over whether they could form an LBGTQ club. Still, Avrahami had found the previous rabbi to be supportive, and the past president was an ally and a personal friend. What’s more, Avrahami had just helped hire a new rabbi who had promised to handle sensitive topics carefully and with concern for all involved.
So Avrahami was shocked when her outreach to the new rabbi led to her exclusion from the synagogue, with the top Jewish legal authority at Yeshiva University personally telling her that she could no longer pray there.
“Not only were we members, we were very active members,” Avrahami told the Jewish Telegraphic Agency. “We hosted and sponsored kiddushes all the time. We had mazel tovs, [the birth of] our baby [was] posted in the newsletter, we helped run shul events. We were very close with the previous rabbi and rebbetzin and we were close with the current rabbi and rebbetzin.”
Avrahami’s quest to remain a part of the Shenk Shul, which unfolded over the past two months and culminated last week with her successful request for refunded dues, comes at a time of intense tension over the place of LGBTQ people in Modern Orthodox Jewish spaces.
Administrators at Shenk and Y.U. said they are trying to balance Orthodox interpretations of Jewish law, or halacha, and contemporary ideas around inclusion — two values that have sharply collided in Avrahami’s case.
Emails and text messages obtained by JTA show that many people involved in Avrahami’s situation expressed deep pain over her eventual exclusion. They also show that, despite a range of interpretations of Jewish law on LGBTQ issues present even within Modern Orthodoxy, the conclusions of Yeshiva University’s top Jewish legal authority, Rabbi Hershel Schachter, continue to drive practices within the university’s broader community.
“I completely understand (and am certainly perturbed by) the difficulty of the situation. Nobody wants to, chas v’shalom [God forbid], oust anybody, especially somebody who has been an active part of this community,” the synagogue’s president, Shimon Liebling, wrote in a Nov. 17 text message to his predecessor. But, he continued, “When it came down to it, the halachah stated this outcome. As much as we laud ourselves as a welcoming community, halachah cannot be compromised.”
Liebling went on, using the term for a rabbinic decision and referring to a ruling he said the synagogue rabbi had obtained from Schachter: “A psak is a psak.”
The saga began this fall, several weeks after Avrahami lost her short-lived job as an eighth-grade social studies teacher at Magen David Yeshivah in Brooklyn, which she had obtained after earning a master’s degree at Yeshiva University. She had been outed after a video of her in the classroom taken during parent night began circulating on social media.
Around the High Holidays, when Orthodox Jews spend many days in their synagogues, Avrahami learned that people within the Shenk Shul community were talking about her, some complaining about her presence. As she always had, she had spent the holidays praying in the women’s section of the gender-segregated congregation.
Concerned, Avrahami reached out to the new rabbi, Shai Kaminetzky. He confirmed the complaints and told her he wanted further guidance from a more senior rabbi to deal with the complex legal issue before him: Where is a trans woman’s place in the Orthodox synagogue?
For Avrahami and some others who identify as Modern Orthodox, this question has already been resolved. They heed the rulings of the late Rabbi Eliezer Waldenberg, known as the “Tzitz Eliezer,” an Orthodox legal scholar who died in 2006. He ruled that a trans woman who undergoes gender confirmation surgery is a woman according to Jewish law.
But Waldenberg’s determination is not universally held among Orthodox Jews — and one prominent rabbi who does not accept it is Hershel Schachter. In a 2017 Q&A, Schachter derided trans issues, saying about one trans Jew, “Why did he decide that God made a mistake? He looked so much better as a man than as a woman.” He also suggested that a trans person asking whether to sit in the men’s or women’s section should instead consider attending a Conservative or Reform synagogue, where worshippers are not separated by gender.
“We know we’d have no problem if we were at a Reform or Conservative synagogue when it comes to the acceptance issue. The thing is, that’s not the only thing in our life,” Bradley Avrahami told JTA.
The couple became religiously observant after spending time in Israel and the two now identify as Modern Orthodox. They were married by an Orthodox rabbi in 2018, and when they had their baby via surrogate in 2021, it was important to them that the infant go through a Jewish court to formally convert to Judaism. Avrahami seeks to fulfill the Jewish legal and cultural expectations of Orthodox women, wearing a wig and modest skirts. The pair both adhere to strict Shabbat and kashrut observance laws.
“We didn’t want to be the only family that kept kosher at the synagogue, we didn’t want to be the only family that is shomer Shabbat and shomer chag,” Bradley Avrahami added, referring to strict observance of the Sabbath and holiday restrictions. “It kind of becomes isolating.”
Kaminetzky kept both Talia Avrahami and Eitan Novick, the past president, in the loop about his research, in which he consulted with Schachter. It was a natural place for him to turn: He had studied at Yeshiva University’s Rabbi Isaac Elchanan Theological Seminary and learned from Schachter there. And while the Shenk Shul includes members not affiliated with Yeshiva University, it is closely entwined with Y.U., occupying space in a university building and hiring rabbis only from a list of options presented by the university.
After speaking with Schachter, Kaminetzky reached a conclusion, according to messages characterizing it by Liebling, the synagogue president.
“He made an halachic decision that Talia isn’t able to sit in the women’s section for the time being,” Liebling wrote Nov. 17 in a message to his predecessor as president, Eitan Novick. But Liebling left the door open for change, writing, “All in all, the ‘official shul policy’ is still being decided.”
He said Kaminetzky had spoken extensively the previous evening with the Avrahamis and had been determined to share his judgment in a way that was respectful “despite the difficult-to hear halachic conclusion.”
Liebling added a parenthetical: “I honestly can’t imagine how difficult it is for them. If I were told I couldn’t sit in the men’s section, I’d be beyond heartbroken and likewise feel displaced.”
Talia Avrahami did indeed feel heartbroken. She told Kaminetzky and others that she felt like she wanted to die, alarming her friends and prompting some of them to reach out to the rabbi. “The concern about Talia’s well-being is likewise the #1 — and only — factor on my mind right now,” Kaminetzky told one of them that night.
The Avrahamis stopped attending the Shenk Shul, but they held out hope for Kaminetzky to change his mind, or for the synagogue to set a firm policy that would permit her participation. Over the next six weeks, though, they heard nothing — a situation that so disappointed Novick that he and his wife also stopped attending. (Kaminetzky’s third child was born during this time.)
“We really feel like this is a pretty significant deviation from the community that we have been a part of for 11 years, which has always been a very accepting place,” Novick said. “This is just not the community that I feel comfortable being a part of if these are the decisions that are being made. It’s not just about the Avrahamis.”
While Avrahami waited for more information, Yeshiva University and Schachter were already in the process of rolling out what they saw as a compromise in a different conflagration over LGBTQ inclusion at the school. Arguing that homosexuality is incompatible with the school’s religious values, Yeshiva University has been fighting not to have to recognize an LGBTQ student group, the YU Pride Alliance, and has even asked the Supreme Court to weigh in after judges in New York ruled against the university. This fall, the school announced that it would launch a separate club endorsed by Schachter, claiming it would represent LGBTQ students “under traditional Orthodox auspices.” (The YU Pride Alliance called the new club “a desperate stunt” by the university.)
Multiple people encouraged Avrahami to make her case directly to Schachter. When she headed to a meeting with the rabbi on Jan. 1, she hoped that putting a face to her name and explaining her situation, including that she had undergone a full medical transition, might widen his thinking about LGBTQ inclusion in Orthodoxy.
The meeting lasted just 15 minutes. And according to Avrahami, who said Schachter told her she was the first trans person he had ever met, it didn’t go well.
In an email to another rabbi who attended the meeting, Menachem Penner, Avrahami said Schachter had called her “unOrthodox” and accused him of “bullying Rabbi Shai Kaminetzky into accepting bigoted psaks.”
Penner, the dean of Yeshiva’s rabbinical school, characterized the conversation differently.
“Rabbi Schachter rules that it is prohibited to undergo transgender surgery and does not accept the opinion of the Tzitz Eliezer post-facto,” he wrote in an email response that day in which he denied that Kaminetzky had been pressured to follow Schachter’s opinion.
“That’s simply a halachic opinion that many hold,” Penner wrote. “He did not call you ‘unorthodox’ — you come across as very sincere in your Judaism and he wished you hatzlacha [success] — but simply said that the surgery was unorthodox, meaning it was not something that is accepted by what he feels is Orthodox Judaism.”
The meeting so angered Avrahami that she asked Liebling to refund her Shenk Shul dues that day, saying that Kaminetzky had kicked her out of the congregation.
“Of course! I’ll send back the money ASAP!” Liebling responded. “I’m so sorry how things are ending up.”
Yeshiva University and Schachter, through a representative, declined to comment, referring questions directly to the Shenk Shul. Kaminetzky directed requests for comment to a representative for the Shenk Shul.
“We have had several conversations with the Avrahamis and we understand their concerns,” the Shenk Shul said in a statement. “It’s important to emphasize that the Avrahamis were not asked to leave the congregation.”
That response doesn’t sit right with Novick, who said blocking Talia Avrahami from praying on both the men’s and women’s sides of the synagogue was tantamount to ejecting her.
“They seem to be trying to have their cake and eat it, too,” he said of the synagogue’s leadership. “They may not be wrong in saying they didn’t tell Talia she was ‘kicked out’ of Shenk, but they’ve created a rule that makes it impossible for her to be a full participant in our community.”
Bradley Avrahami argued that the rabbis who ruled on his wife’s case were short-sighted, giving too little weight to the fact that Jewish law requires Jews to violate other rules in order to save a life. Referring to that principle and pointing to the fact that transgender people are at increased risk of suicide, he said, “It was pikuach nefesh for the person to have the surgery.” His brother, he noted, survived two suicide attempts after coming out as trans.
“They really just don’t understand the harm that they caused when they make these decisions and put out these opinions,” Bradley Avrahami said. “A rabbi should not take a position knowing that that position will cause someone to want to harm themselves.”
Bradley Avrahami said he has received several harassing calls to his work number at Yeshiva University’s Azrieli Graduate School, where he is liaison for student enrollment and communications and taught Hebrew in the fall 2022 semester. Talia Avrahami, meanwhile, has struggled to find a job to replace the one she left under pressure in September, although she recently announced that she had landed a temporary position.
For now, they are attending another synagogue in Washington Heights, though Talia says she and her husband would consider returning to Shenk Shul if she were invited back and permitted to participate.
So far, there are no signs of that happening. On Jan. 1, after her meeting with Schachter, Talia sent a WhatsApp message to Kaminetzky.
“We elected you because you said you would stand up for LGBT people, not kick us out of shul,” she wrote.
The message went unanswered.
—
The post An Orthodox woman says she is no longer welcome to pray at a New York synagogue because she is trans appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
VIDEO: Literature scholar Nathan Cohen speaks about ‘shund’ literature
נתן כּהן, דער אָנגעזעענער פֿאָרשער פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור בײַם בר־אילן אוניווערסיטעט, האָט לעצטנס געהאַלטן אַ רעפֿעראַט אויף ייִדיש אין מינכן, דײַטשלאַנד, וועגן דער ייִדישער מאַסן־ליטעראַטור (דער עיקר, שונד־ליטעראַטור) צווישן 1860 און 1914.
דער נאָמען פֿונעם רעפֿעראַט, „ביכער פֿאַר אַלע“, איז געווען אַ רמז אויפֿן פֿאַרלאַג פֿונעם זעלבן נאָמען, וואָס זײַן שליחות איז געווען צו מאַכן די וועלטלעכע ייִדישע ליטעראַטור מער צוטריטלעך און וואָלוועלער פֿאַר די אָרעמע ייִדישע מאַסן.
די לעקציע, וואָס כּהן האָט געהאַלטן דעם 17טן יוני אינעם לודוויג־מאַקסימיליאַנס־אוניווערסיטעט, איז געווען טייל פֿון אַ יערלעכער טראַדיציע אין מינכן, אײַנגעפֿירט אין 2011 — דעם שלום־עליכם־רעפֿעראַט אין אָנדענק פֿון עוויטאַ וויעצקי, ז״ל. אַרום זיבעציק מענטשן זענען געקומען הערן דעם רעפֿעראַט, און נאָך אַ פֿופֿציק האָבן זיך צוגעהערט דורך דער אינטערנעץ. די אונטערנעמונג איז געשטיצט געוואָרן דורכן קולטור־צענטער פֿון דער מינכנער קהילה און דורך דער קושנער־פֿונדאַציע.
מיט אַ טאָג פֿריִער האָט כּהן געגעבן אַן אַרײַנפֿיר צו דער טעמע פֿאַר אַ גרופּע אָרטיקע ייִדיש־סטודענטן. ווי מע האָט געהערט פֿון די אָפּרופֿן נאָכן קלאַס, האָט נישט נאָר דער תּוכן, נאָר אויך כּהנס אופֿן רעדן גופֿא פֿאַרכאַפּט די תּלמידים. בײַ עטלעכע סטודענטן איז דאָס געווען צום ערשטן מאָל וואָס זיי הערן אַ גאַנצענע לעקציע אויף ייִדיש, און דערצו נאָך – פֿון אַן אומבאַקאַנטן לערער.
אינעם רעפֿעראַט גופֿא דעם צווייטן טאָג האָט כּהן אָנגעהויבן מיט אַ היסטאָרישן אַרײַנפֿיר, דערקלערנדיק ווי אַזוי און ווען עס האָט זיך אָנגעהויבן פֿאַרשפּרייטן די ייִדיש־וועלטלעכע ליטעראַטור און וואָסער ראָלע האָט אין דעם געשפּילט די ייִדישע פּרעסע, אָנהייבנדיק מיטן אַמאָליקן ייִדישן וואָכנבלאַט „קול מבֿשׂר“.
אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט האָבן זיך די ייִדישע צײַטונגען גענומען פֿאַרשפּרייטן אַלץ מער און מער. אין וואַרשע אין 1906 האָט מען אַרויסגעגעבן אַ סך מער ייִדיש־שפּראַכיקע צײַטשריפֿטן ווי העברעיִשע אָדער פּויליש־ייִדישע. האָבן די ייִדישע צײַטונגען געמוזט אויסהאַלטן אַ שטאַרקע קאָנקורענץ, און איין מיטל אין קאַמף איז געווען צו דרוקן די ראָמאַנען אין המשכים (אָדער, ווי מע פֿלעגט עס רופֿן אויפֿן דײַטשמערישן שטייגער – „אין פֿאָרזעצונגען“). אַ בולטער בײַשפּיל פֿון אַזאַ „ראָמאַנען“־קאָנקורענץ געפֿינט מען אין די צוויי וואַרשעווער טאָגצײַטונגען, „הײַנט“ און „מאָמענט“.
די לעקציע האָט כּהן אילוסטרירט מיט אָן אַ שיעור בילדער, ניט נאָר פֿון די צײַטונגען, נאָר דער עיקר אויך פֿון די שיינע שער־בלעטלעך פֿון די אַרומגערעדטע ראָמאַנען; צווישן זיי — ניט ווייניק ווערק פֿון די ייִדישע „שונד“־מחברים אײַזיק־מאיר דיק און שמר. אָט נעמט למשל אַזאַ טיטל: „די בלינדע יתומה, אָדער צווישן טיגערן“ פֿון שמרן, געדרוקט אין 1892.
גרויס הנאה האָט דער עולם געהאַט קוקנדיק אויף ייִדישע באַאַרבעטונגען פֿון אַזעלכע באַקאַנטע ווערק ווי „שערלאָק האָלמס“, „ראָבינזאָן קרוזאָ“ און „מאַקס און מאָריץ“ — אַן אילוסטרירטע דײַטש־שפּראַכיקע דערציילונג פֿון 1865. כּהן האָט זיך באַזונדער אָפּגעשטעלט אויף די דעמאָלטיקע נאָרמעס פֿון איבערזעצן, אויף דער נטיה צו פֿאַרייִדישן פֿרעמדשפּראַכיקע ווערק: אָט הייסט למשל ראָבינזאַן קרוזאָס געפֿונענער חבֿר ניט „פֿרײַטיק“ ווי אין אַנדערע לשונות, נאָר דווקא „שבת“.
מיט פֿילצאָליקע קאָמישע בײַשפּילן האָט כּהן געפֿירט דעם עולם דורך דער געשיכטע פֿון ייִדישער ליטעראַטור, און בולט אָנגעוויזן ווי אַזוי זי האָט אַלע מאָל געזוכט אַ מיטל־ליניע צווישן די אַמביציעס און פֿאָדערונגען פֿון דער הויכער ליטעראַטור מיטן געוואַלדיקן נאָכפֿרעג בײַ די מאַסן נאָך אַ מער „צוטריטלעכער“ ליטעראַטור.
כּהן האָט אַזוי שיין און דראַמאַטיש באַשריבן די שונדראָמאַנען מיט זייערע סענסאַציאָנעלע קעפּלעך, אַז דער עולם איז שוין, דאַכט זיך, גרייט געווען צו קויפֿן און צו לייענען די ביכער. אַ שאָד וואָס קיין מוכר־ספֿרים איז דאָרטן ניט געווען!
דערצו האָבן אַ סך צוהערערס זיך געפֿרייט אַז זיי קענען הערן אַ לאַנגע לעקציע אויף ייִדיש. עטלעכע האָבן זיך אַפֿילו נאָכגעפֿרעגט וועגן ייִדיש־קורסן – וואָס דאָס איז אפֿשר די שענסטע פּעולה פֿון כּהנס רעפֿעראַט.
כאָטש מע האָט אין אָנהייב 20סטן יאָרהונדערט אָפֿט געהאַלטן ייִדיש פֿאַר אַ „זשאַרגאָן“ קען מען זאָגן אַז טיילווײַז „זשאַרגאָניזירט“ מען ייִדיש ביז הײַנט צו טאָג, ווײַל ס’רובֿ פֿונעם עולם אַסאָציִיִרט ייִדיש ראשית־כּל מיט מוזיק (און געוויינטלעך בלויז מיט איין געוויסן טיפּ מוזיק – קלעזמער) אָדער וויצן. מיט זײַן רעפֿעראַט האָט כּהן דערוויזן דעם היפּוך — אַז ייִדיש טויג יאָ פֿאַר אַן אַקאַדעמישער בינע, און אַז אַפֿילו וועגן אַזאַ „נידעריקער“ טעמע ווי שונד, קען אַ פּראָפֿעסאָר האַלטן אַן ערשטקלאַסיקע לעקציע.
כּדי צו הערן דעם גאַנצן רעפֿעראַט, גיט אַ קוועטש דאָ.
The post VIDEO: Literature scholar Nathan Cohen speaks about ‘shund’ literature appeared first on The Forward.
Uncategorized
For the first time in decades, Israelis have something to vote for — not just against
As an Israeli-American, I’ve had a front-row seat to the successes, failures, blind spots and breakthroughs of political movements in both places.
One difference has always stood out to me. Americans occasionally get to experience something many Israelis have not felt in a very long time: the opportunity to vote not only against something, but for something.
And that may be the greatest political challenge facing Israel today.
Because before politics is about power, it is about imagination. Before a movement becomes viable, people have to believe that something different is possible.
Last week, leaders of the Israel-Palestinian peace activism group Standing Together launched a new political party in Israel: Makom Lekulanu, which translates to “a place for us all”.
Predictably, the conversation immediately turned to electoral math. Will the party cross the threshold required to enter parliament? Will it weaken other opposition parties? Will it matter in a political system dominated by larger forces?
These questions are understandable. But they overlook what may be the most important thing the new party does: challenging the conviction, which Prime Minister Benjamin Netanyahu and his allies have worked to instill in Israelis, that no genuine political alternative to our grim status quo exists.
The damage predates the crises that have defined Netanyahu’s current term as prime minister: the corruption scandals, the attacks on democratic institutions, the devastation of Oct. 7, and the ensuing catastrophes in Gaza and now the wider region. Since the Second Intifada, Israelis have been taught to think of politics primarily as crisis management. Fear has become synonymous with realism, and hope has become synonymous with naïveté.
Election after election, the horizon has narrowed, and so has the Israeli political imagination. The possibility of fundamental change has seemed to disappear from view.
Students of political change have long observed that transformative moments rarely begin with majorities. More often, they begin with a shift in what people believe is possible.
Standing Together spent years working toward such a shift, long before launching a political party.
Jewish and Palestinian activists joined together to model a different vision of citizenship. They delivered temporary bomb shelters to Bedouin communities neglected by the state. They organized protection for Arab bus drivers threatened by Jewish extremists. They led humanitarian aid convoys toward Gaza despite enormous political pressure and public hostility.
None of these actions changed the balance of power in Israel. But they allowed people to begin experiencing a different version of what Israel could be — a place where Jewish-Palestinian partnership can be practical rather than theoretical, where solidarity can thrive even amid war and trauma, and where citizenship can mean taking responsibility for one another, rather than merely defending one’s own group.
Creating a clear sense that a better kind of civic life is possible, and showing what it could look like, is a tactic that powered Barack Obama to the presidency in the United States. It helped Sen. Bernie Sanders reshape American politics despite never winning a major party nomination for the presidency. It’s won a wave of recent progressive victories in New York City, where I live, which have been fueled by a politics of solidarity and shared purpose rather than grievance alone.
It’s no accident that former Comptroller Brad Lander, one of those New York progressives, has deep relationships with the leaders of Standing Together. A shared ethic — the conviction that the futures of all people in a land are intertwined, whether we acknowledge it or not — lies at the core of both American and Israeli progressivism.
There’s reason to hope that Makom Lekulanu could create momentum in Israel similar to that which politicians like Lander have created in the U.S. The party’s name echoes a 2008 political campaign in Tel Aviv led by Dov Khenin called Ir Lekulanu, or “a city for all.” Khenin, who advocated for affordability, environmental sustainability and democratic participation, began that race polling very low and finished with more than a third of the vote. He lost the election, but he changed the political conversation and inspired a generation of activists who understood that campaigns can succeed even when they do not win.
The party’s name also evokes Eretz Lekulam, “a land for all,” a joint Israeli-Palestinian movement advancing innovative political frameworks — including confederation — for resolving the conflict. Last year, Standing Together adopted Eretz Lekulam’s political platform, becoming one of the few major political actors willing to articulate a comprehensive proposal for equality, freedom and shared belonging for Israelis and Palestinians.
Whether one agrees with every element of that plan is ultimately less important than the fact that it exists. In today’s Israel, fully articulated visions of the future have become surprisingly rare.
Will Makom Lekulanu succeed electorally? I have no idea. But the most important question facing Makom Lekulanu is not whether it can immediately cross an electoral threshold. It is whether it can help Israelis feel hopeful again. Can they picture a politics not organized entirely around fear? A Jewish-Palestinian partnership that’s a source of strength rather than a threat? A future that is more than just a better-managed version of the present?
Because before people build a different future, they must first be able to imagine one.
The post For the first time in decades, Israelis have something to vote for — not just against appeared first on The Forward.
Uncategorized
Pinchas, this week’s Torah portion, is hard to stomach today
אין דער פֿריִערדיקער פּרשה האָבן מיר געלייענט, ווי אַזוי דער מואָבֿישער מלך בלק, בשותּפֿות מיטן בייזן כּישוף־מאַכער בלעם, האָט אַרײַנגעשיקט פֿרעמדע פֿרויען צו די ייִדן, כּדי זיי צו פֿאַרפֿירן צו דינען עבֿודה־זרה.
אַהרנס אייניקל פּינחס האָט דערזען, אַז זמרי, דער נשׂיא פֿונעם שבֿט־שמעון האָט אָנגעהויבן אָפֿענערהייט אַן אינטימע באַציִונג מיט אַ געוויסער נישט־ייִדישער פֿרוי, כּזבי. די חז״ל דערקלערן, אַז דאָס איז געווען בלקס טאָכטער. פּנחס האָט אַרויסגעכאַפּט אַ שווערד און דערהרגעט דאָס פּאָרל; אַ מגפֿה, וואָס האָט דעמאָלט געבושעוועט צווישן די ייִדן, האָט זיך אָפּגעשטעלט. הגם פּנחס איז לכתּחילה נישט געווען אַ כּהן, האָט אים דער אייבערשטער פֿאַר זײַן קנאָות געגעבן די כּהונה.
אַן אַנדער וויכטיקער פּערסאָנאַזש, וואָס ווערט שפּעטער באַטראַכט אין דער הײַנטיקער סדרה, איז יהושע בן נון. בײַם סוף פֿון די פֿערציק־יאָריקע וואַנדערונגען אין מידבר, האָט דער אייבערשטער געהייסן משה רבינו פֿאַר זײַן טויט אָנצושטעלן יהושע בן נון ווי דעם קומענדיקן מנהיג פֿונעם גאַנצן כּלל־ישׂראל.
פֿון דער הײַנטצײַטיקער פּערספּעקטיוו, זענען פּנחס און יהושע זייער צווייפֿלהאַפֿטיקע פּערסאָנאַזשן. אין הלכה איז פֿאַראַן אַ באַקאַנטע דעה, לויט וועלכער דער תּורה־איסור חתונה צו האָבן מיט אַ נישט־ייִדישער פֿרוי איז חל בלויז אויף די „שבֿע עממין‟, די זיבן אוראַלטע פֿעלקער פֿון ארץ־כּנען. כּזבי איז געווען פֿון בנות־מדין, אַן אַנדער פֿאָלק. אויב זמרי וואָלט מיט איר חתונה געהאַט, וואָלט עס לויט אַ גאַנצער ריי ראשונים און אַחרונים געווען בלויז אַן איסור מדרבנן. דווקא פֿון דער מעשׂה מיט פּנחסן לערנען מיר אָפּ, אַז אין אַ זעלטענער סיטואַציע קומט פֿאַר אַזאַ אינטימער באַציִונג אַ חיובֿ־מיתה. זמרי האָט פֿאַרבראַכט מיט דער מדינישער פּרינצעסין אָפֿענערהייט, פֿאַר די אויגן פֿון אַ גאַנצן מנין ייִדן, דערפֿאַר האָט פּנחס געהאַט דאָס רעכט זיי צו דערהרגענען בשעת־מעשׂה. ווען כּזבי וואָלט נישט געדינט עבֿודה־זרה, וואָלט פּנחס אויך נישט געטאָרט עס טאָן אַפֿילו אין אַזאַ אויסטערלישער סיטואַציע.
מע קאָן זאָגן, אַז פּנחס איז אַ גאַנצער „אַנטיפּאָד‟ פֿון קורח. קורח האָט געגלייבט, אַז ער מעג אויך דינען ווי אַ כּהן און האָט אָרגאַניזירט אַן אויפֿשטאַנד קעגן משה רבינו. אין אַ געוויסער מאָס, האָט ער געהאַט ריכטיקע משיחישע כּוונות, אָבער אויסגעמישט מיט גאווה. פּנחס האָט דווקא נישט געהאַט קיין ספּעציעלן פּלאַן. כּדי צו פֿאַרטיידיקן די תּורה האָט ער זיך באַנוצט מיט אַ שווערד, און צוליב דעם געוואָרן אַ כּהן. על־פּי קבלה ווערן די כּהנים אַסאָציִיִרט מיט דער מידת־חסד; הגם פּנחס האָט אָנגעווענדט אַ בלוטיקן מעטאָד פֿון זײַן מעשׂה־קנאָות, האָט ער דערמיט אַ פּנים געטאָן אַ גרויסן חסד דעם גאַנצן ייִדישן פֿאָלק.
פֿונדעסטוועגן, קלינגט די מעשׂה שרעקלעך פֿאַר אַ הײַנטצײַטיקן לייענער. מע מעג דרשענען וועגן דער סאָציאַלער סכּנה פֿון געמישטע חתונות, אָבער קיין רבֿ וועט נישט פּראָפּאַגאַנדירן די מעשׂה־קנאָות ווי אַ פּראַקטישן מעטאָד. הײַנט וועט אַ נאָרמאַלער מענטש נישט פֿאָרלייגן צו לייזן סאָציאַל־דעמאָגראַפֿישע פּראָבלעמען מיט אַ שווערד.
די מקובלים און חסידישע צדיקים דערקלערן די אינערלעכע דינאַמיק פֿון דער הײַנטיקער פּרשה. זמרי איז געווען אַן עכטער תּלמיד־חכם. ער האָט געוווּסט, אַז כּזבי האָט אַ ייִדישע נשמה און געוואָלט אויף אַן אויסטערלישן ווילדן אופֿן ווײַזן די אַנדערע ייִדן, אַז צוליב זײַנע פּערזענלעכע השׂגות מעג ער זיך מיט איר מזווג זײַן בפֿרהסיא. פּנחס וואָלט עס געקאָנט פֿאַרשטיין און דן צו זײַן זמרי לכף־ּזכות. דווקא צוליב דעם, וואָס ער האָט אויסגענוצט אַן אומגעוויינטלעכן קנאָות־מעטאָד, האָט דער באַשעפֿער אויף אַ חידושדיקן אופֿן געביטן זײַן כּהונה־סטאַטוס.
אין דער הײַנטיקער סדרה ווערט ווײַטער אַנטוויקלט די טעמע פֿון אומגעריכטע חשבונות. עס טרעפֿן זיך צומאָל זעלטענע סיטואַציעס, ווען אַן אַגרעסיווער אַקט לשם־שמים ווערט אין די אויגן פֿונעם באַשעפֿע פֿאַררעכנט פֿאַר אַ גרויסן חסד.
יהושע בן נון איז אַן אַנדער פֿיגור, וואָס קאָן בײַ אַ מאָדערנעם לייענער אַרויסרופֿן אַ סך קשיות. אויב מע נעמט אָן דעם תּנ״כישן ספֿר־יהושע כּפּשוטו, שאַפֿט זיך אַ פֿינצטערער אײַנדרוק, אַז אונטער זײַן פֿירערשאַפֿט האָבן די ייִדן אויסגעהרגעט גאַנצע פֿעלקער אין ארץ־כּנען. געוויסע מאָדערן־אָרטאָדאָקסישע מפֿרשים טײַטשן אָפּ דעם ספֿר־יהושע שלא־כּשפּוטו. למשל, דער פֿרומער פּראָפֿעסאָר־היסטאָריקער לאָרענס שיפֿמאַן האָט באַמערקט, אַז אין די שפּעטערדיקע תּנ״כישע ספֿרים פֿיגורירן גאַנץ אָפֿט די זעלבע פֿעלקער, וועלכע יהושע האָט, כּלומרשט, אומגעבראַכט. אַ צאָל אַנדערע היסטאָריקער באַטראַכטן יהושע ווי אַ מין רעוואָלוציאָנער, וואָס האָט געקעמפֿט בלויז קעגן געוויסע רישעותדיקע שיכטן, וועלכע האָבן באַזעצט די פֿעסטונג־שטעט אין ארץ־כּנען און האָבן עקספּלואַטירט די פּשוטע באַפֿעלקערונג.
די חז״ל לייזן די דאָזיקע עטישע פּראָבלעם אויף אַן אַנדער אופֿן. פֿאַר יעדער מיליטערישער אַקציע, האָט יהושע פֿאָרגעלייגט די כּנענים זיך אָפּצוזאָגן פֿון עבֿודה־זרה, שלום צו מאַכן מיט די ייִדן אָדער צו אַנטלויפֿן. בלויז די, וואָס האָבן זיך פּרינציפּיעל אָפּגעזאָגט פֿון אַלע אַנדערע אָפּציעס, האָט מען אויסגעהרגעט. דערצו, איז עס געווען דער איינציקער יוצא־מן־הכּלל, וואָס איז חל נאָר אויף די אוראַלטע כּנענישע פֿעלקער, וועלכע זענען שוין לאַנג נישט בנימצא אין דער וועלט.
לויט דער ייִדישער מסורה, האָט יהושע אַליין חתונה געהאַט מיט רחבֿ, אַ געוועזענע כּנענישע זונה, וועלכע האָט זיך מגייר געווען. לויט אַן אַנדער דעה, איז זי געווען בלויז אַ באַרימטע וווּנדער־שיינע בעל־הביתטע פֿון אַ האָטעל, צו וועלכער יעדער מאַן האָט געחלומט זיך אָנצורירן, אָבער למעשׂה האָט זי קיינעם נישט געלאָזט. עס באַקומט זיך אַן אינטערעסאַנטע אינווערסיע פֿון דער מעשׂה מיט זמרי און פּנחס, וואָס ווײַזט קלאָר, אַז נישט אַלע כּנענים האָט יהושע בן נון אויסגעהרגעט מיט אַ שווערד.
אַזוי צי אַזוי, טרעפֿן מיר זיך ווידער אין אונדזער פּרשה מיט אַ פּערסאָנאַזש, וועלכער איז באַקאַנט אין דער ייִדישער טראַדיציע ווי אַ גרויסער נבֿיא און צדיק, אָבער זײַנע מיליטערישע מעשׂים ווערן באַטראַכט ווי אַן אוניקאַלער אויסנאַם, וואָס מע טאָר נישט נאָכמאַכן. וואָס שייך פּנחסן, שטייט אין די פּראַקטישע הלכה־ספֿרים געשריבן, אַז „אין מורין כּן‟. זײַן קנאָות־מעשׂה געהערט צו דער קאַטעגאָריע פֿון ריין־טעאָרעטישע הלכות.
מע קאָן זאָגן, אַז מיט די דערמאָנטע צוויי פּערסאָנאַזשן שליסט זיך אַ גאַנצער ציקל פֿון אומגעוויינטלעכע פּערזענלעכע חשבונות אינעם חומש „במדבר‟. פֿריִער האָבן מיר געלייענט וועגן קרח, דעם משיחישן אויפֿשטענדלער; די מיצווה פֿון „פּרה אדומה‟, וואָס אַפֿילו שלמה המלך האָט זי נישט געקאָנט פֿאַרשטיין על־פּי שׂכל. מיט אַ וואָך צוריק האָט די פּרשה געטראָגן דעם נאָמען פֿון בלק, אַ רשע און שׂונא־ישׂראל, וועלכער האָט פֿאָרט געוויזן אַ מוסטער פֿון מסירת־נפֿש. פּנחס און יהושע בן נון רעפּרעזענטירן אַן אַנדער מין פּאַראַדאָקסאַלע מענטשן: צדיקים, וועלכע האָבן געדינט דעם אייבערשטן מיט אַ שווערד.
די תּורה ווײַזט אונדז אין דער הײַנטיקער פּרשה אַן אינטערעסאַנטן לעבנס־פּאַראַדאָקס. זמריס „פֿרײַע ליבע‟ האָט דערוועקט אין הימל די מידת־הדין, אָבער פּנחסן האָט זיך מיט גוואַלד־מיטלען אײַנגעגעבן צו דערוועקן די געטלעכע מידת־הרחמים. ביידע פּערסאָנאַזשן האָבן דעמאָנסטרירט דעם דאָזיקן פּאַראַדאָקס אויף היפּוכדיקע עקסטרעמע אופֿנים.
The post Pinchas, this week’s Torah portion, is hard to stomach today appeared first on The Forward.
