Uncategorized
Biden plan to combat antisemitism demands reforms across the executive branch and beyond
WASHINGTON (JTA) — President Joe Biden unveiled a multifaceted and broad strategy to combat antisemitism in the United States that reaches from basketball courts to farming communities, from college campuses to police departments.
“We must say clearly and forcefully that antisemitism and all forms of hate and violence have no place in America,” Biden said in a prerecorded video. “Silence is complicity.”
The 60-page document and its list of more than 100 recommendations stretches across the government, requiring reforms in virtually every sector of the executive branch within a year. It was formulated after consultations with over a thousand experts, and covers a range of tactics, from increased security funding to a range of educational efforts.
The plan has been in the works since December, and the White House has consulted with large Jewish organizations throughout the process. The finished document embraces proposals that large Jewish organizations have long advocated, as well as initiatives that pleasantly surprised Jewish organizational leaders, most of whom praised it upon its release.
Among the proposals that Jewish leaders have called for were recommendations to streamline reporting of hate crimes across local, state and federal law enforcement agencies, which will enable the government to accurately assess the breadth of hate crimes. The proposal also recommends that Congress double the funds available to nonprofits for security measures, from $180 million to $360 million.
One proposal that, if enacted, could be particularly far-reaching — and controversial — is a call for Congress to pass “fundamental reforms” to a provision that shields social media platforms from liability for the content users post on their sites. The plan says social media companies should have a “zero tolerance policy for hate speech on their platforms.”
In addition, the plan calls for action in partnership with a range of government agencies and private entities. It says the government will work with professional sports leagues to educate fans about antisemitism and hold athletes accountable for it, following instances of antisemitic speech by figures such as NBA star Kyrie Irving or NFL player DeSean Jackson.
The government will also partner with rural museums and libraries to educate their visitors about Jewish heritage and antisemitism. And the plan includes actions to be taken by a number of cabinet departments, from the Department of Veterans Affairs to the USDA.
“It’s really producing a whole-of-government approach that stretches from what you might consider the obvious things like more [security] grants and more resources for the Justice Department and the FBI,” said Nathan Diament, the Washington director of the Orthodox Union. “But it stretches all the way across things that the Department of Labor and the Small Business Administration can do with regard to educating about antisemitism, that the National Endowment of the Humanities and the President’s Council on Sports and Fitness can do with regard to the institutions that they deal with.”
An array of Jewish organizations from the left to the center-right echoed those sentiments in welcoming the plan with enthusiasm, marking a change from recent weeks in which they had been split over how the plan should define antisemitism. Still, a handful of right-wing groups blasted the strategy, saying that its chosen definition of antisemitism diluted the term.
Despite the relatively united front, there are elements of the strategy that may stoke broader controversy: Among a broad array of partner groups named in the plan is the Council on American-Islamic Relations, whose harsh criticism of Israel has led to relations with centrist Jewish organizations that are fraught at best. The call to place limits on social media platforms may also upset free speech advocates.
Biden recalled, as he often does, that he decided to run for president after President Donald Trump equivocated while condemning the neo-Nazis who organized a deadly march in Charlottesville, Virginia, in 2017.
“Repeated episodes of hate — including numerous attacks on Jewish Americans — have since followed Charlottesville, shaking our moral conscience as Americans and challenging the values for which we stand as a Nation,” Biden wrote in an introduction to the report.
The administration launched the initiative last December, after years during which Jewish groups and the FBI reported sharp spikes in antisemitic incidents. The strategy was originally planned for release at its Jewish American Heritage Month celebration last week, but was delayed, in part because of last minute internal squabbling over whether it would accept a definition of antisemitism that some on the left said chilled free speech on Israel. Some right-wing groups were deeply critical of the new strategy for not accepting that definition to the exclusion of others.
Rabbi Levi Shemtov, the executive vice president of American Friends of Lubavitch (Chabad) praised the breadth of the plan, and said the delay seemed to produce results.
“The White House has taken this very seriously. The phrase that something is still being worked on can often be a euphemism for a lack of concern,” he said. “In this case, it seems to have resulted in an even more comprehensive and hopefully more effective result.”
Some of the initiatives in the plan focus less on directly confronting antisemitism and more on promoting tolerance of and education about Jews.The Biden Administration will seek to ensure accommodations for Jewish religious observance, the accompanying fact sheet said, and “the Department of Agriculture will work to ensure equal access to all USDA feeding programs for USDA customers with religious dietary needs, including kosher and halal dietary needs.”
Jonathan Greenblatt, the Anti-Defamation League CEO who was closely consulted on the strategy, said promoting inclusion was as critical as fighting antisemitism. “Is FEMA giving kosher provisions after disasters going to solve antisemitism?” he said in an interview. “No, but… it’s an acknowledgement of the plurality of communities and the need to treat Jewish people like you would any other minority community, and I think I’m very pleased to see that.”
In the months since Second Gentleman Doug Emhoff, who is Jewish, convened a roundtable to launch the initiative, the Biden administration has pivoted from focusing on the threat of antisemitism from the far-right to also highlighting its manifestation in other spheres — including amid anti-Israel activism on campuses and the targeting of visibly religious Jews in the northeast. Those factors were evident in the strategy.
“Some traditionally observant Jews, especially traditional Orthodox Jews, are victimized while walking down the street,” the strategy said in its introduction. “Jewish students and educators are targeted for derision and exclusion on college campuses, often because of their real or perceived views about the State of Israel.”
The proposal that may provoke controversy beyond American Jewry is the Biden Administration’s calls to reform the tech sector, which echo bipartisan recommendations to change Section 230, a provision of U.S. law that grants platforms immunity from being liable for the content users post. Free speech advocates and the companies themselves say that if the government were to police online speech, it would veer into censorship.
“Tech companies have a critical role to play and for that reason the strategy contains 10 separate calls to tech companies to establish a zero tolerance policy for hate speech on their platforms, to ensure that their algorithms do not pass along hate speech and extreme content to users and to listen more closely to Jewish groups to better understand how antisemitism manifests itself on their platforms,” Elizabeth Sherwood-Randall, Biden’s top Homeland Security adviser, said during a 30-minute briefing on the strategy on Thursday. “The president has also called on Congress to remove the special immunity for online platforms and to impose stronger transparency requirements in order to ensure that tech companies are removing content that violates their terms of service.”
Neo-Nazis and white supremacists encircle counterprotesters at the base of a statue of Thomas Jefferson after marching through the University of Virginia campus with torches in Charlottesville, Va., Aug. 11, 2017. (Shay Horse/NurPhoto via Getty Images)
In the weeks before the rollout, a debate raged online and behind the scenes amid Jewish organizations and activists about how the plan would define antisemitism. Centrist and right-wing groups pushed for the plan to embrace the International Holocaust Remembrance Alliance’s working definition. Among its examples of anti-Jewish bigotry are those focusing on when Israel criticism is antisemitic, including when “double standards” applied to Israel are antisemitic.
Advocates on the left say those clauses turn legitimate criticism of Israel into hate speech; instead, they pushed to include references to the Nexus Document, a definition authored by academics that recognizes IHRA but seeks to complement it by further elucidating how anti-Israel expression may be antisemitic in some instances, and not in others. Others sought to include the Jerusalem Declaration on Antisemitism, which rejects IHRA’s Israel-related examples.
In the end, the strategy said the U.S. government recognizes the IHRA definition as the “most prominent” and “appreciates the Nexus Document and notes other such efforts.”
A number of the centrist groups pressed for exclusive reference to IHRA, including the Conference of Presidents of Major American Jewish Organizations and the Simon Wiesenthal Center. Those groups praised the strategy and focused only on its embrace of IHRA. So did the Israeli ambassador to Washington, Michael Herzog.
“I would like to congratulate the Biden administration for publishing the first ever national strategy to combat antisemitism,” Herzog wrote on Twitter. “Thank you, @POTUS, for prioritizing the need to confront antisemitism in all its forms. We welcome the re-embracing of @TheIHRA definition which is the gold standard definition of antisemitism.”
Some center-right groups like B’nai Brith International, StandWithUs and the World Jewish Congress, praised the strategy while expressing regret at the inclusion of Nexus. Right-wing groups, such as the Republican Jewish Coalition and Christians United for Israel condemned the rollout.
RJC said Biden “blew it” by not exclusively using the IHRA definition. The Brandeis Center, which defends pro-Israel groups and students on campus, said the “substance doesn’t measure up.”
Groups on the left, however, broadly praised the strategy. “We call on our Jewish communities to seize this historic moment and build on this new strategy to ensure that the fight for Jewish safety is a fight for a better and safer America for all,” said a statement from six left-leaning groups spearheaded by Jews For Racial & Economic Justice.
Greenblatt said it was predictable that groups on the left would take the win and that groups on the right would grumble — but that it was also beside the point. IHRA, he said, was now U.S. policy.
“This document elevates and advances IHRA as the way that U.S. policy will be formulated going forward and across all of the agencies,” Greenblatt said. “That is a win.”
—
The post Biden plan to combat antisemitism demands reforms across the executive branch and beyond appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
Anti-Jewish Hate Crimes in New York City Increased 182% During Mamdani’s First Month in Office, Police Data Shows
New York City Mayor Zohran Mamdani delivers a speech during his inauguration ceremony in New York City, US, Jan. 1, 2026. Photo: REUTERS/Kylie Cooper
Anti-Jewish hate crimes in New York City skyrocketed by 182 percent in January during Mayor Zohran Mamdani’s first month in office compared to the same period last year, according to newly released figures from the New York City Police Department (NYPD).
The NYPD’s Hate Crimes Task Force investigated 152 percent more bias-related incidents last month (58) compared to January 2025 (23), the data showed.
There were 31 anti-Jewish hate crimes in the first month of 2026, which accounted for more than half of all the hate crime incidents in January, compared to only 11 anti-Jewish hate crimes in January 2025. Last month’s hate crimes targeted Jews more than any other group, including Muslims (7), Asians (5), Blacks (2), Hispanics (1), and Whites (1). Others were victimized over their sexual orientation (5), religion (3), gender (2), and age (1), according to NYPD statistics.
Approximately 10 percent of New York City residents are Jewish, according to the New York City Council.
Mamdani, a democratic socialist and avowed anti-Zionist, was sworn into office on Jan. 1. Hours later, he formally revoked a series of executive orders enacted by his predecessor to combat antisemitism.
Among the most controversial actions was Mamdani’s decision to undo New York City’s adoption of the International Holocaust Remembrance Alliance’s (IHRA) working definition of antisemitism, a framework widely used by governments and law enforcement around the world to identify contemporary antisemitic behavior. The definition has been widely accepted by Jewish groups and lawmakers across the political spectrum, and it is now used by hundreds of governing institutions, including the US State Department, European Union, and United Nations.
Mamdani, the first Muslim mayor in New York City history, also nullified an order that opposed the campaign to boycott Israel. The boycott, divestment, and sanctions (BDS) movement, which Mamdani openly supports, seeks to isolate Israel from the international community as a step toward its eventual elimination. Leaders of the movement have repeatedly stated their goal is to destroy the world’s only Jewish state.
Mamdani, who has made anti-Israel activism a cornerstone of his political career, is a supporter of boycotting all entities tied to Israel, has repeatedly refused to recognize Israel’s right to exist as a Jewish state; routinely accuses Israel of “apartheid” and “genocide”; and failed to clearly condemn the phrase “globalize the intifada,” which has been used to call for violence against Jews and Israelis worldwide.
Mamdani assumed office amid an alarming surge in antisemitic hate crimes across New York City over the last two years, following the Palestinian terrorist group Hamas’s Oct. 7, 2023, massacre across southern Israel.
Jews were targeted in the majority (54 percent) of all hate crimes perpetrated in New York City in 2024, according to data issued by the NYPD. A recent report released in December by the Mayor’s Office to Combat Antisemitism noted that figure rose to a staggering 62 percent in the first quarter of 2025, despite Jewish New Yorkers comprising a small minority of the city’s population.
The NYPD shared the news about anti-Jewish hate crimes at the end of a press release on Monday that focused mostly on how last month was “the safest January ever” in New York City for gun violence, with the fewest shooting incidents and shooting victims in recorded history.
The city had 40 shooting incidents and 47 shooting victims in January, compared to the previous all-time low of 50 set in 2025. Murders also declined to their lowest level for January, surpassing the previous record of 22 set in 2018 and 2022. There were no murders in Manhattan or Staten Island for the month of January, and the number of murders declined in every single borough in New York.
The NYPD also said that retail theft was down 16 percent in January, burglary was at its lowest ever recorded in history for the month of January, and crime in school safety zones was reduced overall by more than 50 percent. However, reported rapes (167) increased in January compared to last year and transit crime increased for the month by 6.1 percent. Overall major crime reduced 6.7 percent across the city.
January ended with a man ramming his car repeatedly into the Chabad Lubavitch World Headquarters in Brooklyn. The suspect, 36-year-old Dan Sohail, was arrested at the scene and charged with attempted assault as a hate crime, reckless endangerment as a hate crime, criminal mischief as a hate crime, and aggravated harassment.
Uncategorized
The Muppets are my rabbi, and they should be yours
You may have heard the refrain that we live in dark times. It is true.
Just as true is that nothing is as effective at combatting darkness as joy. It is an emotion essential to the art of envisioning better things. Which is why the return of The Muppet Show, for a Feb. 4 half-hour Disney special guest starring Sabrina Carpenter, is such a gift.
The universe of the Muppets is one in which everyone has a nice time, and everyone gets what they deserve. Miss Piggy gets the spotlight, although she sometimes needs to physically fight for it. The Great Gonzo gets every possible opportunity to make mayhem; sure, we’re told that his great passion is stunt work, but we all know that it’s actually chaos.
The guest star gets her pick of the best supporting cast in the world. I dare you to watch Carpenter perform with a chorus of embarrassed featherless chickens and tell me she’s ever been better. Statler and Waldorf, the two heckling old men watching the show from a luxurious private box, get the pleasure of eternal fodder for their own grumpiness.
And the audience: We get joy. Not the sophisticated kind of joy that comes from indulging in a thoughtful, nuanced work of art. Not the giddy, escapist kind that accompanies, say, a binge of Bridgerton. Instead, a quieter and purer form: something like the joy of childhood.
The Muppet Show is for adults, people who might giggle when Carpenter tells Kermit that she turned down a second date with a mystery man to take the guest star gig, then cheerfully confirms that said mystery man is not single. But it’s also for adults who are, perhaps, just a bit tired of being adults. It’s for grownups who find themselves in need of the anarchy that belongs to those who are small and have no responsibilities — a description equally fitting for most children, and most Muppets.
One of the most maligned passages in the Torah describes the starkest form of retributive justice imaginable: “eye for eye, tooth for tooth.” In that eminently silly outline for organizing a functional human society is a kernel of wisdom: When someone does something bad that upsets you, it’s natural to want to retaliate in kind.
What is healthiest, the Muppet Show teaches, is not to ignore that instinct, but instead to honor it in a way that hurts no one. That principle proves fairly easy for the Muppets, who have no teeth and an apparent ability to endlessly regenerate their own eyes, as modeled by Beeker in this special.
But the Muppets’ philosophy of meeting the outrageous with the outrageous, the unhinged with the unhinged and the grouchy with the grouchy has its lessons for us humans, too.
There is such havoc in the world around us, such an arbitrary allocation of justice, such a terrifying sense that the wheels on this thing are about to come off. On The Muppet Show, there’s no “about” about it. The wheels are off; the rules are out the window; the toothless are in charge. There is anarchy outside the theater, in the human world full of horrors, and anarchy within it, in the soft puppet world full of rats performing covers of Top 40 hits with a reluctant pigeon playing keyboards.
We can’t easily fix the world’s troubles, but we can’t ignore the effect they have on us either. To do so is to take a tremendous risk. Any feeling held inside for too long risks exploding, and as many of the Great Gonzo’s tricks demonstrate, explosions tend to make things worse, if occasionally also hilarious.
Instead of risking a conflagration, then, perhaps you might instead take refuge in a safe puppet world, where a frog can get crushed by a door — please refer to what I said about Miss Piggy fighting for the spotlight — and emerge perfectly well, if slightly crumpled.
These days, rage simmers in most of us. We can no more curb this part of our humanity than Statler and Waldorf can curb the Muppets’ inevitable bent toward disorder. But we can treat it with good humor. That’s the greatest good of Muppetland. There, our worst instincts are recognized, but stripped of violence, so we can laugh at them.
If you are Sabrina Carpenter and some Muppets are harassing you, just knock their heads together. If you’re in the audience, go ahead and chortle at them. They’re made of felt, they’ll be fine.
The post The Muppets are my rabbi, and they should be yours appeared first on The Forward.
Uncategorized
“My singing in Yiddish has nothing to do with nostalgia“
ס׳איז לעצטנס אַרויס די אויטאָביאָגראַפֿיע פֿון דער באַרימטער ישׂראלדיקער זינגערין חוה אַלבערשטיין, אויף העברעיִש, וואָס נעמט אַרײַן אַ קאַפּיטל וועגן איר פֿאַרבינדונג צו דער ייִדישער שפּראַך. אָט איז אַן אויסצוג, איבערגעזעצט אויף ייִדיש פון בני מער.
חוהלאַנד
פֿון די ערשטע לידער וואָס איך האָב אָנגעהויבן זינגען אויף ייִדיש, האָב איך געשאַפֿן אַ וועלט פֿאַר זיך. נדבֿ* האָט עס גערופֿן „חוהלאַנד“. עס האָט גאָרנישט צו טאָן מיט נאָסטאַלגיע. מײַנע באָבעס, וואָס איך האָב נישט זוכה געווען צו קענען, האָבן די לידער נישט געזונגען.
בײַ אונדז אין שטוב האָט מען נישט געזונגען אויף ייִדיש – דאָס האָב איך אַליין אויסגעוויילט, און נישט תּמיד פֿאַרשטיי איך מיין אויסוויילונג. אפֿשר איז עס אַ מין פֿאַרעקשנטער פּרוּוו צו לעבן ווי עס וואָלט קיינמאָל נישט געווען קיין חורבן, ווי עס וואָלט קיינמאָל נישט צעשטערט געוואָרן די וועלט, און מענטשן ליבן זיך אין ייִדיש, קינדער שטיפֿן אויף ייִדיש און מיידלעך חלומען אין ייִדיש. אין מײַן אויסגעוויילטער וועלט, גייט דאָס לעבן ווײַטער, העברעיִש און ייִדיש לעבן בשלום און נײַע לידער ווערן געשריבן. אפֿשר דערפֿאַר איז מיר שווער אײַנצולאַדן געסט אין מײַן וועלט. זיי זעען עס נישט און קאָנען במילא נישט פֿאַרשטיין. ייִדיש איז מײַן היימישע פֿאַנטאַזיע.
„רבנו תּם“
מײַנע עלטערן האָבן ליב געהאַט צו הערן יעדן פֿרײַטיק צו־נאַכטס די ייִדישע פּראָגראַם אויפֿן ראַדיאָ, „קול ציון לגולה“. די גאַנצע וואָך האָט מען דאָרטן גערעדט וועגן פּאָליטיק, אָבער פֿרײַטיק־צו־נאַכטס איז געווען איבערגעגעבן דער קולטור. דאָ האָב איך צום ערשטן מאָל געהערט ווי זינגערס טרעטן אויף אויף ייִדיש – קודם-כּל סידאָר בעלאַרסקי, וואָס מײַנע עלטערן האָבן אים גערופֿן „דער נודניק“, ווײַל ער האָט אָנגעצויגען די ווערטער, און דערצו משה אוישער און יאַן פּירס. דער ראַדיאָ האָט אויך טראַנסמיטירט מאָנאָלאָגן פֿון יוסף בולאָוו, דינה האַלפּערן, יאָנאַס טורקאָוו און אידאַ קאַמינסקאַ. אָבער מײַן טאַטנס ליבלינג איז געווען נח נאַכבוש, וואָס האָט געהאַט אַ באַזונדערן אופֿן פֿון דעקלאַמירן, אַ חנוודיק געמיש פֿון אַ דרשה און פּאָעזיע. פֿון נאַכבושס מויל האָב איך צום ערשטן מאָל געהערט דאָס ליד „רבנו תּם“ פֿון איציק מאַנגער, וואָס איז געוואָרן מײַן שלאַגער.
אין דער פּראָגראַם האָט מען אויך געהערט דזשיגאַן און שומאַכער, און מיר אַלע האָבן געהאַלטן אַז זיי זײַנען די שענסטע און די בעסטע. זייערע סקיצעס האָבן מיר אַלע געקענט פֿון אויסנווייניק. מיט אַ סך יאָר שפּעטער, אין 1975, האָב איך אָנטייל גענומען אין אַ טעלעוויזיע-פּראָגראַם לכּבֿוד דזשיגאַן, און געזונגען צוזאַמען מיט אים „רבנו תּם“.
וועגן דעם ליד דערציילט דזשיגאַן אין זײַן אויטאָביאָגראַפֿיע, אַז אין דער צײַט פֿון דער קריג האָט זיך דער קאָמענדאַנט פֿון גולאַג פֿאַרליבט אינעם ליד, און געבעטן זיי זאָלן עס זינגען ווידער און ווידער. צוליב דעם ליד האָבן זיי באַקומען פֿאַרשיידענע פּריווילעגיעס, און אָט בין איך, דרײַסיק יאָר שפּעטער, זוכה געווען דאָס צו זינגען.
צי לערנען זיך צי ניט
מײַן טאַטע האָט גערופֿן זײַנע בני-דור, די וואָס די מלחמה האָט צעשטערט זייער לעבן און זייערע חלומות, „די נישט־פֿאַרענדיקטע סימפֿאָניע“. מײַנע עלטערן האָבן שטאַרק געוואָלט איך זאָל זיך לערנען אין אוניווערסיטעט, און איך אַליין האָב געמיינט אַז ווערן אַ זינגערין איז נישט פֿאַר מיר. דערפֿאַר האָב איך באַשלאָסן צו שטודירן ייִדישע און העברעיִשע ליטעראַטור אין העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים. כ׳האָב געדונען אַ דירה אין בית-הכּרם צוזאַמען מיט מײַן חבֿרטע מרים גאָלדמאַן, וואָס האָט שטודירט יוסטיץ. במשך פֿונעם ירושלימער פֿראָסט און די געהייצטע קלאַסן האָב איך אָפֿט אײַנגעדרימלט. איך האָב יאָ הנאה געהאַט פֿון די לימודים אין דער ייִדישער אָפּטיילונג, אָבער דאָס האַרץ האָט געבענקט נאָך מוזיק. דערפֿאַר האָב איך גערעדט מיטן ראש פֿון די ייִדישע לימודים, חנא שמערוק וועגן מײַנע ספֿקות. ער האָט שוין געוווּסט אַז איך זינג אויף ייִדיש, און געזאָגט אַז אויך דאָס וואָס איך טו איז וויכטיק. דאָס הייסט, איך האָב באַקומען זײַן הסכּמה.
מײַק בורשטיין
נאָכן אָנהייבן שפּילן אין „די מגילה־לידער“ פֿון איציק מאַנגער אין ישׂראל אין 1966 און דעם אַרויסלאָזן דעם ישׂראלדיקן פֿילם „קונילעמל“ אין 1966, איז דער אַקטיאָר מײַק בורשטיין געוואָרן אַן אמתער סטאַר. אונדזער פּראָדוצענט האָט געהאַלטן אַז צוויי זינגערס וואָס זינגען אויף ייִדיש מוזן זינגען צוזאַמען. געזאָגט און געטאָן. מיר האָבן אויסגעקליבן עטלעכע דועטן פֿון מרדכי געבירטיג, וואָס האָט אַזוי שיין געשילדערט זײַנע העלדן: דערוואַקסענע, קינדער און אַלטע לײַט. די גאַנצע ייִדישע וועלט פֿון פֿאַר דער קריג איז אַרײַן אין זײַנע לידער: צוויי קינדער וואָס גייען אין חדר אָן חשק, און חלשן פֿאַר אַ ביסל נאַטור; אַ בחור און אַ מיידל וואָס האָבן מורא פֿאַר דער צוקונפֿט; אַן אַלט פּאָרפֿאָלק וואָס בענקט נאָך זייערע קינדעריאָרן אאַז״וו.
מײַקס טאַטע, פּסחקע בורשטיין, האָט געקענט געבירטיגן, און מײַק אַליין האָט גוט געקענט די לידער, האָבן מיר ביידע רעקאָרדירט געבירטיגס לידער. דער וווּנדערלעכער קאָמפּאָזיטאָר שמעון כּהן האָט באַאַרבעט די לידער, און געקוועלט פֿון דער מוזיק. בכלל, יעדעס מאָל ווען איך האָב רעקאָרדירט ייִדישע לידער, האָט מען געפֿילט אין סטודיאָ אַ מין באַגײַסטערונג, אַזוי ווי אַלע וואָלטן אָנטייל גענומען אין דער געהיימער און הייליקער אַרבעט.
אויף דער הילע פֿונעם אַלבאָם זעט מען אונדז ביידן שטיין אין אַ גאָרטן פֿול מיט בלומען, אָנשפּאַרנדיק זיך אויף אַ בוים – אַזוי יונג זײַנען מיר געווען.
דרײַ ייִדן מאַרשירן אין שאַנז-עליזע
באַלד נאָך דער זעקס-טאָגיקער מלחמה אין 1967 האָט מען מיר אײַנגעלאַדן אַרויסצוטרעטן אין בוענאָס־אײַרעס. פֿאַרשטייט זיך, האָט מען מיר געבעטן זינגען „ירושלים של זהבֿ“ (ירושלים שטאָט פֿון גאָלד), דאָס נײַע ליד פֿון נעמי שמר. אויפֿן וועג קיין אַרגענטינע בין איך געבליבן אַ שטיק צײַט אין פּאַריז, און כ׳בין געפֿאָרן באַזוכן מײַן טאַטנס אַ פֿרײַנד, וואָס האָט געאַרבעט פֿאַר דער מלחמה ווי אַ טריקאָ-וועבער. זײַן נאָמען איז געווען אַבֿרהם סלוכאָצקי, און זײַן צונאָמען – „דער פּאַרטיזאַנער“. זײַן פֿרוי און זײַן זון זײַנען אומגעקומען, און ער איז איינער אַליין אַוועק אין די וועלדער. איך האָב געקלעטערט אומצאָליקע טרעפּ ביז אַ קליינעם בוידעם, וווּ ער האָט געוווינט. ער האָט געהאַט אַ קליינע טריקאָ-מאַשין און געאַרבעט אין דעם וואָס די פּאַריזער ייִדן האָבן גערופֿן דאָס „שמאַטעס געשעפֿט“.
אַבֿרום סלוכאָצקי האָט אײַנגעלאַדן נאָך אַ באַקאַנטן, און מיר זײַנען געגאַנגען שפּאַצירן זאַלבע דריט. איך וועל קיינמאָל נישט פֿאַרגעסןדאָס טײַערע בילד: מיר, דרײַ קליינע מענטשלעך, אײַנהגעהילט אין שווערע שוואַרצע מאַנטלען, גייען אין די גאַסן פֿון פּאַריז, וואָס זײַנען געווען פּרעכטיק באַלויכטן לכּבוד ניטל. מיר זײַנען געגאַנען אָנגאַזשע, איך צווישן די צוויי האַרציקע זקנים, וואָס האָבן שוין געוווּסט אַז אַלבערשטיינס טאָכטער זינגט אויף ייִדיש; צוויי צעבראָכענע מענטשן, וואָס האָבן אַלץ פֿאַרלוירן, דאָס גאַנצע לעבן. און אבֿרום דער פּאַרטיזאַן ווײַזט מיר אָן: „זעסט, חוהלע, דאָס איז אונדזער שאַנז-עליזע.“ יעדעס מאָל, ווען איך זע פֿאַר מיר דאָס בילד, באַווײַזן זיך טרערן אין מײַנע אויגן. דער כּוח פֿון לעבן. אייראָפּע האָט זיי צעבראָכן און געמוטשעט, און זיי שטאָלצירן נאָך אַלץ מיט איר און פֿילן זיך ווי אין דער היים.
„דער פֿעטער עליע“
צוריק פֿון אַרגענטינע האָב איך באַזוכט ניו-יאָרק. איך בין אײַנגעשטאַנען בײַ באַקאַנטע פֿון מײַנע עלטערן אין קווינס. מײַן אויפֿגאַבע איז געווען צו געפֿינען נח נאַכבוש. איך האָב זיך אַרומגעדרייט אין די גאַסן פֿון דער איסט-סײַד, און אין איינעם אַן עלעקטריע־געשעפֿט האָב איך געפֿונען פּלאַטעס פֿון אים. האָב איך געפֿרעגט דעם קרעמער צי ער קען אים, און ער האָט מיר געשיקט אין אַ מושבֿ־זקנים אין סיגייט, ברוקלין. עס איז געווען אַ פֿראָסטיקער אָוונט, און איך בין דאָרטן געפֿאָרן מיט אַ טאַקסי. עס איז געווען אַ מין דאָרף באַזעצט מיט אַלטע ייִדן. נח נאַכבוש איז געווען זייער איבערראַרשט און באַגײַסטערט, און ער האָט מיר געגעבן נאָך עטלעכע פּלאַטעס. אין איינער פֿון די פּלאַטעס האָב איך געפֿונען אַ ליד וואָס האָט מיך באַצויבערט, „דער פֿעטער עליע“ (יורם טהרלבֿ האָט עס איבערגעזעצט ווי „עץ הכוכבים“). דערנאָך האָב איך זיך דערוווּסט אַז דער מחבר פֿון ליד, לייב מאָרגנטוי, לעבט אין ישׂראל, אין דער שטאָט חולון, און מיר האָבן זיך געטראָפֿן.
„צו פרי איז אונדז צו שווײַגן“
נישט איין מאָל האָבן מיר, נדבֿ און איך, גערעדט פֿון אַ פֿילם וועגן ייִדיש. מיר האָבן אַפֿילו אָנגעהויבן פֿילמירן די פֿאַרווערטס־רעדאַקציע אין ניו-יאָרק, אָבער אַזאַ פֿילם קאָסט דאָך אַ סך, און מיר האָבן נישט געהאַט די געהעריקע מעגלעכקייטן. דער חלום פֿון אַ פֿילם וועגן ייִדיש איז כּמעט פֿאַרשוווּנדן, אָבער פּלוצעם איז מיר אײַנגעפֿאַלן: עס זײַנען שוין פֿאַראַן אַ סך פֿילמען וועגן דער ייִדישער שפּראַך, אָבער זעלטן קאָן מען הערן ווי מע רעדט די ייִדישע שפּראַך גופֿא. האָב איך באַשלאָסן, איך וועל גיין צו די לעצטע דיכטערס וואָס שרײַבן ייִדיש אין ישׂראל, און בעטן זיי זאָלן מיר פֿאָרלייענען זייערע שאַפֿונגען, כּדי צו הערן זייער שיינע שפּראַך. און מיט אַמאָל איז דאָס געוואָרן דרינגענדיק. מײַן טאָכטער מאירה און נאָך אַנדערע האָבן מיר געהאָלפֿן, און מיר זײַנען געפֿאָרן און פֿילמירט פֿאַרשיידענע ייִדישע דיכטערס. עס איז געוואָרן אַ מין קליינע פֿילמירטע אַנטאָלאָגיע. מיר האָבן גערופֿן דעם פֿילם „מוקדם מדי לשתוק“ (צו פֿרי צו שווײַגן) גענומען פֿון אַ ליד פֿון בינעם העלער: „צו פֿרי איז אפֿשר נאָך פֿאַר אונדז צו שווײַגן / צו זינגען – איז שוין אפֿשר אויך צו שפּעט“ (פֿונעם ליד „אַ פֿויגל ווען ער שווײַגט“, אינעם בוך „זיי וועלן אויפֿשטיין“).
עס האָט זיך מיר געדאַכט אז מיט דעם האָב איך שוין אָפּגעצאָלט מײַן חובֿ צו ייִדיש, די שפּראַך וואָס איך רוף „מײַן באָבע“. בײַ אונדז, די קינדער פֿון די עולים, איז ייִדיש געווען אַ מיטל זיך צו באַקענען מיט די באָבעס און זיידעס וואָס מיר האָבן קיינמאָל ניט געקענט. דערנאָך האָב איך געפֿילט אַ ביסל לײַכטער, ווי מיר וואָלטן זיך געזעגנט.
„מײַן שוועסטער חיה“
ווען מען האָט פֿילמירט דעם פֿילם האָב איך געלייענט ערגעץ-וווּ אַז אין „בית לייוויק“ אין תּל-אבֿיבֿ וועט פֿאָרקומען אַ וואָרט-קאָנצערט מיט בינעם העלערס פֿרוי, הדסה קעסטין.. פֿאַרשטייט זיך, בין איך אַהין געפֿאָרן. צווישן די לידער וואָס הדסה קעסטין האָט דעקלאַמירט האָב איך געהערט צום ערשטן מאָל „מײַן שוועסטער חיה“, וואָס בינעם העלער האָט געשריבן וועגן זײַן אומגעקומענער שוועסטער. דערנאָך האָבן מיר פֿילמירט בינעם העלער בײַ זיך אין דער היים, און איך האָב געבעטן הדסהן זי זאָל פֿאָרלייענען דאָס ליד. די מינוטן וואָס זי לייענט עס אינעם פֿילם, בעת בינעם העלער זיצט לעבן איר, קאָן מען נישט פֿאַרגעסן. ווען מײַן שוויגער האָט געזען דעם פֿילם האָט זי מיר געזאָגט: „דו דאַרפֿסט שאַפֿן מוזיק פֿאַר דעם ליד.“ ֿ האָב איך זיך געחידושט: ווי אַזוי קאָן מען צופּאַסן אַ מעלאָדיע צו אַזאַ טראַגישליד, וואָס קוים קען מען זיך צוהערן צו דעם? פֿון דעסט וועגן האָב איך געפּרוווּט, און אַזוי איז דאָס ליד געבוירן געוואָרן.
* נדבֿ לויתן איז חווה אַלבערשטיינס מאַן
The post “My singing in Yiddish has nothing to do with nostalgia“ appeared first on The Forward.