Uncategorized
In ‘Jewish Matchmaking,’ a diverse set of Jews experience Orthodox dating practices
(JTA) — According to Jewish lore, God has been making matches since the creation of the world. Aleeza Ben Shalom has been at it only since 2007 — but the Jewish matchmaker is about to bring what she calls “the most important job in the world” to the masses.
As the host of “Jewish Matchmaking” on Netflix, Ben Shalom adapts the model of Orthodox arranged matches to Jewish singles from a variety of religious and cultural backgrounds, including secular, Reform and Conservative Jews from across the United States and Israel.
Formal matchmaking, known as shidduch dating and considered de rigueur in haredi Orthodox circles, has been depicted as oppressive and constricting on Netflix dramas such as “Shtisel” and “Unorthodox.” But Ben Shalom believes her basic approach to love and marriage makes sense for a wide array of people — and she’s out to prove it.
“I’m hoping that people will see that matchmaking and Judaism is not just something that’s old, but that’s timeless, that’s relevant,” Ben Shalom told the Jewish Telegraphic Agency.
“We can use this beautiful, ancient tradition of matchmaking and bring it to modern life, and help people to find love from any age, stage, any background. It doesn’t matter. It’s universal,” she said. “The wisdom that I share is from Judaism. It’s based in Torah, but it’s for the world. Anybody of any background, of any culture can watch this, can learn something from it and can implement it in their lives.”
Ben Shalom isn’t the first to make the case that matchmaking services can help a wide array of Jews find lasting love. Ventures such as YentaNet, a pluralistic matchmaking service that arose about a decade ago, and Tribe 12, a Jewish nonprofit working with young adults in Philadelphia where Ben Shalom got her start, have sought to pair Jewish singles who might be a good fit for each other.
But the practice is most common in haredi Orthodox communities, where the norms around shidduch dating are well known and closely followed. Daters have a “shidduch resume” outlining their education, interests and family background; parents are involved in the process; and dating is intended to move quickly toward marriage. Dates typically take place in public spaces and couples are expected not to touch until they are married.
In formal Orthodox matchmaking, the shadchan, or matchmaker, is usually compensated by the parents, receiving around $1,000 upon a couple’s engagement, although higher-end services may charge more. Some matchmakers may charge a smaller amount for the initial meeting with a client, while Ben Shalom’s company, Marriage Minded Mentor, charges $50 to $100 an hour on a sliding scale based on the client’s salary. (Sima Taparia, the star and host of “Indian Matchmaking,” the Netflix show that inspired “Jewish Matchmaking,” reportedly charges her clients around $1,330 to $8,000 for similar services.)
Matchmakers keep records of who in their communities is looking for a match, but they can also tap into networks of other matchmakers and databases of singles as they seek to pair their clients. “We don’t believe in competition, we believe in collaboration,” said Ben Shalom, who is currently based in Israel.
Ben Shalom grew up in a Conservative Jewish community where matchmaking was not the norm, and later became Orthodox. She knew her husband for three weeks before becoming engaged, then touched him for the first time during their wedding four months later.
She knows that most participants on “Jewish Matchmaking” are unlikely to follow those same restrictions. Still, she encourages them to at least try.
“I’m really trying to have you guys touch hearts,” Ben Shalom tells Harmonie Krieger, a marketing and brand consultant in her 40s, as she explains why she wants Krieger to abstain from physical contact for five dates. “You will gain clarity. If there’s no physical glue holding the relationship together, then there’s actually value-based glue that’s holding the relationship together.”
“I will accept the challenge,” Krieger says. “Maybe. Let’s see how it goes.”
Harmonie Krieger, one of the clients and cast members of the show, is challenged not to touch her dates for their first five dates. (Netflix)
Krieger is one of a number of non-Orthodox Jews who opted to be cast on “Jewish Matchmaking” after being unsatisfied with their own dating efforts. There’s Nakysha Osadchey, a Black Reform Jew who is desperate to get out of Kansas City, Missouri, where she hasn’t had luck finding a partner who understands her multicultural background. Living in Tel Aviv via Rome, Noah Del Monte, 24, is the youngest of the group, an Israeli army veteran and diplomat’s son who wants to transition from so-called “king of nightlife” to husband. In Los Angeles, Ori Basly, who works for his family’s wedding planning business, is looking for a blue-eyed, blonde-haired Israeli woman to fall in love with and bring home to his family.
The Jews cast on the show are all in different places in their lives, some grieving serious breakups or committed to specific religious identities, some picky about looks or hoping their partner will be OK with riding motorcycles. Some of them are looking for particular Jewish commitments to concepts such as tikkun olam, which means “repairing the world” and has come to represent a social justice imperative for many liberal Jews; others want to be sure they’re matched only with people who share their approaches to observing Shabbat and keeping kosher.
Nakysha Osadchey from Kansas City, Missouri is looking for someone who understands her multicultural background as a Black Reform Jew. (Netflix)
Pamela Rae Schuller, a comedian whose material frequently centers on living with Tourette syndrome, a nervous system disorder, demurred when Ben Shalom first offered to set her up about seven years ago, after attending one of Schuller’s shows in Los Angeles.
“I was picking career first. And there are a lot of complicated feelings around dating and disability,” said Schuller, who stands 4 feet 6 inches tall and frequently barks because of her syndrome. “And I never even thought about a matchmaker.”
But in 2022, Ben Shalom reached out again, this time with a possible match, and a catch — it would be for a new Netflix show she was set to host. This time, Schuller was ready.
“I have this life that I really, really love. I’m just at the point where I’ve realized I’d like someone to start to share that with,” she said. “I’m not going into this looking for anyone to complete me.”
Pamela Rae Schuller, a comedian whose material frequently deals with living with a disability, makes an appearance on “Jewish Matchmaking”. (Courtesy Pamela Rae Schuller)
Getting back into dating and then appearing on the show, which Schuller hasn’t seen yet, was both scary and exciting, she says
“I’m about to put myself out there. I think that’s scary for everyone, disability or otherwise,” Schuller said. “But I also want to see a world where we remember that every type of person dates.”
Plus, she added, “I love the idea that Netflix is willing to show diversity in Judaism, diversity in dating.”
Ensuring that she show accurately represented American Jews was the responsibility of Ronit Polin-Tarshish, an Orthodox filmmaker who worked as a consulting producer on “Jewish Matchmaking.” Her role was to ensure that Judaism was portrayed authentically. She also worked to help the Orthodox cast members feel more comfortable with their involvement on the show.
“Being Orthodox is who I am, and of course it infused every part of my work,” said Polin-Tarshish, who herself used a matchmaker to find her husband.
Multiple recent depictions of Orthodox Judaism in pop culture — including the Netflix reality show “My Unorthodox Life” — have drawn criticism from Orthodox voices for getting details of Orthodox observance wrong or seeming to encourage people to leave Orthodoxy. Both “My Unorthodox Life” and “Unorthodox,” based on the Deborah Feldman memoir of the same name, depict formerly Orthodox women who left arranged marriages they described as oppressive.
Meanwhile, other depictions of Jews have been panned for botching details. Those include a grieving widow (herself not Jewish, but mourning a Jewish husband) serving hamantaschen at the shiva in the 2014 film “This is Where I Leave You,” and a storyline on the Canadian show “Nurses” about an Orthodox man rejecting a bone graft from a non-Jew.
“So many times we watch shows as Jews and we kind of gnash our teeth, and are like, ‘They got it wrong! They got a basic thing wrong!’” said Polin-Tarshish, who previously produced the first-ever feature-length film by Orthodox women and worked on another reality show about arranged marriages across cultures. “That was my whole job, to make sure that they got it right. And thank God, baruch Hashem, I think we really did.”
Asked if her involvement on “Jewish Matchmaking” has received any pushback, Ben Shalom said she had gotten questions about how she could know whether the showrunners will accurately represent who she is.
Ben Shalom said she was confident in the production based on what she saw on “Indian Matchmaking,” but also because she believed she could pull off the delicate balance needed to represent her own community and make for great entertainment.
“You have to be smart about how you share who you are with the world, and you have to be authentic, and you have to be real, and you have to be true,” she said. “And you have to do that on reality TV with strangers that you’ve just met, and you have to do an interview. So only because I saw it done beautifully before, I knew that I had the ability to do that as well.”
Polin-Tarshish is excited for viewers at home to identify with the cast of “Jewish Matchmaking,” and to even get frustrated by some of the cast members’ actions. But most importantly, she says she is excited to have real, three-dimensional Jewish characters on screen.
“They’re real people in every sense of the word,” Polin-Tarshish said. “There are characters you’re going to love, there are characters you might even love to hate. But that’s life.”
—
The post In ‘Jewish Matchmaking,’ a diverse set of Jews experience Orthodox dating practices appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
VIDEO: Literature scholar Nathan Cohen speaks about ‘shund’ literature
נתן כּהן, דער אָנגעזעענער פֿאָרשער פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור בײַם בר־אילן אוניווערסיטעט, האָט לעצטנס געהאַלטן אַ רעפֿעראַט אויף ייִדיש אין מינכן, דײַטשלאַנד, וועגן דער ייִדישער מאַסן־ליטעראַטור (דער עיקר, שונד־ליטעראַטור) צווישן 1860 און 1914.
דער נאָמען פֿונעם רעפֿעראַט, „ביכער פֿאַר אַלע“, איז געווען אַ רמז אויפֿן פֿאַרלאַג פֿונעם זעלבן נאָמען, וואָס זײַן שליחות איז געווען צו מאַכן די וועלטלעכע ייִדישע ליטעראַטור מער צוטריטלעך און וואָלוועלער פֿאַר די אָרעמע ייִדישע מאַסן.
די לעקציע, וואָס כּהן האָט געהאַלטן דעם 17טן יוני אינעם לודוויג־מאַקסימיליאַנס־אוניווערסיטעט, איז געווען טייל פֿון אַ יערלעכער טראַדיציע אין מינכן, אײַנגעפֿירט אין 2011 — דעם שלום־עליכם־רעפֿעראַט אין אָנדענק פֿון עוויטאַ וויעצקי, ז״ל. אַרום זיבעציק מענטשן זענען געקומען הערן דעם רעפֿעראַט, און נאָך אַ פֿופֿציק האָבן זיך צוגעהערט דורך דער אינטערנעץ. די אונטערנעמונג איז געשטיצט געוואָרן דורכן קולטור־צענטער פֿון דער מינכנער קהילה און דורך דער קושנער־פֿונדאַציע.
מיט אַ טאָג פֿריִער האָט כּהן געגעבן אַן אַרײַנפֿיר צו דער טעמע פֿאַר אַ גרופּע אָרטיקע ייִדיש־סטודענטן. ווי מע האָט געהערט פֿון די אָפּרופֿן נאָכן קלאַס, האָט נישט נאָר דער תּוכן, נאָר אויך כּהנס אופֿן רעדן גופֿא פֿאַרכאַפּט די תּלמידים. בײַ עטלעכע סטודענטן איז דאָס געווען צום ערשטן מאָל וואָס זיי הערן אַ גאַנצענע לעקציע אויף ייִדיש, און דערצו נאָך – פֿון אַן אומבאַקאַנטן לערער.
אינעם רעפֿעראַט גופֿא דעם צווייטן טאָג האָט כּהן אָנגעהויבן מיט אַ היסטאָרישן אַרײַנפֿיר, דערקלערנדיק ווי אַזוי און ווען עס האָט זיך אָנגעהויבן פֿאַרשפּרייטן די ייִדיש־וועלטלעכע ליטעראַטור און וואָסער ראָלע האָט אין דעם געשפּילט די ייִדישע פּרעסע, אָנהייבנדיק מיטן אַמאָליקן ייִדישן וואָכנבלאַט „קול מבֿשׂר“.
אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט האָבן זיך די ייִדישע צײַטונגען גענומען פֿאַרשפּרייטן אַלץ מער און מער. אין וואַרשע אין 1906 האָט מען אַרויסגעגעבן אַ סך מער ייִדיש־שפּראַכיקע צײַטשריפֿטן ווי העברעיִשע אָדער פּויליש־ייִדישע. האָבן די ייִדישע צײַטונגען געמוזט אויסהאַלטן אַ שטאַרקע קאָנקורענץ, און איין מיטל אין קאַמף איז געווען צו דרוקן די ראָמאַנען אין המשכים (אָדער, ווי מע פֿלעגט עס רופֿן אויפֿן דײַטשמערישן שטייגער – „אין פֿאָרזעצונגען“). אַ בולטער בײַשפּיל פֿון אַזאַ „ראָמאַנען“־קאָנקורענץ געפֿינט מען אין די צוויי וואַרשעווער טאָגצײַטונגען, „הײַנט“ און „מאָמענט“.
די לעקציע האָט כּהן אילוסטרירט מיט אָן אַ שיעור בילדער, ניט נאָר פֿון די צײַטונגען, נאָר דער עיקר אויך פֿון די שיינע שער־בלעטלעך פֿון די אַרומגערעדטע ראָמאַנען; צווישן זיי — ניט ווייניק ווערק פֿון די ייִדישע „שונד“־מחברים אײַזיק־מאיר דיק און שמר. אָט נעמט למשל אַזאַ טיטל: „די בלינדע יתומה, אָדער צווישן טיגערן“ פֿון שמרן, געדרוקט אין 1892.
גרויס הנאה האָט דער עולם געהאַט קוקנדיק אויף ייִדישע באַאַרבעטונגען פֿון אַזעלכע באַקאַנטע ווערק ווי „שערלאָק האָלמס“, „ראָבינזאָן קרוזאָ“ און „מאַקס און מאָריץ“ — אַן אילוסטרירטע דײַטש־שפּראַכיקע דערציילונג פֿון 1865. כּהן האָט זיך באַזונדער אָפּגעשטעלט אויף די דעמאָלטיקע נאָרמעס פֿון איבערזעצן, אויף דער נטיה צו פֿאַרייִדישן פֿרעמדשפּראַכיקע ווערק: אָט הייסט למשל ראָבינזאַן קרוזאָס געפֿונענער חבֿר ניט „פֿרײַטיק“ ווי אין אַנדערע לשונות, נאָר דווקא „שבת“.
מיט פֿילצאָליקע קאָמישע בײַשפּילן האָט כּהן געפֿירט דעם עולם דורך דער געשיכטע פֿון ייִדישער ליטעראַטור, און בולט אָנגעוויזן ווי אַזוי זי האָט אַלע מאָל געזוכט אַ מיטל־ליניע צווישן די אַמביציעס און פֿאָדערונגען פֿון דער הויכער ליטעראַטור מיטן געוואַלדיקן נאָכפֿרעג בײַ די מאַסן נאָך אַ מער „צוטריטלעכער“ ליטעראַטור.
כּהן האָט אַזוי שיין און דראַמאַטיש באַשריבן די שונדראָמאַנען מיט זייערע סענסאַציאָנעלע קעפּלעך, אַז דער עולם איז שוין, דאַכט זיך, גרייט געווען צו קויפֿן און צו לייענען די ביכער. אַ שאָד וואָס קיין מוכר־ספֿרים איז דאָרטן ניט געווען!
דערצו האָבן אַ סך צוהערערס זיך געפֿרייט אַז זיי קענען הערן אַ לאַנגע לעקציע אויף ייִדיש. עטלעכע האָבן זיך אַפֿילו נאָכגעפֿרעגט וועגן ייִדיש־קורסן – וואָס דאָס איז אפֿשר די שענסטע פּעולה פֿון כּהנס רעפֿעראַט.
כאָטש מע האָט אין אָנהייב 20סטן יאָרהונדערט אָפֿט געהאַלטן ייִדיש פֿאַר אַ „זשאַרגאָן“ קען מען זאָגן אַז טיילווײַז „זשאַרגאָניזירט“ מען ייִדיש ביז הײַנט צו טאָג, ווײַל ס’רובֿ פֿונעם עולם אַסאָציִיִרט ייִדיש ראשית־כּל מיט מוזיק (און געוויינטלעך בלויז מיט איין געוויסן טיפּ מוזיק – קלעזמער) אָדער וויצן. מיט זײַן רעפֿעראַט האָט כּהן דערוויזן דעם היפּוך — אַז ייִדיש טויג יאָ פֿאַר אַן אַקאַדעמישער בינע, און אַז אַפֿילו וועגן אַזאַ „נידעריקער“ טעמע ווי שונד, קען אַ פּראָפֿעסאָר האַלטן אַן ערשטקלאַסיקע לעקציע.
כּדי צו הערן דעם גאַנצן רעפֿעראַט, גיט אַ קוועטש דאָ.
The post VIDEO: Literature scholar Nathan Cohen speaks about ‘shund’ literature appeared first on The Forward.
Uncategorized
For the first time in decades, Israelis have something to vote for — not just against
As an Israeli-American, I’ve had a front-row seat to the successes, failures, blind spots and breakthroughs of political movements in both places.
One difference has always stood out to me. Americans occasionally get to experience something many Israelis have not felt in a very long time: the opportunity to vote not only against something, but for something.
And that may be the greatest political challenge facing Israel today.
Because before politics is about power, it is about imagination. Before a movement becomes viable, people have to believe that something different is possible.
Last week, leaders of the Israel-Palestinian peace activism group Standing Together launched a new political party in Israel: Makom Lekulanu, which translates to “a place for us all”.
Predictably, the conversation immediately turned to electoral math. Will the party cross the threshold required to enter parliament? Will it weaken other opposition parties? Will it matter in a political system dominated by larger forces?
These questions are understandable. But they overlook what may be the most important thing the new party does: challenging the conviction, which Prime Minister Benjamin Netanyahu and his allies have worked to instill in Israelis, that no genuine political alternative to our grim status quo exists.
The damage predates the crises that have defined Netanyahu’s current term as prime minister: the corruption scandals, the attacks on democratic institutions, the devastation of Oct. 7, and the ensuing catastrophes in Gaza and now the wider region. Since the Second Intifada, Israelis have been taught to think of politics primarily as crisis management. Fear has become synonymous with realism, and hope has become synonymous with naïveté.
Election after election, the horizon has narrowed, and so has the Israeli political imagination. The possibility of fundamental change has seemed to disappear from view.
Students of political change have long observed that transformative moments rarely begin with majorities. More often, they begin with a shift in what people believe is possible.
Standing Together spent years working toward such a shift, long before launching a political party.
Jewish and Palestinian activists joined together to model a different vision of citizenship. They delivered temporary bomb shelters to Bedouin communities neglected by the state. They organized protection for Arab bus drivers threatened by Jewish extremists. They led humanitarian aid convoys toward Gaza despite enormous political pressure and public hostility.
None of these actions changed the balance of power in Israel. But they allowed people to begin experiencing a different version of what Israel could be — a place where Jewish-Palestinian partnership can be practical rather than theoretical, where solidarity can thrive even amid war and trauma, and where citizenship can mean taking responsibility for one another, rather than merely defending one’s own group.
Creating a clear sense that a better kind of civic life is possible, and showing what it could look like, is a tactic that powered Barack Obama to the presidency in the United States. It helped Sen. Bernie Sanders reshape American politics despite never winning a major party nomination for the presidency. It’s won a wave of recent progressive victories in New York City, where I live, which have been fueled by a politics of solidarity and shared purpose rather than grievance alone.
It’s no accident that former Comptroller Brad Lander, one of those New York progressives, has deep relationships with the leaders of Standing Together. A shared ethic — the conviction that the futures of all people in a land are intertwined, whether we acknowledge it or not — lies at the core of both American and Israeli progressivism.
There’s reason to hope that Makom Lekulanu could create momentum in Israel similar to that which politicians like Lander have created in the U.S. The party’s name echoes a 2008 political campaign in Tel Aviv led by Dov Khenin called Ir Lekulanu, or “a city for all.” Khenin, who advocated for affordability, environmental sustainability and democratic participation, began that race polling very low and finished with more than a third of the vote. He lost the election, but he changed the political conversation and inspired a generation of activists who understood that campaigns can succeed even when they do not win.
The party’s name also evokes Eretz Lekulam, “a land for all,” a joint Israeli-Palestinian movement advancing innovative political frameworks — including confederation — for resolving the conflict. Last year, Standing Together adopted Eretz Lekulam’s political platform, becoming one of the few major political actors willing to articulate a comprehensive proposal for equality, freedom and shared belonging for Israelis and Palestinians.
Whether one agrees with every element of that plan is ultimately less important than the fact that it exists. In today’s Israel, fully articulated visions of the future have become surprisingly rare.
Will Makom Lekulanu succeed electorally? I have no idea. But the most important question facing Makom Lekulanu is not whether it can immediately cross an electoral threshold. It is whether it can help Israelis feel hopeful again. Can they picture a politics not organized entirely around fear? A Jewish-Palestinian partnership that’s a source of strength rather than a threat? A future that is more than just a better-managed version of the present?
Because before people build a different future, they must first be able to imagine one.
The post For the first time in decades, Israelis have something to vote for — not just against appeared first on The Forward.
Uncategorized
Pinchas, this week’s Torah portion, is hard to stomach today
אין דער פֿריִערדיקער פּרשה האָבן מיר געלייענט, ווי אַזוי דער מואָבֿישער מלך בלק, בשותּפֿות מיטן בייזן כּישוף־מאַכער בלעם, האָט אַרײַנגעשיקט פֿרעמדע פֿרויען צו די ייִדן, כּדי זיי צו פֿאַרפֿירן צו דינען עבֿודה־זרה.
אַהרנס אייניקל פּינחס האָט דערזען, אַז זמרי, דער נשׂיא פֿונעם שבֿט־שמעון האָט אָנגעהויבן אָפֿענערהייט אַן אינטימע באַציִונג מיט אַ געוויסער נישט־ייִדישער פֿרוי, כּזבי. די חז״ל דערקלערן, אַז דאָס איז געווען בלקס טאָכטער. פּנחס האָט אַרויסגעכאַפּט אַ שווערד און דערהרגעט דאָס פּאָרל; אַ מגפֿה, וואָס האָט דעמאָלט געבושעוועט צווישן די ייִדן, האָט זיך אָפּגעשטעלט. הגם פּנחס איז לכתּחילה נישט געווען אַ כּהן, האָט אים דער אייבערשטער פֿאַר זײַן קנאָות געגעבן די כּהונה.
אַן אַנדער וויכטיקער פּערסאָנאַזש, וואָס ווערט שפּעטער באַטראַכט אין דער הײַנטיקער סדרה, איז יהושע בן נון. בײַם סוף פֿון די פֿערציק־יאָריקע וואַנדערונגען אין מידבר, האָט דער אייבערשטער געהייסן משה רבינו פֿאַר זײַן טויט אָנצושטעלן יהושע בן נון ווי דעם קומענדיקן מנהיג פֿונעם גאַנצן כּלל־ישׂראל.
פֿון דער הײַנטצײַטיקער פּערספּעקטיוו, זענען פּנחס און יהושע זייער צווייפֿלהאַפֿטיקע פּערסאָנאַזשן. אין הלכה איז פֿאַראַן אַ באַקאַנטע דעה, לויט וועלכער דער תּורה־איסור חתונה צו האָבן מיט אַ נישט־ייִדישער פֿרוי איז חל בלויז אויף די „שבֿע עממין‟, די זיבן אוראַלטע פֿעלקער פֿון ארץ־כּנען. כּזבי איז געווען פֿון בנות־מדין, אַן אַנדער פֿאָלק. אויב זמרי וואָלט מיט איר חתונה געהאַט, וואָלט עס לויט אַ גאַנצער ריי ראשונים און אַחרונים געווען בלויז אַן איסור מדרבנן. דווקא פֿון דער מעשׂה מיט פּנחסן לערנען מיר אָפּ, אַז אין אַ זעלטענער סיטואַציע קומט פֿאַר אַזאַ אינטימער באַציִונג אַ חיובֿ־מיתה. זמרי האָט פֿאַרבראַכט מיט דער מדינישער פּרינצעסין אָפֿענערהייט, פֿאַר די אויגן פֿון אַ גאַנצן מנין ייִדן, דערפֿאַר האָט פּנחס געהאַט דאָס רעכט זיי צו דערהרגענען בשעת־מעשׂה. ווען כּזבי וואָלט נישט געדינט עבֿודה־זרה, וואָלט פּנחס אויך נישט געטאָרט עס טאָן אַפֿילו אין אַזאַ אויסטערלישער סיטואַציע.
מע קאָן זאָגן, אַז פּנחס איז אַ גאַנצער „אַנטיפּאָד‟ פֿון קורח. קורח האָט געגלייבט, אַז ער מעג אויך דינען ווי אַ כּהן און האָט אָרגאַניזירט אַן אויפֿשטאַנד קעגן משה רבינו. אין אַ געוויסער מאָס, האָט ער געהאַט ריכטיקע משיחישע כּוונות, אָבער אויסגעמישט מיט גאווה. פּנחס האָט דווקא נישט געהאַט קיין ספּעציעלן פּלאַן. כּדי צו פֿאַרטיידיקן די תּורה האָט ער זיך באַנוצט מיט אַ שווערד, און צוליב דעם געוואָרן אַ כּהן. על־פּי קבלה ווערן די כּהנים אַסאָציִיִרט מיט דער מידת־חסד; הגם פּנחס האָט אָנגעווענדט אַ בלוטיקן מעטאָד פֿון זײַן מעשׂה־קנאָות, האָט ער דערמיט אַ פּנים געטאָן אַ גרויסן חסד דעם גאַנצן ייִדישן פֿאָלק.
פֿונדעסטוועגן, קלינגט די מעשׂה שרעקלעך פֿאַר אַ הײַנטצײַטיקן לייענער. מע מעג דרשענען וועגן דער סאָציאַלער סכּנה פֿון געמישטע חתונות, אָבער קיין רבֿ וועט נישט פּראָפּאַגאַנדירן די מעשׂה־קנאָות ווי אַ פּראַקטישן מעטאָד. הײַנט וועט אַ נאָרמאַלער מענטש נישט פֿאָרלייגן צו לייזן סאָציאַל־דעמאָגראַפֿישע פּראָבלעמען מיט אַ שווערד.
די מקובלים און חסידישע צדיקים דערקלערן די אינערלעכע דינאַמיק פֿון דער הײַנטיקער פּרשה. זמרי איז געווען אַן עכטער תּלמיד־חכם. ער האָט געוווּסט, אַז כּזבי האָט אַ ייִדישע נשמה און געוואָלט אויף אַן אויסטערלישן ווילדן אופֿן ווײַזן די אַנדערע ייִדן, אַז צוליב זײַנע פּערזענלעכע השׂגות מעג ער זיך מיט איר מזווג זײַן בפֿרהסיא. פּנחס וואָלט עס געקאָנט פֿאַרשטיין און דן צו זײַן זמרי לכף־ּזכות. דווקא צוליב דעם, וואָס ער האָט אויסגענוצט אַן אומגעוויינטלעכן קנאָות־מעטאָד, האָט דער באַשעפֿער אויף אַ חידושדיקן אופֿן געביטן זײַן כּהונה־סטאַטוס.
אין דער הײַנטיקער סדרה ווערט ווײַטער אַנטוויקלט די טעמע פֿון אומגעריכטע חשבונות. עס טרעפֿן זיך צומאָל זעלטענע סיטואַציעס, ווען אַן אַגרעסיווער אַקט לשם־שמים ווערט אין די אויגן פֿונעם באַשעפֿע פֿאַררעכנט פֿאַר אַ גרויסן חסד.
יהושע בן נון איז אַן אַנדער פֿיגור, וואָס קאָן בײַ אַ מאָדערנעם לייענער אַרויסרופֿן אַ סך קשיות. אויב מע נעמט אָן דעם תּנ״כישן ספֿר־יהושע כּפּשוטו, שאַפֿט זיך אַ פֿינצטערער אײַנדרוק, אַז אונטער זײַן פֿירערשאַפֿט האָבן די ייִדן אויסגעהרגעט גאַנצע פֿעלקער אין ארץ־כּנען. געוויסע מאָדערן־אָרטאָדאָקסישע מפֿרשים טײַטשן אָפּ דעם ספֿר־יהושע שלא־כּשפּוטו. למשל, דער פֿרומער פּראָפֿעסאָר־היסטאָריקער לאָרענס שיפֿמאַן האָט באַמערקט, אַז אין די שפּעטערדיקע תּנ״כישע ספֿרים פֿיגורירן גאַנץ אָפֿט די זעלבע פֿעלקער, וועלכע יהושע האָט, כּלומרשט, אומגעבראַכט. אַ צאָל אַנדערע היסטאָריקער באַטראַכטן יהושע ווי אַ מין רעוואָלוציאָנער, וואָס האָט געקעמפֿט בלויז קעגן געוויסע רישעותדיקע שיכטן, וועלכע האָבן באַזעצט די פֿעסטונג־שטעט אין ארץ־כּנען און האָבן עקספּלואַטירט די פּשוטע באַפֿעלקערונג.
די חז״ל לייזן די דאָזיקע עטישע פּראָבלעם אויף אַן אַנדער אופֿן. פֿאַר יעדער מיליטערישער אַקציע, האָט יהושע פֿאָרגעלייגט די כּנענים זיך אָפּצוזאָגן פֿון עבֿודה־זרה, שלום צו מאַכן מיט די ייִדן אָדער צו אַנטלויפֿן. בלויז די, וואָס האָבן זיך פּרינציפּיעל אָפּגעזאָגט פֿון אַלע אַנדערע אָפּציעס, האָט מען אויסגעהרגעט. דערצו, איז עס געווען דער איינציקער יוצא־מן־הכּלל, וואָס איז חל נאָר אויף די אוראַלטע כּנענישע פֿעלקער, וועלכע זענען שוין לאַנג נישט בנימצא אין דער וועלט.
לויט דער ייִדישער מסורה, האָט יהושע אַליין חתונה געהאַט מיט רחבֿ, אַ געוועזענע כּנענישע זונה, וועלכע האָט זיך מגייר געווען. לויט אַן אַנדער דעה, איז זי געווען בלויז אַ באַרימטע וווּנדער־שיינע בעל־הביתטע פֿון אַ האָטעל, צו וועלכער יעדער מאַן האָט געחלומט זיך אָנצורירן, אָבער למעשׂה האָט זי קיינעם נישט געלאָזט. עס באַקומט זיך אַן אינטערעסאַנטע אינווערסיע פֿון דער מעשׂה מיט זמרי און פּנחס, וואָס ווײַזט קלאָר, אַז נישט אַלע כּנענים האָט יהושע בן נון אויסגעהרגעט מיט אַ שווערד.
אַזוי צי אַזוי, טרעפֿן מיר זיך ווידער אין אונדזער פּרשה מיט אַ פּערסאָנאַזש, וועלכער איז באַקאַנט אין דער ייִדישער טראַדיציע ווי אַ גרויסער נבֿיא און צדיק, אָבער זײַנע מיליטערישע מעשׂים ווערן באַטראַכט ווי אַן אוניקאַלער אויסנאַם, וואָס מע טאָר נישט נאָכמאַכן. וואָס שייך פּנחסן, שטייט אין די פּראַקטישע הלכה־ספֿרים געשריבן, אַז „אין מורין כּן‟. זײַן קנאָות־מעשׂה געהערט צו דער קאַטעגאָריע פֿון ריין־טעאָרעטישע הלכות.
מע קאָן זאָגן, אַז מיט די דערמאָנטע צוויי פּערסאָנאַזשן שליסט זיך אַ גאַנצער ציקל פֿון אומגעוויינטלעכע פּערזענלעכע חשבונות אינעם חומש „במדבר‟. פֿריִער האָבן מיר געלייענט וועגן קרח, דעם משיחישן אויפֿשטענדלער; די מיצווה פֿון „פּרה אדומה‟, וואָס אַפֿילו שלמה המלך האָט זי נישט געקאָנט פֿאַרשטיין על־פּי שׂכל. מיט אַ וואָך צוריק האָט די פּרשה געטראָגן דעם נאָמען פֿון בלק, אַ רשע און שׂונא־ישׂראל, וועלכער האָט פֿאָרט געוויזן אַ מוסטער פֿון מסירת־נפֿש. פּנחס און יהושע בן נון רעפּרעזענטירן אַן אַנדער מין פּאַראַדאָקסאַלע מענטשן: צדיקים, וועלכע האָבן געדינט דעם אייבערשטן מיט אַ שווערד.
די תּורה ווײַזט אונדז אין דער הײַנטיקער פּרשה אַן אינטערעסאַנטן לעבנס־פּאַראַדאָקס. זמריס „פֿרײַע ליבע‟ האָט דערוועקט אין הימל די מידת־הדין, אָבער פּנחסן האָט זיך מיט גוואַלד־מיטלען אײַנגעגעבן צו דערוועקן די געטלעכע מידת־הרחמים. ביידע פּערסאָנאַזשן האָבן דעמאָנסטרירט דעם דאָזיקן פּאַראַדאָקס אויף היפּוכדיקע עקסטרעמע אופֿנים.
The post Pinchas, this week’s Torah portion, is hard to stomach today appeared first on The Forward.
