Uncategorized
Former baseball star Darryl Strawberry is now an evangelical preacher focused on promoting Israel
(JTA) — As part of his journey after a tumultuous decade and a half in the spotlight, former New York Mets star Darryl Strawberry is speaking at a pro-Israel event in his second career as an evangelical minister.
Strawberry, an eight-time MLB All-Star-turned-traveling-preacher, will be a panelist on Thursday at Extending the Branches of Zionism, an event taking place in New York City and organized by the Jewish National Fund-USA focused on support for Israel among non-Jews.
The panel will include participants from two JNF-USA programs that Strawberry supports called the Caravan for Democracy Student Leadership Mission and the Faculty Fellowship Program in Israel. Both bring non-Jews on Birthright-style trips with the intention of having participants subsequently discuss Israel on college campuses.
“I think the most important thing is, as a non-Jewish person, you have to be able to educate them about Israel,” Strawberry told the Jewish Telegraphic Agency on a Zoom call. “I think in this country, a lot of people talk about Israel, and talk about the Jewish people, but they’ve never been there. So they don’t even have a clue.”
Strawberry, 60, was a New York sports icon in the 1980s as a leading member of the 1986 World Series champion Mets. With a picturesque, looping swing, the lanky 6-foot-6 outfielder could both hit for power and show off speed on the bases, drawing early predictions from sports analysts that he was destined to be an all-time great.
But Strawberry instead became a poster child for the team’s hard-partying ways, and he and fellow phenom Dwight “Doc” Gooden saw their careers hampered by drug addiction and scandal. Strawberry’s downfall included multiple stays in drug and alcohol rehab centers; multiple surgeries for colon cancer and losing his left kidney; and a charge for getting caught soliciting a prostitute in 1999, the last year he would play professional baseball.
Darryl Strawberry bats in a game between the New York Mets and the Pittsburgh Pirates at Three Rivers Stadium in Pittsburgh in 1986. (George Gojkovich/Getty Images)
Soon after that, Strawberry began attending an evangelical church and spent seven years “being discipled,” or learning from a teacher steeped in evangelical knowledge.
“I would have never thought that was the true calling in my life,” Strawberry said. “And I would have a chance to experience the true meaning of life and be able to go to places I always wanted to go.”
In 2018, one of those places turned out to be Israel, a country he says he knew nothing about until his years of religious study.
“Once I finally got there, it was like, ‘Oh, my God, it is so beautiful.’ It’s so amazing, to be able to experience something that I’ve read so much about, and to be able to walk those grounds,” he said.
Evangelical Christianity stresses the importance of being “born again,” or having a spiritual awakening centered on faith in Jesus. Evangelicals have at different points over the past two decades made up close to a quarter of the U.S. population. (The vast majority of them are white.)
Many also believe that the modern state of Israel is a fulfillment of God’s promise to give the land to the Jewish people. Christian Zionist movements such as Christians United for Israel, a group that claims about 11 million members, have played a significant role in the Republican Party’s strong support of Israel.
Many evangelicals additionally believe that when Israel’s contemporary boundaries eventually match up with the land that Jews were promised by God, that moment will kickstart the Rapture — or the return of Jesus accompanied by the end of times. A 2017 poll by LifeWay found that 80% of evangelicals believe the founding of the state of Israel in 1948 shows “we are getting closer to the return of Jesus Christ.”
For years, Strawberry — who is based at the nondenominational Journey Church in Troy, Missouri, about 50 miles west of St. Louis — has given sermons at megachurches and talked about his recovery story. More recently, he has also talked with prison inmates about turning their lives around. But promoting Israel has become a main focus for the Straw Man.
He demurred when asked for his thoughts on the country’s new right-wing government, which has drawn criticism from across the global political spectrum — including from some American conservatives — over policies it has advanced, including legislation that would sap the power of the Supreme Court.
“I keep it separated from the politics,” Strawberry said about his Israel advocacy. “I know what it’s about — it’s about the people, and it’s about the culture there. That’s what I know, and nobody else can tell me any different.
“I went there and saw, you know, the Sea of Galilee,” he added. “These are real places, you know? These are real places, and [biblical] things happened there in real time.”
New York Yankees Hall of Fame pitcher Mariano Rivera — who was Strawberry’s teammates in the late 1990s as a member of multiple World Series-winning teams — is also an evangelical Israel supporter. Strawberry said the two are friends and have bonded over their shared religion.
Strawberry wants to soon return to Israel, where he visited the Western Wall and was surprised that people knew who he was. Baseball is not a popular sport there, lagging far behind others such as soccer and basketball.
“I was blown away. I was like, ‘how did they know me over here?’” Strawberry said.
For now, Strawberry said he might track how Team Israel does in the upcoming World Baseball Classic tournament.
“How cool is that?” he said about the team qualifying. “That should be exciting, it’s an exciting time for them to be playing in that.”
—
The post Former baseball star Darryl Strawberry is now an evangelical preacher focused on promoting Israel appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
Art by women portraying their experiences in the concentration camps
דאָס איז איינער פֿון אַ סעריע קורצע אַרטיקלען אָנגעשריבן אױף אַ רעלאַטיװ גרינגן ייִדיש און געצילעװעט אױף סטודענטן. די מחברטע איז אַלײן אַ ייִדיש־סטודענטקע. דאָ קען מען לײענען די פֿריִערדיקע אַרטיקלען אין דער סעריע.
צענדליקער יאָרן אײדער דער קאַרטוניסט אַרט שפּיגלמאַן האָט פּובליקירט „מאַוס“ האָבן עטלעכע ייִדישע פֿרױען — מערסטנס לעבן געבליבענע פֿון די נאַציסטישע קאָנצענטראַציע־לאַגערן — געשאַפֿן אַלבאָמען בילדער וואָס זיי האָבן געצייכנט אָדער געמאָלט װעגן די אײגענע גרױליקע איבערלעבונגען.
אַ נײַע אױסשטעלונג אין בראַנדײַס־אוניװערסיטעט, „װער װעט צײכענען אונדזער געשיכטע׃ װײַבערשע װיזועלע דערצײלונגען פֿונעם חורבן, 1949-1944“, פּרעזענטירט צען פֿון די דאָזיקע בילדער־ביכלעך. דאָס ערשטע האָט געשאַפֿן אַ קינסטלערין װאָס איז אַנטלאָפֿן קײן ארץ־ישׂראל בעת דער מלחמה. זי האָט באַזירט אירע װערק אױף די אַכזריות־באַריכטן װאָס זענען אָנגעקומען אינעם ייִשובֿ. די אַנדערע אַלבאָמען זענען געמאַכט געװאָרן באַלד נאָכן חורבן — אַ מאָל בעת די װאָכן און חדשים נאָך דער קינסטלערינס באַפֿרײַונג.
די אױסשטעלונג, געשטיצט פֿונעם הדסה־בראַנדײַס-אינסטיטוט, איז די ערשטע װאָס באַװײַזט אַ גרופּע װײַבערשע חורבן־אַלבאָמען צוזאַמען. עטלעכע פֿון זײ זענען קײן מאָל פֿריִער נישט אױסגעשטעלט געװאָרן.
לעצטנס האָב איך באַזוכט די גאַלעריע און געשמועסט מיט דער אױסשטעלונגס קוראַטאָרשע רייטשל פּערי, װאָס איז אַ קונסט-היסטאָריקערין און פּראָפֿעסאָרשע פֿון חורבן־לימודים אין חיפֿהר אוניװערסיטעט. זי האָט מיר דערקלערט אַז די פֿרױען װאָס האָבן געשאַפֿן די בילדער־ביכלעך זענען זײער אַ פֿאַרשײדנאַרטיקע גרופּע. זײ זענען געבױרן געװאָרן אין פּױלן, אונגערן און דײַטשלאַנד אין כּלערלײ סאָציאַלע, עקאָנאָמישע און רעליגיעזע באַדינגונגען. אַ פּנים האָבן זײ זיך קײן מאָל נישט געטראָפֿן, און האָבן געמאַכט די אַלבאָמען אומאָפּהענגיק איינע פֿון דער צווייטער.
עטלעכע פֿון די פֿרױען זענען שױן פֿאַר דער מלחמה געװען פּראָפֿעסיאָנעלע קינסטלערינס. אַנדערע זענען געװען יונגע קונסט־סטודענטקעס װעמענס אױסשולונג איז איבערגעריסן געװאָרן פֿון דער דעפּאָרטירונג. אַ טייל האָבן אַנטדעקט אַ טאַלאַנט צו צײכענען אָדער מאָלן אין די געטאָס און לאַגערן — װוּ צוליב דער סיסטעם פֿון שקלאַפֿן־אַרבעט איז אַזאַ פֿעיִקײט אַ מאָל געקומען די נאַציס צו ניץ. דאָס מאַכן קונסט איז געװאָרן אַ קיום־סטראַטעגיע.
פּערי האָט מיר אױך דערקלערט אַז ס׳רובֿ פֿון די װײַבערשע בילדער־אַלבאָמען זענען נישט לאַנג נאָך דער מלחמה פֿאַרגעסן געװאָרן. אַ פּאָר פֿון די פֿרױען האָבן אױסגעשטעלט זײערע ביכעלעך נאָך דער באַפֿרײַונג, אַ מאָל אין קונסט־אױסשטעלונגען אָרגאַניזירט פֿון לעבן געבליבענע אין די לאַגערן װוּ זײ זענען אַ מאָל געװען אַרעסטאַנטן. ס׳רובֿ אַלבאָמען זענען אָבער פֿאַרשװוּנדן געװאָרן אין אַרכיװן, װוּ מען האָט זײ קנאַפּ אױסקאַטאַלאָגירט — למשל אָן דעם נאָמען פֿון דער שאַפֿערין. (לױט פּערין איז אַזאַ טענדענץ אַ מאָל אַ סימן פֿון אומדרך־ארץ צו פֿרױענס װערק.) אַנדערע אַלבאָמען זענען געבליבן בײַ דער קינסטערלינס יורשים.
אַ װיכטיקער אױסנעם איז „אױשװיצער טױט־לאַגער“, געמאַכט פֿון זאָפֿיאַ ראָזענשטראַוך (1996-1920) אין 1945. דער דאָזיקער אַלבאָם — װאָס איז איבער 30 פֿוס די לענג און צעעפֿנט זיך װי אַן „אַקאָרדיאָן“ — איז געװען איינע פֿון די ראַיות אינעם פּראָצעס פֿון אַדאָלף אײַכמאַן אין 1961. אױף דער װאַנט אין דער אױסשטעלונג קען מען זען אַ װידעאָ פֿונעם פּראָצעס, װוּ אַ פֿרױ באַשטעטיקט דעם אמת פֿון די אילוסטרירטע סצענעס. ראָזענשטראַוכס אַלבאָם געהערט הײַנט „יד־ושם“ און איז גוט באַקאַנט אין ישׂראל.
פּערי האָט אַנטדעקט די פֿאַרגעסענע װײַבערשע אַלבאָמען צופֿעליק, װען זי האָט זיך אָנגעשטױסן אין אײנער פֿון זײ אין אַן אַרכיװ. „שוין 20 יאָר וואָס איך פֿאָרש די װיזועלע קולטור פֿונעם חורבן, און ביז דעמאָלט האָב איך נישט געװוּסט אַז אַזעלכע אוצרות עקסיסטירן אין די אַרכיװן“, האָט זי געזאָגט. דאָס געפֿינען מער איז געװאָרן אַ שליחות. „איך האָב זײ אַרומגעזוכט אין ניו־יאָרק, ישׂראל, פּױלן, אונגערן, דײַטשלאַנד און אַנדערש װוּ. אַ מאָל האָבן די יורשים מיר געהאָלפֿן אָדער מיר אַפֿילו געשאָנקען מאַטעריאַלן, װאָס זענען געװען בײַ זײערע משפּחות.“
אָט זענען אַ פּאָר בײַשפּילן פֿון דער אױסשטעלונג. מען דאַרף אָבער האַלטן אין זינען אַז די דאָזיקע אינדיװידועלע בילדער זענען טײלן פֿון אַלבאָמען װאָס דערצײלן אָפֿט כּסדרדיקע מעשׂיות׃
— „אױסרוף־שטראָף׃ אױשװיץ“ פֿון ראָזענשטראַוכס פֿריִער־דערמאָנטן אַלבאָם (װאָס מען זעט אין בראַנדײַס אין אַ גוטער פֿאַקסימילע צוליב דער דעליקאַטקײט פֿונעם אָריגינעל). פֿילצאָליקע אָפּגעצערטע פֿרױען קניִען אינעם רעגן פֿאַר אַ קאַזאַרמע מיט די הענט אין דער לופֿט, בעת מען רופֿט אױס זײערע נעמען. אַ הויכער, גראָבער נאַציסטישער אָפֿיציר גיט אַ פֿרױ אַ בריקע אין די ריפּן. אױבן איז אַ באַשרײַבונג פֿון דער סצענע אױף פּױליש.
— אַ בילד פֿונעם אַלבאָם „1945-1939“, געשאַפֿן פֿון רעגינע ליכטער־ליראָן (1995-1920) אין 1945 אין אַ די־פּי לאַגער אין איטאַליע. דאָ זעט מען נאַקעטע פֿרױען און מײדלעך װאָס קלאַמערן זיך אײנע אין דער צװײטער אױפֿן ראַנד פֿון אַ מאַסן־קבֿר בײַ נאַכט. זײ זענען אַרומגערינגלט פֿון נאַציס מיט ביקסן װאָס װעלן זײ באַלד אױסשיסן. אױף רעכטס ברענט אַ גרױסע שׂרפֿה װאָס האַלט די קרבנות נאָענט צום קבֿר.
— „מוטער“ פֿון „זײ האָבן נישט דערלעבט צו זען…“, פּובליקירט פֿון לובאַ קרוגמאַן גורדוס אין 1949. דאָס בילד פֿון אַ מטורפֿדיקער פֿרױ װאָס פּרוּװט אומזיסט צו באַשיצן איר יונג קינד רעפּרעזענטירט אַ סך ענלעכע אילוסטראַציעס אין די װײַבערשע אַלבאָמען. די אָפּזונדערונג פֿון זײערע קינדער און די אוממעגלעכקײט זײ צו ראַטעװען איז בײַ די מאַמעס אַװדאי געװען אַן אומדערטרעגלעכע טראַוומע.
— „אַ קלײנע שפּיל“ פֿון „דעפּאָרטירונג“, געמאַכט פֿון עדיט באַן קיש אַרום 1950, אָבער באַזירט אױף פֿריִערדיקע נוסחאָות (אײן נוסח איז געשאַפֿן געװאָרן אין ראַװנסברוק לאַגער און איז חרובֿ געוואָרן). צװײ נאַציסטישע היטערינס לאַכן אַ סאַדיסטישן געלעכטער בעת זײ װאַרפֿן קאַלט װאַסער איבער אַ נאַקעטער, סקעלעטישער פֿרױ. זי שטײט פֿאַר אַן אָפֿענעם פֿענצטער מיט אַ שנײיִקן פֿעלד אין הינטערגרונט. זי פּרוּװט זיך צו באַהיטן פֿון קעלט און פֿון זייער זילזול מיט די מאָגערע הענט.
פּערי האָט מיך דערמאָנט אַז נישט געקוקט אױף די שױדערלעכע בילדער זענען די אַלבאָמען אױך בײַשפּילן פֿון װײַבערשער פֿעסטקײט און אַלײן־באַשטימונג. „דער נאָמען פֿון דער אױסשטעלונג, ׳װער װעט אױסצײכענען אונדזער געשיכטע?׳ איז אַ פֿראַגע װאָס די קינסטלערינס ענטפֿערן אַלײן. זײ האָבן שאַפֿעריש רעאַגירט אױף זייער פּערזענלעכער און קאָלעקטיװער טראַװמע. דורך זײערע בילדער רעדן זײ אין נאָמען פֿון אַלע ייִדישע פֿרױען װאָס האָבן דורכגעמאַכט אַזעלכע גרױלן.“
The post Art by women portraying their experiences in the concentration camps appeared first on The Forward.
Uncategorized
Swiss broadcaster removes footage of host criticizing Israeli bobsled team during its first Milan runs
(JTA) — A Swiss sportscaster spent the 57 seconds of the Israeli bobsled team’s first run in Milan denouncing Israel and the team’s captain, drawing criticism from U.S. Ambassador to Israel Mike Huckabee and casting a shadow over the historic outing.
The team came in last in its first efforts in the Winter Olympics, finishing 26th of 26 teams in two two-men heats on Monday. A third heat is scheduled for Monday afternoon, while the four-man event takes place next weekend.
It has been a disappointing showing so far for the team, which is making its first appearance in the Olympics following a years-long journey propelled by A.J. Edelman, an American observant Jew who has sought to do for Israel’s winter sports profile what the unlikely Cool Runnings bobsled team did for Jamaica in the 1990s.
The Swiss sportscaster, Sebastian Renna, used the run to detail allegations against Edelman, whom he referred to as “a first-time Olympian and self-described ‘Zionist to the core’ who has posted several messages on social media in support of the genocide in Gaza.” He listed comments allegedly made by Edelman and questioned why he should be allowed to compete given the International Olympic Committee’s rules barring athletes from making political statements.
Commentator Stefan Renna on Swiss public broadcaster RTS sparked controversy during Israeli captain AJ Edelman’s second bobsleigh run at the 2026 Winter Olympics in Milan-Cortina, bringing up Edelman’s past social media posts supporting Israel’s genocide in Gaza, including one… pic.twitter.com/TenlLtbRiw
— Drop Site (@DropSiteNews) February 17, 2026
The Swiss national broadcaster, RTS, issued a statement about the footage, which it removed from its website, on Tuesday. “Our journalist wanted to question the IOC’s policy regarding the athlete’s statements,” it said. “However, such information, while factual, is inappropriate for sports commentary due to its length. Therefore, we removed the segment from our website last night.”
The clip had drawn praise from critics of Israel and excoriating comments from its defenders. “Beyond disgusting that the Jew-hating Swiss ‘sportscaster’ spewed bigotry & bile at @Israel Olympic Bobsled team & its captain @realajedelman as they competed,” Huckabee tweeted.
Edelman, who posts frequently on social media in support of Israel and against antisemitism, did not dispute any of Renna’s allegations but rejected their thrust.
“I am aware of the diatribe the commentator directed towards the Israeli Bobsled Team on the Swiss Olympics broadcast today,” he tweeted on Monday. “I can’t help but notice the contrast: Shul Runnings is a team of 6 proud Israelis who’ve made it to the Olympic stage. No coach with us. No big program. Just a dream, grit, and unyielding pride in who we represent. Working together towards an incredible goal and crushing it. Because that’s what Israelis do. I don’t think it’s possible to witness that and give any credence to the commentary.”
On Tuesday morning, Edelman was sanguine as he prepared to take the ice again.
“Today I take the final 2man run of my career, with the Shul Runnings team that is making history,” he tweeted on Tuesday morning from Milan. “What an honor it is to wear this flag. What a blessing to be one of our people. Anyone can say anything about us, but you know what? They can only say it because we’re here. Because Israel makes the impossible possible. Victors, never victims.”
The post Swiss broadcaster removes footage of host criticizing Israeli bobsled team during its first Milan runs appeared first on The Forward.
Uncategorized
Was playwright Avrom Goldfaden a Zionist?
זינט די סאַמע ערשטע יאָרן פֿון דער ציוניסטישער באַװעגונג איז דער טעאַטער געװען אַ װיכטיקער מיטל פֿאַרן פֿאַרשפּרײטן אירע אידעען. מען האָט פֿאָרגעשטעלט אױף דער בינע סײַ די ייִדישע פּראָבלעמען — אַזעלכע װי אַנטיסעמיטיזם, דלות, שלעכטע מידות — סײַ די לײזונג: אַ ייִדישע מדינה. צװישן די דראַמאַטורגן זײַנען געװען די אָבֿות פֿונעם פּאָליטישן ציוניזם, אַזעלכע װי טעאָדאָר הערצל און מאַקס נאָרדױ.
אַבֿרהם גאָלדפֿאַדן (1840־1908), דער „פֿאָטער פֿונעם ייִדישן טעאַטער“, איז ניט געװען קײן פּאָליטישער דענקער. בײַ אים איז דער טעאַטער געװען אַן אָרט, װוּ אַ ייִד „זאָל האָבן װוּהין צו אַנטלױפֿן אױף עטלעכע שטונדן פֿון זײַנע ביטערע דאגות, װאָס פֿאַרפֿאָלגן אים אַ גאַנצן טאָג.“ דערפֿאַר, זאָגט ער װײַטער, „איז געװען שטענדיק מײַן פּלאַן צו פֿאַרפֿאַסן נאָר קאָמישעס מיט געזאַנג און טאַנץ, װאָס ס׳הײסט אָפּערעטע.“
אָבער אין דער אמתן זײַנען װײַט ניט אַלע פּיעסעס זײַנע געװען קאָמיש און לײַכטזיניק. װי עס באַװײַזט די דײַטשישע פֿאָרשערין מעלאַניע דאָריס ליקאַס (אוניװערסיטעט פֿון געטינגען) אין איר בוך „דער ייִדישער טעאַטער צװישן ציוניזם און ייִדישער אַסימילאַציע אַרום 1900“, איז דער ייִדישער טעאַטער געװען „אַ שפּיגל פֿון יענער צײַט“. אין זײַנע דראַמאַטישע װערק האָט גאָלדפֿאַדן באַהאַנדלט די װיכטיקסטע סאָציאַלע און פּאָליטישע פּראָבלעמען פֿון ייִדישן קיום אױפֿן שװעל פֿונעם צװאַנציקסטן יאָרהונדערט.
כּדי צו אַנטפּלעקן געזעלשאַפֿטלעכע און פּאָליטישע טענדענצן אין גאָלדפֿאַדנס שאַפֿונג מאַכט לוקאַס אַ פּרטימדיקן אַנאַליז פֿון די טעקסטן. זי באַטראַכט ניט נאָר די באַקאַנטע װערק װי „שולמית“, „בר־כּוכבא“ און „משיחס צײַטן“, נאָר אױך דאָס לעצטע װערק זײַנס, „בן עמי“ (1906), װאָס איז אױפֿגעפֿירט געװאָרן אין ניו־יאָרק. דער טעקסט איז קײן מאָל ניט געדרוקט געװאָרן אָבער אַ כּתבֿ־יד האָט זיך אָפּגעהיט אין ייִװאָ.
גאָלדפֿאַדן האָט באַשריבן „בן עמי“ װי אַ „נאַציאָנאַל־פּאַטריאָטישע מוזיקאַלישע דראַמע“, װאָס איז „ספּעציעל געשריבן געװאָרן פֿאַר מײַן ייִדישן פֿאָלק“. די פּיעסע ברענגט צונױף די פּראָבלעמען פֿון יענער צײַט: רעװאָלוציע און פּאָגראָמען אין רוסלאַנד, אַסימילאַציע, שמד, עקאָנאָמישע סתּירות. זײ װערן פֿאָרגעשטעלט דורך ליבע־באַציִונגען, משפּחה־קאָנפֿליקטן און פּאָליטישע װיכּוחים.
װי עס איז טיפּיש פֿאַר גאָלדפֿאַדן, װערן רעאַליסטישע געשעענישן געמישט מיט ראָמאַנטישע פֿאַנטאַזיעס: אַ גוטהאַרציקער קריסטלעכער באַראָן, װאָס האָט געראַטעװעט אַ ייִדיש מײדל רחלע פֿון אַ פּאָגראָם, האָט זיך אַנטפּלעקט װי אַ געהײמער ייִד. דער סוף איז גוט, דער באַראָן האָט חתונה מיט רחלען, און די אַסימילירטע העלדן טוען תּשובֿה.
דער תּמצית פֿון דער פּיעסע װערט אױסגעדריקט אַלעגאָריש אין אַ ליד אינעם פּראָלאָג. אַן אַלמנה זיצט „בײַ דער כּותל־מערבֿי אין גאַנץ טיפֿן טרױער“ װעגן דעם ביטערן מצבֿ פֿונעם ייִדישן פֿאָלק. זי װערט געטרײסט דורכן כאָר, װאָס זאָגט צו, אַז אָט־אָט, וועלן די קינדער אירע „אַלע צוזאַמען /קומען צו דער מאַמען / זי זען אין אַמאָלעדיקער פּראַכט.“ אַזױ, האַלט לוקאַס, מאַכט גאָלדפֿאַדן קלאָר די אידעע פֿון זײַן דראַמע: ייִדן װעלן זיך אומקערן קײן ארץ־ישׂראל און אױפֿבױען דעם נײַעם בית־המקדש.
די געשטאַלט פֿון דער אַלמנה בת ציון, װאָס זיצט „אין דעם בית־המקדש / אין אַ װינקל חדר“ געפֿינט מען שױן אין „שולמית“ אינעם באַרימטן ליד „ראָזשינקעס מיט מאַנדלען“. דאָרט איז דאָס אַן אַלעגאָריע פֿונעם ייִדישן פֿאָלק װאָס בענקט נאָך זײער הײמלאַנד. אין „בן עמי“ איז דאָס פֿאָלק שױן גרײט אַראָפּצוברענגען די גאולה.
עס איז טשיקאַװע צו לײענען װי גאָלדפֿאַדנס אַ פּערסאָנאַזש אין דער פּיעסע האָט זיך פֿאָרגעשטעלט דאָס אומקערן פֿון ייִדן אין ארץ־ישׂראל. דאָס װעט פֿאָרקומען „דורך רעװאָלוציאָן אין אַ גינסטיקער צײַט און געלעגנהײט“. די דאָזיקע רעװאָלוציע דאַרף זיך אָנהײבן אין דער טערקישער אימפּעריע, „װען די טערקישע געבילדעטע יוגנט װעלן זיך רעװאָלטירן אַראָפּצוּװאַרפֿן פֿון זיך דעם דעספּאָטישן יאָך“.
דעמאָלט װעט די ייִדישע יוגנט אין ארץ־ישׂראל „אױך קענען אױפֿהײבן די פֿרײַהײט־פֿאָן און מיט װאָפֿן אין די הענט אַרױספֿאָדערן זײער גערעכטלעכע הײמאַט [היימלאַנד].“ די ייִדן אין אַנדערע לענדער דאַרפֿן דערבײַ „בלײַבן טרױ זײערע רעגירונגען“, אָבער „שטײן פֿאַרטיק בײַם ערשטן סיגנאַל פֿון דאָרטן זיך אָפּרופֿן מיט מאַטעריעלער און פֿיזישער הילף, זײ צו שיקן געלט און אײגענע סטראַטעגיקער, װאָס האָבן גענאָסן זײער בילדונג אין ציװיליזירטע לענדער און דאַן — איז דער זיג געװוּנען.“ װי אין אַנדערע ציוניסטישע פּראָיעקטן פֿון יענער צײַט, װערט די אַראַבישע באַפֿעלקערונג ניט דערמאָנט.
להיפּוך צו גאָלדפֿאַדן, האָבן די דײַטשיש־שפּראַכיקע ציוניסטישע מחברים טעאָדאָר הערצל און מאַקס נאָרדױ ניט קײן אינטערעס צו ארץ־ישׂראל. זײער דאגה איז דער אַנטיסעמיטיזם, װאָס לאָזט ייִדן ניט אינטעגרירן זיך אין דער מאָדערנער געזעלשאַפֿט אין דײַטשלאַנד און עסטרײַך. דער קאָנפֿליקט צװישן ייִדן און קריסטן אין הערצלס דראַמע „דאָס נײַע געטאָ“ (1895) שפּילט זיך אַרום עקאָנאָמישע און סאָציאַלע ענינים.
הערצל װײַזט, אַז אַפֿילו װען ייִדישע געשעפֿטסלײַט באַמיִען זיך צו פֿאַרבעסערן די עקאָנאָמישע לאַגע פֿון קריסטלעכע אַרבעטער, װערן זײ סײַ װי ניט באַהאַנדלט װי גלײַכע מיט די קריסטן. ניט געקוקט אױף דער קולטורעלע אַסימילאַציע און דעם עקאָנאָמישן דערפֿאָלג געפֿינט זיך די ייִדישע בורזשואַזיע אין אַ נײַעם געטאָ מחוץ דער קריסטלעכער געזעלשאַפֿט. סימבאָליש װערט דאָס פֿאָרגעשטעלט דורך אַ דועל, אין װעלכן אַ ייִד װערט פֿאַרװוּנדעט דורך אַ קריסט.
אַן ענלעכע פּראָבלעם װערט פֿאָרגעשטעלט אין נאָרדױס דראַמע „דאָקטער קאָן“ (1899). דער העלד איז אַ באַגאַבטער מאַטעמאַטיקער, װאָס װיל באַקומען אַ פּראָפֿעסאָר־שטעלע כּדי צו מעגן חתונה האָבן מיט אַ פֿרױ פֿון אַ פֿאַרמעגלעכער קריסטלעכער משפּחה.
אָבער די אַנטיסעמיטישע אַדמיניסטראַציע פֿונעם אוניװערסיטעט גיט אים ניט קײן שטעלע, און די משפּחה װיל אים ניט האָבן פֿאַר אַן אײדעם. װי אין הערצלס פּיעסע פֿירט דער קאָנפֿליקט צו אַ דועל, דאָס מאָל צװישן קאָן און דער פֿרױס ברודער. קאָן װערט שװער פֿאַרװוּנדעט און שטאַרבט.
הערצל און נאָרדױ זײַנען בײדע געװען די פֿירנדיקע ציוניסטישע פּאָליטיקער פֿון יענער צײַט, אָבער אין זײערע דראַמאַטישע װערק איז ניטאָ קײן שפּור פֿון אַ פּלאַן צו האָבן אַ ייִדישע מלוכה, שױן אָפּגערעדט פֿון װידער אױפֿבױען דעם בית־המקדש. אין זײערע פּיעסעס האָבן די מאָראַלישע קאָנפֿליקט און סאָציאַלע פּראָבלעמען פֿון ייִדן אין דער קריסטלעכער געזעלשאַפֿט ניט קײן לײזונג.
לוקאַסעס פּרטימדיקער פֿאַרגלײַכיקער אַנאַליז אַנטפּלעקט דעם װיכטיקסטן חילוק צװישן גאָלדפֿאַדן און די דײַטשיש־שפּראַכיקע מחברים. גאָלדפֿאַדן האָט זיך געװענדט צו דעם ייִדישן עולם און געקענט קונציק צופּאַסן ערנסטע פּאָליטישע טעמעס צום לײַכטן סטיל פֿון זײַן באַליבטן זשאַנער פֿון אָפּערעטע. הערצל און נאָרדױ האָבן געשריבן פֿאַרן ברײטערן דײַטשישן עולם, װאָס האָט ניט געהאַט קײן אינטערעס צו דער ציוניסטישער פּאָליטיק. די פּראָבלעם פֿון זײערע העלדן איז געװען אַנטיסעמיטיזם, ניט דאָס אױפֿבױען אַ ייִדישע מלוכה.
The post Was playwright Avrom Goldfaden a Zionist? appeared first on The Forward.