Uncategorized
6 spectacular synagogues from a new book on Manhattan’s houses of worship
(New York Jewish Week) – In the mid 1990s, New York-based photographer Michael Horowitz wandered into the Eldridge Street Synagogue, a historic synagogue that is now dedicated to preserving the history of the Jewish Lower East Side.
At the time, the synagogue was undergoing a massive, $20 million, 20-year restoration. Horowitz, who is Jewish but said he is “not religious,” was moved by the resilience and perseverance of the congregation. Even more so, he was attracted to the building’s architecture and the dedication the community poured into preserving it.
Horowitz returned to Eldridge Street over the years to document each stage of the building’s renovations. It was in 2013, while looking for a new photography project, that Horowitz realized his impulse to document Eldridge Street could be translated to houses of worship throughout the city. He spent the next decade photographing Manhattan’s churches and synagogues — 95 of which are spotlighted in his new book “Divine New York: Inside the Historic Churches and Synagogues of Manhattan.”
Together, these buildings tell a fascinating New York story of immigration, architecture, faith and progress. “I wanted to open the doors to the public,” Horowitz, 71, told the New York Jewish Week. “I wanted to show everyone what was going on inside these buildings and show them how beautiful they are.”
He worked his way from Lower Manhattan through Harlem to some of the most notable houses of worship in the borough — from St. Patrick’s Cathedral in Midtown to the First Roumanian American Congregation, a now demolished Orthodox synagogue on the Lower East Side once known as “The Cantor’s Carnegie Hall.” Since beginning the project, a dozen of the buildings Horowitz photographed have been demolished, he said.
“Everyone should take the time and view them — even if you’re not religious,” added Horowitz, who has been interested in ecclesiastical architecture since he was a student at Queens College. “Then people will get an idea of what makes that specific group of people interesting and beautiful regardless of the dogma.”
According to writer Liz Hartman, who wrote the text to accompany Horowitz’s photos, these buildings tell the story of New York itself: When immigrant groups first came to the city with few resources, the structures were small and unassuming. Synagogues were built to serve one particular community — the Lower East Side’s Bialystoker Synagogue, for example, whose congregants were new immigrants from Bialystok, Poland. As the Jewish community began to prosper — and as immigrants began to arrive from all over Europe — synagogues became grander, more confident and diverse in membership.
“New York is the story of immigration, and the churches and synagogues are the story of immigration as well,” Hartman said. “Immigrants — New Yorkers — projected themselves through their houses of worship, and in a way that’s what made the city work. I hope that we can look at this project and see a story of immigrants — and see that we can support this with different groups going forward.”
Eleven of the houses of worship featured in “Divine New York” are synagogues. The New York Jewish Week tasked Horowitz and Hartman with selecting the most historically or architecturally significant synagogues of the bunch —no easy task because every house of worship in the book is a historic and notable one. Keep reading to see their selections and to learn more about these important Jewish sites.
Eldridge Street Synagogue (12 Eldridge St.)
A prominent stained glass window at Eldridge Street was destroyed in a 1938 hurricane — it wasn’t replaced until 2010, with a design from artist Kiki Smith (right). (Michael Horowitz)
This historic Lower East Side synagogue, dedicated in 1887, was the first synagogue building in New York erected specifically as a Jewish house of worship. “Right from the start, it distinguished itself from other synagogues by welcoming Jews from all over Eastern Europe while other congregations were defined by the towns or cities from which they came,” Hartman writes in the book. “It was also economically diverse; migrants right off the boat, peddlers, sweatshop workers, bankers, and entertainers were among its members.” The synagogue was also Orthodox at a time when New York’s grandest synagogues were being built by Reform congregations.
Eldridge Street Synagogue as seen from the balcony. (Michael Horowitz)
For decades, the synagogue thrived as Jewish immigrants filled the Lower East Side. However, by 1940, facing a dwindling membership, the congregation could no longer maintain the main sanctuary and closed it down. By 1970, the building was in danger of collapse and demolition. Students, journalists and historians teamed up to save the synagogue; the restoration began in 1986 and continued to 2007. Today, the building is known as the Eldridge Street Synagogue and Museum, which features exhibits, history and lectures on immigrant life in New York.
The Bialystoker Synagogue (7-11 Bialystoker Pl.)
The Bialystoker Synagogue is found in a Lower East Side building with an unassuming exterior, a holdover from the Methodist Church that was once there. (Michael Horowitz)
Founded on the Lower East Side in 1865, the Bialystoker Synagogue made its home in 1826 church building, purchased from a Methodist congregation, made with schist from Manhattan bedrock. The congregation maintained the austere exterior — though the interior was updated dramatically and boasts a grand ark and floor-to-ceiling stained glass windows. Curiously, an image of a lobster is featured on the elaborately painted ceiling murals — with little explanation for how the non-kosher crustacean might fit into the synagogue’s mission or Jewish identity. One hint is that the panel marks the Hebrew month of Tammuz, which corresponds with the astrological sign of Cancer, the crab. “It was bought from the Methodist Mariner’s Church, and there were a lot of fishermen that belonged to that church,” Horowitz told the New York Jewish Week. Or perhaps a kosher-keeping muralist didn’t know the difference between a lobster and a crab.
An image of a lobster is on the ceiling of the synagogue, in a mural marking the Hebrew month of Tammuz. (Michael Horowitz)
The synagogue, built in a traditional Orthodox style, has a balcony for women worshippers. In one corner of the balcony, a hidden door leads to an attic, which Hartman writes was allegedly a stop on the Underground Railroad.
The synagogue underwent a renovation in 1988 and is still an active traditional Orthodox congregation.
Central Synagogue (652 Lexington Ave.)
Central Synagogue moved into its Lexington Avenue location in 1872. While most congregations face east, towards Jerusalem, Central faces west. Hartman explains that the real estate was “too good to pass up,” and the congregation decided to have an entrance on Lexington. (Michael Horowitz)
Completed in 1872, the building that houses the renowned Reform congregation in Midtown East seats nearly 1,500 people — a fraction of the congregation’s approximately 2,600 members. That’s a long way from the original 18 members from Bohemia, a region of the present-day Czech Republic, who started the congregation in 1846 in a remodeled church in the East Village.
Central Synagogue was built around the same time and in the same neighborhood as the Episcopal St. Thomas Cathedral and the Catholic St. Patrick’s Cathedral — some of New York’s grandest churches, which are also featured in the book. “Each of the groups were saying, ‘We’re here and we’re proud and we have prosperity.’ They were showing off, but in a really beautiful way,” Hartman said. “For Central, it was very much a message of assimilation. They were as interested in liberty, inclusion and reform as they were in Jewish ritual.”
Congregation Shearith Israel (8 West 70th St.)
Congregation Shearith Israel, also known as the Spanish and Portuguese Synagogue, was the only synagogue in New York for nearly a century and a half. The congregation moved several times before finding a permanent home on the Upper West Side. (Michael Horowitz)
Congregation Shearith Israel, also known as the Spanish and Portuguese Synagogue, was the first Jewish congregation in the United States, made up of Sephardic Jews who had arrived in New York in 1654 via Recife, Brazil. The congregation was the only Jewish one in New York for a century and a half before a faction of Ashkenazi members grew big enough to split off and form B’nai Jeshurun in 1825. While the congregation was housed in several different buildings throughout its history, it has been in its current home on the Upper West Side since 1896.
Temple Emanu-El (1 East 65th St.)
Temple Emanu-El was named one of eight “religious” wonders in the United States by CNN, writes Hartman. (Michael Horowitz)
Founded by a small group of German Jews in 1845, Temple Emanu-El has become one of the grandest and more well-known synagogues in New York, boasting prominent members like ex-mayors Ed Koch and Mike Bloomberg, as well as hundreds of other influential Manhattanites.
Considered one of the leading synagogues in the Reform movement, Emanu-El made waves throughout the 19th century for translating all-Hebrew services into German, then English, as well as for installing an organ and for abandoning the mechitzah, the traditional divider between men and women during prayer. After several spots downtown, the congregation moved into its current building on 5th Avenue — the former site of John Jacob Astor’s mansion — in 1927. It can hold 2,500 people, making it one of the largest synagogues in the world.
Park East Synagogue (163 East 67th St.)
The architects Schneider and Herter “took a no-holds-barred approach to the elaborate Byzantine-Moorish design of the synagogue,” writes Hartman of the arches, colors, stained glass and ark at Park East. (Michael Horowitz)
Built in 1890 by brothers Jonas and Samuel Ephraim in honor of their late father, Zichron Ephraim, this Orthodox synagogue has elaborate and eclectic arches, cupolas and stained glass throughout its design, reflecting its prominence in the New York Jewish community. “The design of the synagogue is anything but subtle and so, too, is its spiritual leader for more than 50 years, Rabbi Arthur Schneier, who is outspoken in his advocacy of religious freedom, human rights, and mutual respect,” writes Hartman.
It was Schneier who invited Pope Benedict XVI to Park East in 2008, marking the first ever papal visit to a synagogue in the United States. Schneier, who is currently searching for a successor, was conferred a papal knighthood for interfaith effort for religious freedom. For many decades, Park East was a haven for Jews who immigrated from the Soviet Union.
—
The post 6 spectacular synagogues from a new book on Manhattan’s houses of worship appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
No Kings But God: What I Learned as Miss Israel in Times Square
Ayelet Raymond. Photo: Instagram
This Passover, as Miss Israel, I found myself in Times Square surrounded by protesters holding signs that read “No Kings.”
I came for a peaceful pro-Israel photoshoot, wearing my Star of David crown — the first ever designed by a beauty queen — but the moment I stepped into the crowd, everything changed.
I suddenly found myself surrounded by hundreds of anti-Israel protesters. People looked at me — at my crown, at my Miss Israel sash — and warned me to be careful showing Jewish symbols. I felt it too. The tension was real. It became a question of safety — do I leave, or do I stay?
I was born in Jerusalem, but have lived in the US for many years. And I will always be so proud to be an Israeli and a Jew.
In that moment, I asked myself: Ma Nishtana — what is different this year in New York, as antisemitism rises more than it ever has before?
Looking around, I thought about the Passover story, where there are two sources of power: Pharaoh and God.
Pharaoh had control, authority, and power over the Jewish people, but his power had limits. He could not stand against God.
In my early education in Jerusalem, in a Bait Yaakov school, I learned a simple truth — God is the King of all kings. That belief has carried the Jewish people through history.
That moment became my lesson of Passover in modern life.
The Jewish people did not leave Egypt when they felt safe or ready. They left with faith. They stepped into the unknown — vulnerable, exposed — and still moved toward freedom.
And here we are in 2026, at a time when antisemitism is rising in New York and all over the world, when being visibly Jewish brings tension.
So I made a choice — not to hide, but to be visibly Jewish without fear, wearing my Star of David crown in one of the most public places in the world.
From Jerusalem, where I was raised, to Times Square, where I stood that day, we end the Passover Seder each year with the words: “L’Shana Haba’ah B’Yerushalayim Habnuya” — Next year in the rebuilt Jerusalem.
We do this because Jewish identity has never depended on comfort — it has always depended on the choice to stand tall for our beliefs and our faith.
Ayelet Raymond is Miss Israel, Miss World Influencer, and Miss World International — the social media personality @KosherBarbie, and a proud voice for Israel.
Uncategorized
A Growing Majority of the World’s Jews Are Israelis
A drone view of Jerusalem with the Knesset, the Israeli parliament, in Jerusalem, Feb. 4, 2025. Photo: REUTERS/Ilan Rosenberg
A Jewish friend of mine made what I thought was an interesting observation the other day. We were chatting about world affairs, and he pointed out that to those who hate Jews, we are all Israelis — that those who carry out antisemitic attacks on Jews in synagogues or at Jewish gatherings, be it in Europe, North America or Australia, make no distinction between Jews and Israelis.
In fact, the distinction between Jews and Israelis has always been a blurred one in the Arab/Muslim world. The original 1988 Hamas policy document, for example, mentions Jews, not Israelis.
One of the October 7 attackers boasted to his parents in a phone recording found after the Hamas attack that he “killed Jews”: “Your son killed Jews … Mom, your son is a hero.” And antisemitism, including Holocaust denial and genocidal threats, has been a cornerstone of Iranian government policy for decades.
A the same time, it occurred to me that when it comes to demographics, a growing majority of the world’s Jews are in fact Israelis.
According to the Israel Central Bureau of statistics (CBS), the world Jewish population is about 15.7 million — still one million less than the pre-Holocaust number. (The numbers can vary, depending on the criteria used to define who is a Jew, but these figures are generally reliable).
Close to one half of the Jews in the world, 7.2 million out of a total Israeli population of over 10 million, now live in Israel. If we add the thousands of Israelis who immigrated from the Former Soviet Union who are not halachically Jewish, the number is even more impressive.
Moreover, the CBS also notes that virtually all of the growth in the world Jewish population is taking place in Israel. This is because the Jewish fertility rate in Israel is much higher than for Diaspora Jews.
Much of what I have said so far is not new. But what is rarely mentioned is the fact that a growing proportion of the Jewish Diaspora is now made up of Israelis.
As in all democratic societies, Israeli citizens are free to come and go, and emigration has always been a feature of Israeli population statistics, even during pre-state Mandatory Palestine. A report by the London-based Institute for Jewish Policy Research, notes that one million Israelis (Israeli nationals, and their children, including those born abroad) now live outside Israel. Two thirds live in the US and Canada, the remaining third in Europe.
While substantial numbers have emigrated to the UK and Germany, others have made their way to smaller countries, countries in which Jewish numbers had been declining because of low birth rates and emigration. Israelis now represent close to half of the Jewish population of Norway and Finland and over 20% of the Jewish communities in Bulgaria, Ireland, Spain and Denmark.
Yet, here is the strange thing. These numbers are somewhat fluid. Some Israelis return, even after an absence of several years. For example, in 2025, 24,500 Israelis returned to Israel. This urge to return is particularly evident during time of war, a period of maximum personal risk. Why? According to Dan Perry of The Jerusalem Post, this need to return during war is based on a mixture of patriotism and Zionist messaging.
I think there is a simpler explanation, especially now. At a time when Jews are under attack everywhere, Israel is the only place where they can fight back.
Jacob Sivak, a Fellow of the Royal Society of Canada, is a retired professor, University of Waterloo.
Uncategorized
Authentic Hasidic tales, translated into Polish
פֿאַר חסידישע מעשׂיות איז שטענדיק פֿאַראַן אַן עולם. אָט, אַ שטײגער, װעט באַלד אַרױס אַ נײַע דײַטשישע איבערזעצונג פֿון דעם פּױלישן שרײַבער סטאַניסלאַװ װינצענטס בעל־שם־טובֿ־לעגענדעס. װעגן דעם האָט זיך אַ מאָל (אױף פּױליש) באַקלאָגט דער ייִדישער קריטיקער בער מאַרק, אַז דװקא די „פֿינצטערע חסידות“ נעמט אױס בײַם ניט־ייִדישן לײענער־עולם.
דאָ ניט לאַנג האָט מען אױך אַרױסגעלאָזט פֿון ס׳נײַ די זכרונות פֿון עסטרײַכישן אױטאָר זאָמאַ (שלמה) מאָרגנשטערן, װאָס דערצײלט װעגן דער חסידישער גאַליציע פֿון זײַנע קינדער־יאָרן.
בנוגע דער באַליבטקײט און דעם כּישוף פֿון חסידיזם האָט װאָלף לאַצקי־באַרטאָלדי, מיט אַ יאָר הונדערט צוריק, געשריבן: „אונדזער ייִדישקײט איז פֿאַרגליװערט, אָבער מיט חסידות קאָן מען נאָך מגייר זײַן. והא ראַיה: משׂכּילים און פֿאַרשײַטע אַפּיקורסים האָבן זיך אומגעקערט צו ייִדישקײט אױפֿן װעג פֿון דער חסידות.“
אױך אין פּױלן איז לעצטנס אַרױס אַ נײַער באַנד חסידישע מעשׂיות. נאָר דאָס איז אַ בוך פֿון אַן אַנדער פֿאַרנעם, פֿון אַן אַנדער מדרגה. דאָ גײט ניט דװקא אין חסידישן ראָמאַנטיזם, נאָר אין אַ זאַמלונג עכטע חסידישע מעשׂיות מכּל־המינים, איבערגעזעצטע אױף פּױליש. אַזאַ כּוללדיקע זאַמלונג באַװײַזט זיך צום ערשטן מאָל אין װאָסער ניט איז לשון.
נאָך אַ חידוש: דער באַנד פֿון כּמעט 1,000 זײַטלעך גײט אַרױס אין דער ערשטער סעריע פֿון דער פּוילישער „נאַציאָנאַלער ביבליאָטעק“. אין דער צװײטער סעריע גיט מען אַרױס װערק פֿון דער „פֿרעמדער“ ליטעראַטור, אין דער ערשטער — װערק פֿון דער פּױלישער ליטעראַטור גופֿא. ס׳איז ניט דאָס ערשטע מאָל װאָס מע נעמט אַרײַן אין דער ערשטער סעריע אױך װערק אָנגעשריבענע לכתּחילה אױף אַן אַנדער שפּראַך. ס׳איז אָבער פֿון די געצײלטע בענד װאָס נעמען אַרײַן ליטעראַטור ניט פֿון קײן קריסטלעכע מחברים, און דערצו פֿון אַ נאַציאָנאַלער מינדערהײט.
ניט געקוקט אױף דעם פֿאַקט װאָס אָט די געקליבענע חסידישע מעשׂיות זאָלן מיט זיך פֿאָרשטעלן אַ חלק פּױלישע קולטור־נחלה, רעכנט מען זיך אָבער ניט מיט קײן מלוכישע גרענעצן. פֿאַרקערט, מע האָט זיך באַמיט צונױפֿזאַמלען מעשׂיות פֿון גאַנץ ייִדישלאַנד, אױך פֿון די „נײַע“ גלותן מעבֿר־לים, און פֿון אַלע תּקופֿות.
אױך זשאַנערן פֿון פֿאַרשײדענע סאָרטן זײַנען דאָ פֿאַראַן: לענגערע דערצײלונגען, כּמו־װיסנשאַפֿטלעכע כראָניקעס און גאָר קורצע מעשׂהלעך. לאָמיר עפּעס פּאָסמאַקעװען פֿון אָט דער פֿיל־מיניקער זאַמלונג.
נאַט אײַך אַ מעשׂה פֿון די סאַמע ערשטע דורות חסידישע גוטע־ייִדן: די הײליקע ברידער ר׳ אלימלך און ר׳ זושע זצ״ל זײַנען אַװעק אָפּריכטן גלות כּדי צוצוציִען ייִדן צו חסידות. זײ האָבן אַזש אָנגעשפּאַרט ביז צו דער דײַטשישער גרענעץ אין קאַטאָװיץ. װען זײ האָבן זיך גענומען גײן װײַטער, האָט זיך אָבער באַװיזן דער שׂטן און געזאָגט זײ: טאָמער װעט איר אַריבער די דײַטשישע גרענעץ, טאָ זײַט װיסן אַז דעמאָלט װעל איך פֿאַרװאַנדלען אַלע ייִדן — אין חסידים. די ברידער האָבן זיך שטאַרק איבערגעשראָקן, אַז זײ האָבן דערזען, װי שלעכט ס׳װעט זײַן פֿאַר דער חסידות, װען די ברײטע מאַסן זאָלן זיך אײַנשליסן אין אירע רײען, װאָרן דעמאָלט װעט די חסידות אין גאַנצן פֿאַרלױרן גײן. און זײ האָבן זיך אומגעקערט אַהײם, אין זײער לאַנד.
טשיקאַװע: יענע ערשטע פֿאַרשפּרײטער פֿון חסידישקײט האָבן גאָר מורא געקראָגן זײער נײַע תּורה זאָל זיך ניט צעשפּרײטן צו פֿיל, כּדי זי זאָל חלילה ניט אָנװערן איר תּמצית. אַנדערש מיט עטלעכע דורות שפּעטער — אַזאַ מין ליטעראַרישער נבֿיא פֿונעם בעל־שם־טובֿס תּורה װי מאַרטין מרדכי בובער האָט דאָך געהאַלטן, אַז דאָס פֿירט דװקא ער צוריק צום לכתּחילהדיקן קװאַל, װען ער האָט ברײט אױפֿגעפּראַלט „די שערי־תּשובֿה פֿון חסידישן ראָמאַנטיזם“. אַזױ צי אַנדערש, האָט די ליטעראַרישע חסידות לױט בובערס און פּרצעס נוסח טאַקע אַנטפּלעקט דעם „נפֿשות־באַשאַפֿנדיקן כּוח“ פֿון דער חסידות (ציטאַטן פֿון לאַצקי־באַרטאָלדי).
די אַרױסגעבער פֿון דער פּױלישער אַנטאָלאָגיע „חסידישע מעשׂיות“, די פֿאָרשער מאַרטשין װאָדזשינסקי און װױטשיעך טװאָרעק, זשאַלעװען ניט קײן כּוחות אױף מפֿרסם צו זײַן דאָס בוך. אַחוץ די געװײנטלעכע מיטלען — ליטעראַרישע אָװנטן, נסיעות אױף ביכער־ירידן, ראַדיאָ־אינטערװיוען און דאָס גלײַכן — לאָזן זײ אַרױס אַ שײנע סעריע פֿילמעלעך מיט מער־װײניקער באַרימטע פּערזענלעכקײטן װאָס לײענען אָדער דערצײלן איבער מעשׂיות פֿון דער אַנטאָלאָגיע.
די אױבן געבראַכטע מעשׂה, למשל, לײענט זײערער אַ קאָלעגע פֿון ברעסלױער אוניװערסיטעט, דער פֿילאָלאָג יאַן מיאָדעק. מיאָדעקן קען אין פּױלן שיִער ניט יעדעס קינד. ער גיט שױן צענדליקער יאָרן עצות װי אַזױ צו רעדן אַ לײַטיש פּױליש. בײַ גלײַך מיט די אַנדערע פֿאָרלײענער, גיט אױך מיאָדעק אַ מאָל צו אַ זאַץ בשעתן לײענען. דער רבי ר׳ אלימלך און זײַן ברודער ר׳ משולם־זושע קערן זיך אום אַהײם, אין זײער לאַנד — קײן פּױלן, הײסט עס, גיט צו מיאָדעק און קוקט דעם צושױער־עולם אין די אױגן אַרײַן.
פֿאַרשטײט זיך אַז די אַרױסגעבער האָבן ניט אײנע אַליין באַװיזן אױפֿטאָן אַזאַ עובֿדה פֿון „אומקערן אַהײם“ די פּױלישע צדיקים מיט זײערע מעשׂיות. זײ האָט געהאָלפֿן אַ גאַנצע בריגאַדע איבערזעצער: צװישן זײ זײַנען דאָ דערפֿאַרענע מיט אַ לאַנגן סטאַזש און אַ נאָמען, נאָר אױך אָנהײבער אינעם פֿאַך, תּלמידים פֿון די אַרױסגעבער, װאָס האָבן זיך אַזױ אַרום געדרוקט צום ערשטן מאָל. צו זאָגן דעם גאַנצן אמת, בין איך הקטן אַלײן בײַגעװען בײַ די ערשטע שטאַפּלען פֿון פּראָיעקט. אַזױ האָב איך געקענט זען אַז מע לאָזט ניט אױף הפֿקר די איבערזעצער, נאָר מע זאָרגט מע זאָל זײ געבן אַן אָרנטלעכן אַרײַנפֿיר אינעם חסידיזם.
דערמיט האָט זיך פֿאַרנומען ניט אַבי װער, נאָר װיכטיקע מומחים, בתוכם די לינגוויסטקע לילי קאַהן װאָס האָט אײַנגעפֿירט דעם עולם אין די כּללים פֿון חסידישן לשון־קודש, צי דער היסטאָריקער גדי סגיבֿ (סאַגיװ) װאָס האָט אָפּגעהאַלטן אַ װאַרשטאַט װעגן חסידישן שטײגער דערצײלן מעשׂיות.
אױך דער פּױלישער לײענער װאָס נעמט אין האַנט אַרײַן דעם באַנד „חסידישע מעשׂיות“, איז זוכה צו אַן אַרײַנפֿיר, װי גאָט האָט געבאָטן. די רעדאַקטאָרן זײַנען מקדים די דערצײלונגען מיט „אַ װאָרט אַפֿריִער“ פֿון אַ צװײ הונדערט זײַטלעך — אַ מין מאָנאָגראַפֿיע פֿאַר זיך און, בײַם הײַנטיקן טאָג, דער סאַמע גרונטיקער טראַקטאַט װעגן חסידיזם װאָס איז פֿאַראַן אױף דער פּױלישער שפּראַך.
די מעשׂיות גײען לױטן כראָנאָלאָגישן סדר. װײַטער האָט מען זײ אײַנגעטײלט לױט געאָגראַפֿיע און טעמעס. לאָמיר צום סוף ברענגען נאָך צװײ בײַשפּילן. אינעם חלק װעגן חורבן און װידערגעבורט געפֿינען מיר אַ מעשׂה — װעגן פּױלישן פּױפּס, יאַן פּאַװעל דעם צװײטן. דער בלאָזשעװער רבי, ר׳ ישׂראל שפּיראָ, גיט דאָרט איבער אַז אַ פּױפּס איז ער געװאָרן — אין זכות פֿון אַן עצה װאָס ער, יאַן פּאַװעל, דעמאָלט אַ יונגער גלח אױפֿן נאָמען קאַראָל װױטילאַ, האָט געעצהט אַ פּאָליאַטשקע פֿון די חסידי־אומות־העולם װאָס האָט אױסבאַהאַלטן אַ ייִדיש ייִנגל פֿון די נאַצישע רוצחים, אַז זי דאַרף איבערגעבן דאָס קינד די אַמעריקאַנער ייִדישע קרובֿים, עס זאָל װאַקסן בײַ די אײגענע און טאַקע אַ ייִדיש קינד.
אַז מע האַלט שױן בײַ חסידישע מעשׂיות װעגן די קאַטױלן, איז אָט נאָך אַן אינטערעסאַנטע דוגמא, אַ מעשׂה װעגן כּוח פֿון דערצײלן מעשׂיות. אַ מאָל איז געװען אַ ייִד, און זײַן װײַב האָט ניט געבױרן קײן קינדער, האָט ער געבעטן אַן עצה בײַ ר׳ מרדכי טשערנאָבליער און ר׳ ישׂראלטשקע רוזשינער זי״ע, װאָס האָבן זיך פּונקט פֿאַרהאַלטן אין אײן שטעטל. דעמאָלט האָט דער רוזשינער רבי איבערגעגעבן אַ מעשׂה, אַ סגולה פֿאַר װײַבער װאָס קענען נעבעך קײן קינדער ניט האָבן.
ס׳האָט געטראָפֿן אין רױם, אַז אַ פֿרומער קריסט האָט געהאַט אַ טאָכטער, װאָס ער האָט זי געלערנט אַלע קאַטױלישע דינים און מנהגים. איז זי אונטערגעװאַקסן אַ געלערנטע. די יונגע פֿרױ האָט אָבער מקנא געװען די גלחים װאָס פֿאַרמאָגן אַ סך כּוח און מאַכט. האָט זי זיך איבערגעטאָן אין מאַנסבילשע קלײדער און איז אַװעק אין טעאָלאָגישן סעמינאַר. זי האָט אַזש אַריבערגעשטיגן אַלעמען דאָרט מיט איר בקיאות און קענטעניש. װען מע האָט געדאַרפֿט צוקלײַבן אַ נײַעם פּױפּס, האָט מען דעריבער אױסגעװײלט זי װי דעם ממלא־מקומו. איז זי אָבער אַראָפּ פֿון גלײַכן װעג און פֿאַרגאַנגען אין טראָגן. פּונקט װען מע האָט געהאַלטן אין פּראַװען אַ גרױסע חגא אױף די גאַסן פֿון שטאָט, האָט זי געקראָגן די װײען און געגאַנגען צו קינד. פֿון דעמאָלט אָן איז מען בודק צי דער מענטש איז ניט אַ מאָל אַ נקבֿה, אײדער מע קלײַבט אים אױס פֿאַר אַ פּױפּס.
בײַם פֿאַרענדיקן די מעשׂה האָט דער רוזשינער באַלד אױסגערופֿן: מזל־טובֿ, דײַן װײַב קומט אַ מזל־טובֿ, זי האָט ערשט געהאַט אַ זון. די דאָזיקע מעשׂה טוט אַ פּעולה, אַפֿילו אַ פּשוטער בשׂר־דם זאָל זי איבערדערצײלן.
אױך דעם פּױלישן לײענער־עולם קומט אַ מזל־טובֿ װאָס ער האָט זוכה געװען צו אַזאַ גאָלדענעם צוגאָב צו דער פּױלישער קולטור־ירושה. ס׳װילט זיך אױך מאַכן אַ שהחיינו לכּבֿוד די חסידישע מעשׂיות װאָס מע האָט זײ אײַנגעבירגערט אינעם פּױלישן ליטעראַרישן קאַנאָן אױף אַזאַ לײַטישן אופֿן.
The post Authentic Hasidic tales, translated into Polish appeared first on The Forward.