Uncategorized
The real Jewish history in ‘History of the World: Part II’: Part I
Spoilers for “History of the World: Part II” follow.
(JTA) – Finally fulfilling the promise Mel Brooks made in 1981, the long-belated “History Of The World: Part II” brings us … “Hitler on Ice.”
For a sketch first teased during the end credits of Brooks’ film “History Of The World: Part I,” the leader of Nazi Germany can be seen attempting to land some difficult moves (perhaps a triple Axis?) at an Olympics-like skating competition.
Needless to stay, Hitler wasn’t known as a figure skater. But some aspects of the sketch — such as why collaborationist Vichy France would give the Nazi leader’s routine a perfect score — might benefit from a more detailed understanding of the real history that’s being pilloried.
The same goes for the sendups of Christianity, the Russian Revolution and Henry Kissinger — all historical events and figures depicted in the first episodes of the series, which landed on Hulu on Monday. Produced by Brooks and offering up its share of his Catskills-style Jewish humor, the eight-episode, four-night romp through history stops frequently on items of Jewish interest. Some sketches recur throughout the series.
So here is your guide to the real-life Jewish history of “History of the World: Part II,” to be updated daily as new episodes drop.
The Russian Revolution
In a longer narrative first introduced in Episode 1, the show’s depiction of the fall of the Russian Empire is a high-wire blend of parodies and stylistic influences, as well as a crash course on Russian antisemitism.
It begins with a grody depiction of early-1900s Jewish shtetl life borrowing heavily from “Fiddler on the Roof.” Mud-pie dealer and patriarch Shmuck Mudman, played by Jewish actor Nick Kroll, uses a truncated song-and-dance number (“Submission”) to encourage his feisty son to follow Jewish traditions and stay away from cosmopolitan life in Moscow. But his son is unconvinced: “The shtetl stinks, it’s no place for a Jew.” Like Anatevka, the tiny Jewish village from “Fiddler,” the Jews are heavily implied to be living in the “Pale of Settlement,” the only region of the Russian Empire where Jews were permitted to live starting in the early 19th century and lasting until the Russian Revolution in 1917. State-backed schooling and “Russianization” programs sought to erode Jewish communal identity and replace it with a Russian national identity; a small number of Jews were allowed to work or study beyond the Pale if they had special skills.
In “History,” the Mudmans, including a mother played by Jewish comic Pamela Adlon, are menaced by the Cossacks, the Ukrainian mercenaries and feared horsemen who carried out a series of pogroms agains the Jews often at the behest of the Russian state. Meanwhile, the gilded Romanov family are depicted as Kardashian-like beauty influencers headed up by Tsar Nicholas II (Danny DeVito), who discovers their empire is on the brink of collapse.
In real life, the Russian Revolution liberated the state’s Jewish population with the fall of the tsar in 1917, and a large percentage of Communist party members at the time were Jewish. (Like DeVito, Nicholas II in real life was a short man, around five-foot-six.) In the decades to follow, Communist rule would come to have a devastating effect on the Jews of the Soviet Union, suppressing their religion and culture, and purging many of the Jewish party members.
Hitler on ice
It’s hard to impress a team of international judges when you’re the genocidal maniac who tried to conquer them.
In the skit, Hitler is despondent when judges from the countries in which he waged war all give him zeroes — with the exception of Vichy France, which awards him a perfect score, and Poland, which awards him an expletive. (It’s an uneasy restaging of the line “Winter for Poland and France,” from “Springtime for Hitler,” the musical highlight in Brooks’ “The Producers.”)
The scores reflect Nazi Germany’s relationship with the countries: It conquered France and installed a puppet government that acquiesced to Hitler’s orders to round up and denationalize the country’s Jews. Meanwhile, the Nazis invaded Poland in 1939, dividing up its rule with the Soviets and murdering much of its Jewish population in the Holocaust. Unlike the French government, which signed an armistice with Germany after heavy losses to clear the path for Vichy rule while preserving the Republic in name, Poland does not acquiesce to a collaborationist narrative; decades later, it is illegal in Poland to suggest that the country was complicit in Nazi atrocities.
But these wartime victories make Hitler the loser of “Hitler on Ice.” Accompanied by his “coach” Joseph Goebbels (the Nazis’ propaganda minister) and partner Eva Braun, this Hitler hangs his head in shame as he trudges away to the jeers of the crowd, intending to go shoot himself in his Berlin bunker in a repeat of his actual death by suicide at the end of World War II.
“If you put concentration camps in people’s countries,” offers one of the sportscasters (played by Jewish comic Ike Barinholtz), “you better be flawless on the ice.”
Jesus (Jay Ellis) and Judas (Nick Kroll) in a scene from the “Curb Your Judaism” sketch in “History of the World” Part II.” (Aaron Epstein/Hulu)
The betrayal of Jesus Christ
Titled “Curb Your Judaism,” the show’s dramatization of the events following the Last Supper is styled in the manner of Larry David’s long-running HBO comedy “Curb Your Enthusiasm.” Kroll plays Judas like he’s Larry David, and his betrayal of Jesus is depicted as a series of comic misunderstandings — which, like the original “Curb,” often revolve around questions of Jewish identity. “Curb” regulars play supporting roles as disciples, with J.B. Smoove as Luke and Richard Kind as Peter.
Besides aping the “Curb” mannerisms, including Judas’ grumblings about foot-washing and the size of the portions at the Last Supper, much of the comedy of the Jesus segments revolves around to what degree Jesus himself (Jay Ellis of “Insecure”) has formally renounced his Judaism. The segment depicts how Christ endeared himself to his followers, and introduced Christianity, by relaxing many of the requirements of Jewish tradition, including kosher laws and circumcision. “Something’s off with this Jesus guy. He’s trying to phase out his Judaism,” Judas remarks.
Jewish scholars have generally viewed Jesus Christ as a teacher, but not as a prophet or messiah as Christians believe. Jews have granted differing levels of respect to Jesus depending on Jewish-Christian relations at any given point throughout world history (Jews weren’t such big fans of Jesus during the Spanish Inquisition, so memorably depicted in “Part I”).
Whether Jesus really did instruct his followers to disregard kosher laws and other Jewish practices is disputed by New Testament scholars and interpreters of the Gospel of Mark; other scholars believe Jesus intended to live as any other Jew. But “Curb Your Judaism” does depict Jesus as ultimately perishing at the hands of the Roman Empire, with whom Jews had a contentious relationship at the time, rather than at the hands of Jews, which was a popular belief used to justify antisemitism among various Christian denominations for centuries. “Nostra Aetate,” the influential 1965 papal decree, finally “absolved” the Jews for Christ’s murder, at least according to official Catholic doctrine.
Henry Kissinger
A sketch that imagines Shirley Chisholm, the first Black female member of Congress, as the star of a 1970s sitcom modeled on “The Jeffersons” includes a role for Kroll as Henry Kissinger, Richard Nixon’s Jewish secretary of state. (Kroll is also an executive producer on the entire series, which helps explain his regular onscreen appearances.)
Historians generally view Kissinger, a refugee from Nazi Germany, as the lead architect of the Nixon administration’s most controversial decisions, including prolonging the Vietnam War and orchestrating a secret bombing campaign on Cambodia. Some call him a war criminal.
The Kissinger of “History” catches some of that criticism. A throwaway line further suggests he is an immortal demon.
Check back in throughout the week as JTA brings you Jews in space… the history space, that is.
—
The post The real Jewish history in ‘History of the World: Part II’: Part I appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
VIDEO: Literature scholar Nathan Cohen speaks about ‘shund’ literature
נתן כּהן, דער אָנגעזעענער פֿאָרשער פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור בײַם בר־אילן אוניווערסיטעט, האָט לעצטנס געהאַלטן אַ רעפֿעראַט אויף ייִדיש אין מינכן, דײַטשלאַנד, וועגן דער ייִדישער מאַסן־ליטעראַטור (דער עיקר, שונד־ליטעראַטור) צווישן 1860 און 1914.
דער נאָמען פֿונעם רעפֿעראַט, „ביכער פֿאַר אַלע“, איז געווען אַ רמז אויפֿן פֿאַרלאַג פֿונעם זעלבן נאָמען, וואָס זײַן שליחות איז געווען צו מאַכן די וועלטלעכע ייִדישע ליטעראַטור מער צוטריטלעך און וואָלוועלער פֿאַר די אָרעמע ייִדישע מאַסן.
די לעקציע, וואָס כּהן האָט געהאַלטן דעם 17טן יוני אינעם לודוויג־מאַקסימיליאַנס־אוניווערסיטעט, איז געווען טייל פֿון אַ יערלעכער טראַדיציע אין מינכן, אײַנגעפֿירט אין 2011 — דעם שלום־עליכם־רעפֿעראַט אין אָנדענק פֿון עוויטאַ וויעצקי, ז״ל. אַרום זיבעציק מענטשן זענען געקומען הערן דעם רעפֿעראַט, און נאָך אַ פֿופֿציק האָבן זיך צוגעהערט דורך דער אינטערנעץ. די אונטערנעמונג איז געשטיצט געוואָרן דורכן קולטור־צענטער פֿון דער מינכנער קהילה און דורך דער קושנער־פֿונדאַציע.
מיט אַ טאָג פֿריִער האָט כּהן געגעבן אַן אַרײַנפֿיר צו דער טעמע פֿאַר אַ גרופּע אָרטיקע ייִדיש־סטודענטן. ווי מע האָט געהערט פֿון די אָפּרופֿן נאָכן קלאַס, האָט נישט נאָר דער תּוכן, נאָר אויך כּהנס אופֿן רעדן גופֿא פֿאַרכאַפּט די תּלמידים. בײַ עטלעכע סטודענטן איז דאָס געווען צום ערשטן מאָל וואָס זיי הערן אַ גאַנצענע לעקציע אויף ייִדיש, און דערצו נאָך – פֿון אַן אומבאַקאַנטן לערער.
אינעם רעפֿעראַט גופֿא דעם צווייטן טאָג האָט כּהן אָנגעהויבן מיט אַ היסטאָרישן אַרײַנפֿיר, דערקלערנדיק ווי אַזוי און ווען עס האָט זיך אָנגעהויבן פֿאַרשפּרייטן די ייִדיש־וועלטלעכע ליטעראַטור און וואָסער ראָלע האָט אין דעם געשפּילט די ייִדישע פּרעסע, אָנהייבנדיק מיטן אַמאָליקן ייִדישן וואָכנבלאַט „קול מבֿשׂר“.
אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט האָבן זיך די ייִדישע צײַטונגען גענומען פֿאַרשפּרייטן אַלץ מער און מער. אין וואַרשע אין 1906 האָט מען אַרויסגעגעבן אַ סך מער ייִדיש־שפּראַכיקע צײַטשריפֿטן ווי העברעיִשע אָדער פּויליש־ייִדישע. האָבן די ייִדישע צײַטונגען געמוזט אויסהאַלטן אַ שטאַרקע קאָנקורענץ, און איין מיטל אין קאַמף איז געווען צו דרוקן די ראָמאַנען אין המשכים (אָדער, ווי מע פֿלעגט עס רופֿן אויפֿן דײַטשמערישן שטייגער – „אין פֿאָרזעצונגען“). אַ בולטער בײַשפּיל פֿון אַזאַ „ראָמאַנען“־קאָנקורענץ געפֿינט מען אין די צוויי וואַרשעווער טאָגצײַטונגען, „הײַנט“ און „מאָמענט“.
די לעקציע האָט כּהן אילוסטרירט מיט אָן אַ שיעור בילדער, ניט נאָר פֿון די צײַטונגען, נאָר דער עיקר אויך פֿון די שיינע שער־בלעטלעך פֿון די אַרומגערעדטע ראָמאַנען; צווישן זיי — ניט ווייניק ווערק פֿון די ייִדישע „שונד“־מחברים אײַזיק־מאיר דיק און שמר. אָט נעמט למשל אַזאַ טיטל: „די בלינדע יתומה, אָדער צווישן טיגערן“ פֿון שמרן, געדרוקט אין 1892.
גרויס הנאה האָט דער עולם געהאַט קוקנדיק אויף ייִדישע באַאַרבעטונגען פֿון אַזעלכע באַקאַנטע ווערק ווי „שערלאָק האָלמס“, „ראָבינזאָן קרוזאָ“ און „מאַקס און מאָריץ“ — אַן אילוסטרירטע דײַטש־שפּראַכיקע דערציילונג פֿון 1865. כּהן האָט זיך באַזונדער אָפּגעשטעלט אויף די דעמאָלטיקע נאָרמעס פֿון איבערזעצן, אויף דער נטיה צו פֿאַרייִדישן פֿרעמדשפּראַכיקע ווערק: אָט הייסט למשל ראָבינזאַן קרוזאָס געפֿונענער חבֿר ניט „פֿרײַטיק“ ווי אין אַנדערע לשונות, נאָר דווקא „שבת“.
מיט פֿילצאָליקע קאָמישע בײַשפּילן האָט כּהן געפֿירט דעם עולם דורך דער געשיכטע פֿון ייִדישער ליטעראַטור, און בולט אָנגעוויזן ווי אַזוי זי האָט אַלע מאָל געזוכט אַ מיטל־ליניע צווישן די אַמביציעס און פֿאָדערונגען פֿון דער הויכער ליטעראַטור מיטן געוואַלדיקן נאָכפֿרעג בײַ די מאַסן נאָך אַ מער „צוטריטלעכער“ ליטעראַטור.
כּהן האָט אַזוי שיין און דראַמאַטיש באַשריבן די שונדראָמאַנען מיט זייערע סענסאַציאָנעלע קעפּלעך, אַז דער עולם איז שוין, דאַכט זיך, גרייט געווען צו קויפֿן און צו לייענען די ביכער. אַ שאָד וואָס קיין מוכר־ספֿרים איז דאָרטן ניט געווען!
דערצו האָבן אַ סך צוהערערס זיך געפֿרייט אַז זיי קענען הערן אַ לאַנגע לעקציע אויף ייִדיש. עטלעכע האָבן זיך אַפֿילו נאָכגעפֿרעגט וועגן ייִדיש־קורסן – וואָס דאָס איז אפֿשר די שענסטע פּעולה פֿון כּהנס רעפֿעראַט.
כאָטש מע האָט אין אָנהייב 20סטן יאָרהונדערט אָפֿט געהאַלטן ייִדיש פֿאַר אַ „זשאַרגאָן“ קען מען זאָגן אַז טיילווײַז „זשאַרגאָניזירט“ מען ייִדיש ביז הײַנט צו טאָג, ווײַל ס’רובֿ פֿונעם עולם אַסאָציִיִרט ייִדיש ראשית־כּל מיט מוזיק (און געוויינטלעך בלויז מיט איין געוויסן טיפּ מוזיק – קלעזמער) אָדער וויצן. מיט זײַן רעפֿעראַט האָט כּהן דערוויזן דעם היפּוך — אַז ייִדיש טויג יאָ פֿאַר אַן אַקאַדעמישער בינע, און אַז אַפֿילו וועגן אַזאַ „נידעריקער“ טעמע ווי שונד, קען אַ פּראָפֿעסאָר האַלטן אַן ערשטקלאַסיקע לעקציע.
כּדי צו הערן דעם גאַנצן רעפֿעראַט, גיט אַ קוועטש דאָ.
The post VIDEO: Literature scholar Nathan Cohen speaks about ‘shund’ literature appeared first on The Forward.
Uncategorized
For the first time in decades, Israelis have something to vote for — not just against
As an Israeli-American, I’ve had a front-row seat to the successes, failures, blind spots and breakthroughs of political movements in both places.
One difference has always stood out to me. Americans occasionally get to experience something many Israelis have not felt in a very long time: the opportunity to vote not only against something, but for something.
And that may be the greatest political challenge facing Israel today.
Because before politics is about power, it is about imagination. Before a movement becomes viable, people have to believe that something different is possible.
Last week, leaders of the Israel-Palestinian peace activism group Standing Together launched a new political party in Israel: Makom Lekulanu, which translates to “a place for us all”.
Predictably, the conversation immediately turned to electoral math. Will the party cross the threshold required to enter parliament? Will it weaken other opposition parties? Will it matter in a political system dominated by larger forces?
These questions are understandable. But they overlook what may be the most important thing the new party does: challenging the conviction, which Prime Minister Benjamin Netanyahu and his allies have worked to instill in Israelis, that no genuine political alternative to our grim status quo exists.
The damage predates the crises that have defined Netanyahu’s current term as prime minister: the corruption scandals, the attacks on democratic institutions, the devastation of Oct. 7, and the ensuing catastrophes in Gaza and now the wider region. Since the Second Intifada, Israelis have been taught to think of politics primarily as crisis management. Fear has become synonymous with realism, and hope has become synonymous with naïveté.
Election after election, the horizon has narrowed, and so has the Israeli political imagination. The possibility of fundamental change has seemed to disappear from view.
Students of political change have long observed that transformative moments rarely begin with majorities. More often, they begin with a shift in what people believe is possible.
Standing Together spent years working toward such a shift, long before launching a political party.
Jewish and Palestinian activists joined together to model a different vision of citizenship. They delivered temporary bomb shelters to Bedouin communities neglected by the state. They organized protection for Arab bus drivers threatened by Jewish extremists. They led humanitarian aid convoys toward Gaza despite enormous political pressure and public hostility.
None of these actions changed the balance of power in Israel. But they allowed people to begin experiencing a different version of what Israel could be — a place where Jewish-Palestinian partnership can be practical rather than theoretical, where solidarity can thrive even amid war and trauma, and where citizenship can mean taking responsibility for one another, rather than merely defending one’s own group.
Creating a clear sense that a better kind of civic life is possible, and showing what it could look like, is a tactic that powered Barack Obama to the presidency in the United States. It helped Sen. Bernie Sanders reshape American politics despite never winning a major party nomination for the presidency. It’s won a wave of recent progressive victories in New York City, where I live, which have been fueled by a politics of solidarity and shared purpose rather than grievance alone.
It’s no accident that former Comptroller Brad Lander, one of those New York progressives, has deep relationships with the leaders of Standing Together. A shared ethic — the conviction that the futures of all people in a land are intertwined, whether we acknowledge it or not — lies at the core of both American and Israeli progressivism.
There’s reason to hope that Makom Lekulanu could create momentum in Israel similar to that which politicians like Lander have created in the U.S. The party’s name echoes a 2008 political campaign in Tel Aviv led by Dov Khenin called Ir Lekulanu, or “a city for all.” Khenin, who advocated for affordability, environmental sustainability and democratic participation, began that race polling very low and finished with more than a third of the vote. He lost the election, but he changed the political conversation and inspired a generation of activists who understood that campaigns can succeed even when they do not win.
The party’s name also evokes Eretz Lekulam, “a land for all,” a joint Israeli-Palestinian movement advancing innovative political frameworks — including confederation — for resolving the conflict. Last year, Standing Together adopted Eretz Lekulam’s political platform, becoming one of the few major political actors willing to articulate a comprehensive proposal for equality, freedom and shared belonging for Israelis and Palestinians.
Whether one agrees with every element of that plan is ultimately less important than the fact that it exists. In today’s Israel, fully articulated visions of the future have become surprisingly rare.
Will Makom Lekulanu succeed electorally? I have no idea. But the most important question facing Makom Lekulanu is not whether it can immediately cross an electoral threshold. It is whether it can help Israelis feel hopeful again. Can they picture a politics not organized entirely around fear? A Jewish-Palestinian partnership that’s a source of strength rather than a threat? A future that is more than just a better-managed version of the present?
Because before people build a different future, they must first be able to imagine one.
The post For the first time in decades, Israelis have something to vote for — not just against appeared first on The Forward.
Uncategorized
Pinchas, this week’s Torah portion, is hard to stomach today
אין דער פֿריִערדיקער פּרשה האָבן מיר געלייענט, ווי אַזוי דער מואָבֿישער מלך בלק, בשותּפֿות מיטן בייזן כּישוף־מאַכער בלעם, האָט אַרײַנגעשיקט פֿרעמדע פֿרויען צו די ייִדן, כּדי זיי צו פֿאַרפֿירן צו דינען עבֿודה־זרה.
אַהרנס אייניקל פּינחס האָט דערזען, אַז זמרי, דער נשׂיא פֿונעם שבֿט־שמעון האָט אָנגעהויבן אָפֿענערהייט אַן אינטימע באַציִונג מיט אַ געוויסער נישט־ייִדישער פֿרוי, כּזבי. די חז״ל דערקלערן, אַז דאָס איז געווען בלקס טאָכטער. פּנחס האָט אַרויסגעכאַפּט אַ שווערד און דערהרגעט דאָס פּאָרל; אַ מגפֿה, וואָס האָט דעמאָלט געבושעוועט צווישן די ייִדן, האָט זיך אָפּגעשטעלט. הגם פּנחס איז לכתּחילה נישט געווען אַ כּהן, האָט אים דער אייבערשטער פֿאַר זײַן קנאָות געגעבן די כּהונה.
אַן אַנדער וויכטיקער פּערסאָנאַזש, וואָס ווערט שפּעטער באַטראַכט אין דער הײַנטיקער סדרה, איז יהושע בן נון. בײַם סוף פֿון די פֿערציק־יאָריקע וואַנדערונגען אין מידבר, האָט דער אייבערשטער געהייסן משה רבינו פֿאַר זײַן טויט אָנצושטעלן יהושע בן נון ווי דעם קומענדיקן מנהיג פֿונעם גאַנצן כּלל־ישׂראל.
פֿון דער הײַנטצײַטיקער פּערספּעקטיוו, זענען פּנחס און יהושע זייער צווייפֿלהאַפֿטיקע פּערסאָנאַזשן. אין הלכה איז פֿאַראַן אַ באַקאַנטע דעה, לויט וועלכער דער תּורה־איסור חתונה צו האָבן מיט אַ נישט־ייִדישער פֿרוי איז חל בלויז אויף די „שבֿע עממין‟, די זיבן אוראַלטע פֿעלקער פֿון ארץ־כּנען. כּזבי איז געווען פֿון בנות־מדין, אַן אַנדער פֿאָלק. אויב זמרי וואָלט מיט איר חתונה געהאַט, וואָלט עס לויט אַ גאַנצער ריי ראשונים און אַחרונים געווען בלויז אַן איסור מדרבנן. דווקא פֿון דער מעשׂה מיט פּנחסן לערנען מיר אָפּ, אַז אין אַ זעלטענער סיטואַציע קומט פֿאַר אַזאַ אינטימער באַציִונג אַ חיובֿ־מיתה. זמרי האָט פֿאַרבראַכט מיט דער מדינישער פּרינצעסין אָפֿענערהייט, פֿאַר די אויגן פֿון אַ גאַנצן מנין ייִדן, דערפֿאַר האָט פּנחס געהאַט דאָס רעכט זיי צו דערהרגענען בשעת־מעשׂה. ווען כּזבי וואָלט נישט געדינט עבֿודה־זרה, וואָלט פּנחס אויך נישט געטאָרט עס טאָן אַפֿילו אין אַזאַ אויסטערלישער סיטואַציע.
מע קאָן זאָגן, אַז פּנחס איז אַ גאַנצער „אַנטיפּאָד‟ פֿון קורח. קורח האָט געגלייבט, אַז ער מעג אויך דינען ווי אַ כּהן און האָט אָרגאַניזירט אַן אויפֿשטאַנד קעגן משה רבינו. אין אַ געוויסער מאָס, האָט ער געהאַט ריכטיקע משיחישע כּוונות, אָבער אויסגעמישט מיט גאווה. פּנחס האָט דווקא נישט געהאַט קיין ספּעציעלן פּלאַן. כּדי צו פֿאַרטיידיקן די תּורה האָט ער זיך באַנוצט מיט אַ שווערד, און צוליב דעם געוואָרן אַ כּהן. על־פּי קבלה ווערן די כּהנים אַסאָציִיִרט מיט דער מידת־חסד; הגם פּנחס האָט אָנגעווענדט אַ בלוטיקן מעטאָד פֿון זײַן מעשׂה־קנאָות, האָט ער דערמיט אַ פּנים געטאָן אַ גרויסן חסד דעם גאַנצן ייִדישן פֿאָלק.
פֿונדעסטוועגן, קלינגט די מעשׂה שרעקלעך פֿאַר אַ הײַנטצײַטיקן לייענער. מע מעג דרשענען וועגן דער סאָציאַלער סכּנה פֿון געמישטע חתונות, אָבער קיין רבֿ וועט נישט פּראָפּאַגאַנדירן די מעשׂה־קנאָות ווי אַ פּראַקטישן מעטאָד. הײַנט וועט אַ נאָרמאַלער מענטש נישט פֿאָרלייגן צו לייזן סאָציאַל־דעמאָגראַפֿישע פּראָבלעמען מיט אַ שווערד.
די מקובלים און חסידישע צדיקים דערקלערן די אינערלעכע דינאַמיק פֿון דער הײַנטיקער פּרשה. זמרי איז געווען אַן עכטער תּלמיד־חכם. ער האָט געוווּסט, אַז כּזבי האָט אַ ייִדישע נשמה און געוואָלט אויף אַן אויסטערלישן ווילדן אופֿן ווײַזן די אַנדערע ייִדן, אַז צוליב זײַנע פּערזענלעכע השׂגות מעג ער זיך מיט איר מזווג זײַן בפֿרהסיא. פּנחס וואָלט עס געקאָנט פֿאַרשטיין און דן צו זײַן זמרי לכף־ּזכות. דווקא צוליב דעם, וואָס ער האָט אויסגענוצט אַן אומגעוויינטלעכן קנאָות־מעטאָד, האָט דער באַשעפֿער אויף אַ חידושדיקן אופֿן געביטן זײַן כּהונה־סטאַטוס.
אין דער הײַנטיקער סדרה ווערט ווײַטער אַנטוויקלט די טעמע פֿון אומגעריכטע חשבונות. עס טרעפֿן זיך צומאָל זעלטענע סיטואַציעס, ווען אַן אַגרעסיווער אַקט לשם־שמים ווערט אין די אויגן פֿונעם באַשעפֿע פֿאַררעכנט פֿאַר אַ גרויסן חסד.
יהושע בן נון איז אַן אַנדער פֿיגור, וואָס קאָן בײַ אַ מאָדערנעם לייענער אַרויסרופֿן אַ סך קשיות. אויב מע נעמט אָן דעם תּנ״כישן ספֿר־יהושע כּפּשוטו, שאַפֿט זיך אַ פֿינצטערער אײַנדרוק, אַז אונטער זײַן פֿירערשאַפֿט האָבן די ייִדן אויסגעהרגעט גאַנצע פֿעלקער אין ארץ־כּנען. געוויסע מאָדערן־אָרטאָדאָקסישע מפֿרשים טײַטשן אָפּ דעם ספֿר־יהושע שלא־כּשפּוטו. למשל, דער פֿרומער פּראָפֿעסאָר־היסטאָריקער לאָרענס שיפֿמאַן האָט באַמערקט, אַז אין די שפּעטערדיקע תּנ״כישע ספֿרים פֿיגורירן גאַנץ אָפֿט די זעלבע פֿעלקער, וועלכע יהושע האָט, כּלומרשט, אומגעבראַכט. אַ צאָל אַנדערע היסטאָריקער באַטראַכטן יהושע ווי אַ מין רעוואָלוציאָנער, וואָס האָט געקעמפֿט בלויז קעגן געוויסע רישעותדיקע שיכטן, וועלכע האָבן באַזעצט די פֿעסטונג־שטעט אין ארץ־כּנען און האָבן עקספּלואַטירט די פּשוטע באַפֿעלקערונג.
די חז״ל לייזן די דאָזיקע עטישע פּראָבלעם אויף אַן אַנדער אופֿן. פֿאַר יעדער מיליטערישער אַקציע, האָט יהושע פֿאָרגעלייגט די כּנענים זיך אָפּצוזאָגן פֿון עבֿודה־זרה, שלום צו מאַכן מיט די ייִדן אָדער צו אַנטלויפֿן. בלויז די, וואָס האָבן זיך פּרינציפּיעל אָפּגעזאָגט פֿון אַלע אַנדערע אָפּציעס, האָט מען אויסגעהרגעט. דערצו, איז עס געווען דער איינציקער יוצא־מן־הכּלל, וואָס איז חל נאָר אויף די אוראַלטע כּנענישע פֿעלקער, וועלכע זענען שוין לאַנג נישט בנימצא אין דער וועלט.
לויט דער ייִדישער מסורה, האָט יהושע אַליין חתונה געהאַט מיט רחבֿ, אַ געוועזענע כּנענישע זונה, וועלכע האָט זיך מגייר געווען. לויט אַן אַנדער דעה, איז זי געווען בלויז אַ באַרימטע וווּנדער־שיינע בעל־הביתטע פֿון אַ האָטעל, צו וועלכער יעדער מאַן האָט געחלומט זיך אָנצורירן, אָבער למעשׂה האָט זי קיינעם נישט געלאָזט. עס באַקומט זיך אַן אינטערעסאַנטע אינווערסיע פֿון דער מעשׂה מיט זמרי און פּנחס, וואָס ווײַזט קלאָר, אַז נישט אַלע כּנענים האָט יהושע בן נון אויסגעהרגעט מיט אַ שווערד.
אַזוי צי אַזוי, טרעפֿן מיר זיך ווידער אין אונדזער פּרשה מיט אַ פּערסאָנאַזש, וועלכער איז באַקאַנט אין דער ייִדישער טראַדיציע ווי אַ גרויסער נבֿיא און צדיק, אָבער זײַנע מיליטערישע מעשׂים ווערן באַטראַכט ווי אַן אוניקאַלער אויסנאַם, וואָס מע טאָר נישט נאָכמאַכן. וואָס שייך פּנחסן, שטייט אין די פּראַקטישע הלכה־ספֿרים געשריבן, אַז „אין מורין כּן‟. זײַן קנאָות־מעשׂה געהערט צו דער קאַטעגאָריע פֿון ריין־טעאָרעטישע הלכות.
מע קאָן זאָגן, אַז מיט די דערמאָנטע צוויי פּערסאָנאַזשן שליסט זיך אַ גאַנצער ציקל פֿון אומגעוויינטלעכע פּערזענלעכע חשבונות אינעם חומש „במדבר‟. פֿריִער האָבן מיר געלייענט וועגן קרח, דעם משיחישן אויפֿשטענדלער; די מיצווה פֿון „פּרה אדומה‟, וואָס אַפֿילו שלמה המלך האָט זי נישט געקאָנט פֿאַרשטיין על־פּי שׂכל. מיט אַ וואָך צוריק האָט די פּרשה געטראָגן דעם נאָמען פֿון בלק, אַ רשע און שׂונא־ישׂראל, וועלכער האָט פֿאָרט געוויזן אַ מוסטער פֿון מסירת־נפֿש. פּנחס און יהושע בן נון רעפּרעזענטירן אַן אַנדער מין פּאַראַדאָקסאַלע מענטשן: צדיקים, וועלכע האָבן געדינט דעם אייבערשטן מיט אַ שווערד.
די תּורה ווײַזט אונדז אין דער הײַנטיקער פּרשה אַן אינטערעסאַנטן לעבנס־פּאַראַדאָקס. זמריס „פֿרײַע ליבע‟ האָט דערוועקט אין הימל די מידת־הדין, אָבער פּנחסן האָט זיך מיט גוואַלד־מיטלען אײַנגעגעבן צו דערוועקן די געטלעכע מידת־הרחמים. ביידע פּערסאָנאַזשן האָבן דעמאָנסטרירט דעם דאָזיקן פּאַראַדאָקס אויף היפּוכדיקע עקסטרעמע אופֿנים.
The post Pinchas, this week’s Torah portion, is hard to stomach today appeared first on The Forward.
