Uncategorized
Rabbi Gershon Edelstein, revered haredi leader in Israel, dies at 100
(JTA) — Hundreds of thousands of mourners crowded into Bnei Brak Tuesday for the funeral of Rabbi Gershon Edelstein, head of the Lithuanian Ponevezh Yeshiva and one of the most influential religious leaders in Israel.
In addition to running the yeshiva, one of the most prestigious in the haredi Orthodox world, for more than two decades, Edelstein was the spiritual leader of Degel HaTorah, a faction of Israel’s United Torah Judaism political party that played a key role in the formation of the current government.
In the last year of his life, after the death of Rabbi Chaim Kanievsky at 94, Edelstein was awarded the title of “gadol hador,” or “greatest of the generation.” He had succeeded Kanievsky as the leader of Israel’s non-Hasidic haredi community, and his death is seen as leaving that community without a clear leader for the first time.
Edelstein was considered somewhat moderate for his approach toward interacting with the secular Israeli world while still remaining attuned to the needs of his devout community, where he was revered for his humane approach to teaching.
“Rabbi Edelstein was a spiritual leader of enormous stature whose greatness in Torah and devout greatness influenced our generation and will influence generations to come,” Israeli President Isaac Herzog said in a statement on Twitter. “This is a great loss to the yeshiva world and the entire nation of Israel.”
Thousands attend the funeral of Rabbi Gershon Edelstein, head of the Ponevezh Yeshiva, and spiritual leader of the Degel haTorah party in Israel, in Bnei Brak, Israel, May 30, 2023. (Yonatan Sindel/Flash90)
Born to a family of rabbis near Smolensk in the Soviet Union, Edelstein and his father and brothers immigrated to pre-state Israel in 1934. Edelstein eventually settled in Bnei Brak, where in 1943, he became one of the first students of the Ponevezh Yeshiva when it was reestablished there after closing in Nazi-occupied Lithuania. He married Henya Rachel Diskin in 1947, the same year he took a top title at the yeshiva. In the 1990s, a disagreement between two leaders at the yeshiva led to a schism, and Edelstein became the top leader of one of the factions. (Both groups still meet in the same building.) He stayed in that role until his death, reportedly continuing to teach until this week despite having been hospitalized.
Edelstein advocated for Orthodox families to maintain ties with children who became secular, and attributed the non-observance of Jewish law by secular Jews to ignorance rather than the wickedness cited by more extremist haredi leaders. He also embraced Orthodox Israelis who chose to serve in the army, in an apparent rejection of the stance of some haredi leaders who characterize those who choose army service as rejecting Torah study.
Also unlike some other haredi leaders, Edelstein advocated caution during the COVID-19 pandemic. During the first round of High Holidays during the pandemic, Edelstein pushed for outdoor prayer quorums that maintained social distancing or indoor prayers in a well-ventilated area, both with congregants wearing masks. When the COVID-19 vaccines were produced, Edelstein also recommended that everyone 12 years and older get vaccinated.
He had a heavily regimented daily schedule, waking up at 5:30 a.m. to make it in time to pray morning services by 7 a.m., with a full day of teaching, learning and praying until midnight. According to a 2017 profile in Israel HaYom, he also adhered to the so-called “Rambam diet” (named for the medieval Jewish philosopher Maimonides) and ate vegetables, cheese and half a slice of whole-grain bread in the morning and in the evening. While he would eat a cooked lunch, the profile explained, he had not eaten sweets in 80 years.
From his perch at the top of the yeshiva, Edelstein also served as president of the Council of Yeshivas, an organization that supports yeshivas in Eastern Europe.
Israeli president Isaac Herzog (right, holding microphone) visits Rabbi Gershon Edelstein (left) in Bnei Brak in 2021. (Wikimedia)
In his capacity as a spiritual advisor of the Degel HaTorah party, Edelstein is most recently known for demanding that the Belz Hasidic sect drop an agreement with the education ministry to teach more secular studies in exchange for increased government funding. His success in pressing the group to drop the demand preserved the United Torah Judaism ticket of religious parties, allowing the bloc to help Prime Minister Benjamin Netanyahu to form a government last year.
He also drew widespread attention in 2021 after the suicide of haredi children’s book author and alleged serial sexual abuser Chaim Walder, when Edelstein claimed that Walder’s victims who spoke up about his abuse were responsible for his death.
“It is clear that the great pressure he was under led him to lose his sanity and kill himself. This is called murder,” Edelstein said.
Edelstein’s wife Henya died in 2001. Among his survivors are sons who are rabbis in Israel, at least one of whom spoke at his funeral.
“Our father did not want to pressure us, or anyone else, into devoutness,” Rabbi Tzvi Yehuda Edelstein said during a eulogy, according to Israeli media. “Make no mistake: He wanted us to be devout, but from within, not from without.”
—
The post Rabbi Gershon Edelstein, revered haredi leader in Israel, dies at 100 appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
New voices in Yiddish: A prose and poetry contest
לכּבֿוד דעם 85סטן יאָר זינט מע האָט פֿאַרלייגט דעם ייִדישן זשורנאַל „אױפֿן שװעל“, וועט די אָרגאַניזאַציע וואָס שטיצט דעם זשורנאַל, די „ייִדיש־ליגע“, דורכפֿירן אַ קאָנקורס פֿון נײַע ייִדיש־שפּראַכיקע לידער און פּראָזע.
אַ זשורי פֿון אָפּגעקליבענע מומחים וועט אָפּשאַצן די אַרבעטן, און די דרײַ בעסטע פֿון ביידע קאַטעגאָריעס וועלן באַלוינט ווערן מיט געלטפּרעמיעס.
די פּראָזע־שאַפֿונגען קענען זײַן ביז 2,500 װערטער, און אַלע אַרײַנגעשיקטע מאַטעריאַלן מוזן זײַן נאָך נישט קיין געדרוקטע. דער טערמין אַרײַנצושיקן די שריפֿטן איז דער 31סטער אָקטאָבער 2026.
די געווינער-ווערק, און בכלל אַן אָפּקלײַב פֿון די אַרײַנגעשיקטע שאַפֿונגען, וועט מען אויך דרוקן אין דעם יובֿל-נומער. „זאָלן אונדזערע לייענערס געניסן פֿון נײַע ליטעראַרישע שאַפֿונגען אויף מאַמע-לשון!“ האָט די שעף־רעדאַקטאָרין פֿון „אויפֿן שוועל“, מרים טרין, געזאָגט.
די שריפֿטן שיקן מען דורך בליצפּאָסט צו info@leagueforyiddish.org.
The post New voices in Yiddish: A prose and poetry contest appeared first on The Forward.
Uncategorized
Jewish languages meet in Birobidzhan
אויף אַן אינטערנאַציאָנאַלן ייִדישן קולטור־פֿעסטיוואַל לעצטנס אין ביראָבידזשאַן האָט מיך, ווי אַ ייִדישיסט, באַזונדערס פֿאַרחידושט די אינערלעכע ייִדישע פֿיל־שפּראַכיקייט.
דער „אינטערנאַציאָנאַלער פֿעסטיוואַל פֿון ייִדישער קולטור און קונסט“ איז פֿאָרגעקומען פֿונעם 6טן ביזן 9טן סעפּטעמבער.
מיט איינעם פֿון די געסט, הרבֿ עובֿדיה איסאַקאָוו, האָב איך לאַנג געשמועסט וועגן זײַן אייגענער ייִדישער שפּראַך — דזשוהורי, אַ שפּראַך ענלעך אויף פּערסיש. מיט אַנדערע געסט, דרײַ טוניסער ייִדן, וואָס וווינען אין ישׂראל, האָבן מיר גערעדט וועגן זייער מאַמע־לשון, אַ ייִדישן מין אַראַביש. דערצו האָט אַ זינגער און כּלל־טוער, אליעזר (איגאָר) דאַבאַקאַראָו, מיר געזאָגט אַז ער איז אויפֿגעוואַקסן אין סאַמאַרקאַנד, אוזבעקיסטאַן, רעדנדיק אויף בוכאָרי — פּערסיש מיט אַ ייִדישן טעם.
אויף עטלעכע אונטערנעמונגען האָט מען אויך געזונגען לידער אויף העברעיִש. בעת דער שבתדיקער סעודה (כ׳בין אָנגעקומען מיט עטלעכע אַנדערע געסט פֿון פֿריִער, ערבֿ־שבת) האָבן מיר אַרומגערעדט די קשיא, צי איז לשון־קודש אָדער דער מאָדערנער העברעיִש באמת אַ ייִדישע שפּראַך? דער ביראָבידזשאַנער הויפּט־רבֿ אפֿרים קאָלפּאַק, אַ ליובאַוויטשער חסיד, האַלט, אַז נישט. לשון־קודש איז, לויט אים, די געטלעכע שפּראַך, דורך וועלכן דער רבונו־של־עולם האָט באַשאַפֿן די וועלט איידער דער ערשטער ייִד, אַבֿרהם אָבֿינו, איז געבוירן געוואָרן. אַזוי איז די מעשׂה לויט דער ייִדישער מסורה.
די עכטע ייִדישע שפּראַך, אויף וועלכער ייִדן האָבן גערעדט טאָג און נאַכט במשך פֿון דור צו דור, די שפּראַך פֿון די גרעסטע צדיקים און קדושים, איז דווקא ייִדיש. איך בין מסכּים דערמיט, נאָר, פֿאַרשטייט זיך, אַ סך מענטשן האַלטן אַנדערש.
דער ערשטער פֿעסטיוואַל פֿון דעם מין איז אָרגאַניזירט געוואָרן נאָך אין דער סאָוועטישער תּקופֿה, אין 1989; דערנאָך, מיט איבעררײַסן — יעדע צוויי יאָר. דער 13טער אינטערנאַציאָנאַלער פֿעסטיוואַל פֿון ייִדישער קולטור און קונסט איז פֿאָרגעקומען אין 2017. זינט דעמאָלט און ביז איצט האָט מען אים, צוליב פֿאַרשיידענע שוועריקייטן, נישט געקאָנט אָרגאַניזירן.
להיפּוך, האָט די איצטיקע אונטערנעמונג געשטעלט דעם טראָפּ אויף ייִדן אַרום דער וועלט בכלל, אויף פֿאַרשיידענע ייִדישע עדות, לאַוו־דווקא ייִדיש־רעדנדיקע אַשכּנזים. די אויסלענדישע געסט זענען געקומען פֿון ווײַסרוסלאַנד, מדינת־ישׂראל און כינע. ווי געזאָגט, זענען דרײַ פֿון די ישׂראלדיקע באַטייליקטע געבוירן געוואָרן אין טוניס. דערפֿאַר קאָן מען זאָגן, אַז צפֿון־אַפֿריקע איז אויך געווען פֿאָרגעשטעלט.
בסך־הכּל האָט מען דורכגעפֿירט 160 אונטערנעמונגען, על־פּי רובֿ גאַנץ קליינע, און עטלעכע גרויס־מאַסשטאַביקע. צוליב דעם גוטן וואַרעמען וועטער, איז דער אומזיסטער שלוס־קאָנצערט, וווּ ס׳איז אַרויסגעטראָטן דער באַקאַנטער מאָסקווער כאָר בראָש מיט מיכאַיִל טורעצקי, פֿאָרגעקומען אין דרויסן, אויף אַ פּלאַץ לעבן דעם ברעג פֿונעם טײַך ביראַ.
אומגעוויינטלעך איז געווען דאָס פֿאַרזוכן די גרעסטע חלה אין דער וועלט — איבער 12 מעטער (40 פֿוס) די לענג — וואָס די אָרטיקע קולינאַרן האָבן קונציק אויסגעבאַקן אונטער דער השגחה פֿון הרבֿ קאָלפּאַק. צווישן קליינע און פּשוטע אונטערנעמונגען איז געווען אַ וואַרשטאַט ווי צו שרײַבן די ייִדישע אותיות. די הויפּט־רעדאַקטאָרין פֿון „ביראָבידזשאַנער שטערן‟, יעלענע סאַראַשעווסקאַיאַ, האָט מיך געבעטן איר מיטצוהעלפֿן. זי האָט צוגעטראַכט אַ ספּעציעלן פּלאַסטיק־טראַפֿאַרעט (שטענצל־אותיות) מיטן ייִדיש אַלף־בית, טאַקע לויט די ייִוואָ־תּקנות: מיט אַ קמף אונטערן אַלף, צוויי יודן מיט אַ פּתח אאַז״וו), וואָס דערמעגלעכט אָפּצוצייכענען יעדן אות אויף אַ גרינגן אופֿן. זענען מיר געזעסן אין דרויסן מיט אַ טישל און געוויזן יעדן נײַגעריקן פֿאַרבײַגייער, ווי אַזוי עס שרײַבן זיך אויף ייִדיש זייערע נעמען צי אַנדערע פֿראַזעס.
די אַטמאָספֿער איז געווען אַ לוסטיקע און אומפֿאָרמעלע. עטלעכע געסט האָט פֿאַרחידושט די אַלטע סאָוועטישע אַוואַנגאַרד־אַרכיטעקטור, וועלכער ס׳איז טאַקע געווידמעט אַ נײַ בוך, וואָס מע האָט אויך פּרעזענטירט אויפֿן פֿעסטיוואַל. אין דער זעלבער צײַט, איז אין דער שטאָט פֿאָרגעקומען אַ באַשיידענע פּאַראַלעלע אונטערנעמונג: דער פֿעסיטיוואַל פֿון ייִדישע באָבעס — מיט אויסשטעלונגען, פֿאַרמעסטן, קאָנצערטן, אַ יריד פֿון היימגעמאַכטע קליידער און אַנדערע חפֿצים.
וואָס שייך דער שפּראַך בוכאָרי, באַטראַכטן אַ סך בוכאַרישע ייִדן אין קווינס דאָס לשון ווי אַ באַזונדערע שפּראַך. במשך פֿון אַ סך יאָרן האָט מיטן פֿאָרווערטס מיטגעאַרבעט דער בוכאַרישער פֿאָטאָגראַף אַרקאַדי יאַגודאַיעוו, מיט וועלכן איך פֿלעג שמועסן וועגן זײַן מאַמע־לשון. בעצם איז זי סתּם פּערסיש, אָבער מיט אַ צאָל ספּעציפֿיש ייִדישע עלעמענטן.
אַן אַנדער מעשׂה איז דזשוהורי — די שפּראַך פֿון די קאַווקאַזישע באַרג־ייִדן, וואָס האָט אַן אָפֿיציעלן סטאַטוס אין דאַגעסטאַן, איינער פֿון די רוסלענדישע דרומדיקער ראַיאָנען. אָפֿיציעל הייסט ער טאַטיש, ווײַל לויט דער סאָוועטישער טערמינאָלאָגיע איז ער ענלעך אויפֿן מוסולמענישן לשון טאַטיש. דער חילוק צווישן דזשוהורי (וואָס מיינט „ייִדיש‟) און טאַטיש איז אָבער ממשותדיק, הגם נישט אַזוי גרויס, ווי צווישן ייִדיש און דײַטשיש. דאָס איז טאַקע אַ באַזונדער לשון מיט אַן אייגענער ליטעראַטור.
אין דער שטאָט דערבענט, פֿון וואַנען עס איז אָנגעקומען קיין ביראָבידזשאַן הרבֿ עובֿדיה איסאַקאָוו, גייט אַרויס די צוויי־שפּראַכיקע דזשהורי־רוסישע צײַטונג „וואַטאַן‟ („היימלאַנד‟). איסאַקאַוו איז אויך אַ שוחט, אַ מוהל און אַ באַגאַבטער מאָלער. אַן אויסשטעלונג פֿון זײַנע ווערק איז געווען א טייל פֿונעם פֿעסיטיוואַל. נאָך איין קאַווקאַזישער ייִד, אַלבערט ראַפֿיִעוו, האָט פֿאָרגעשטעלט זײַנע פּרעכטיקע מיזרחדיקע טעפּעכער מיט אַ ייִדישן טעם.
די אינערלעכע ייִדישע פֿאַרשיידנאַרטיקייט איז געווען, לויט מײַן מיינונג, דער וויכטיקסטער מאָמענט פֿון דער אונטערנעמונג. עטלעכע זאַכן וואָס ס׳איז כּדאַי צו דערמאָנען איז, אַז אין רוסלאַנד זענען פֿאַראַן צוויי אָפֿיציעל אָנערקענטע ייִדישע לשונות — ייִדיש און באַרג־ייִדיש (דזשוהורי); אַז אַ סך ספֿרדים רעדן נאָך אַלץ אויף לאַדינאָ אָדער ייִדיש־אַראַבישע דיאַלעקטן, און אַז בײַ די בוכאַרישע ייִדן איז פֿאַראַן אויך אַן אייגענער דיאַלעקט און אַ באַזונדערע קולטור.
בקיצור, ייִדן שטעלן מיט זיך פֿאָר נישט עפּעס אַ מאָנאָטאָנע מאַסע, נאָר אַ בונטן „מערבֿ־מיזרחדיקן‟ טעפּעך פֿון פֿאַרשיידענע עדות מיט זייערע אוניקאַלע לשונות און טראַדיציעס.
The post Jewish languages meet in Birobidzhan appeared first on The Forward.
Uncategorized
The Yeshiva issue that won’t go away
A backroom deal to gut oversight of private schools – specifically to bail out yeshivas that fail to teach basic subjects, condemning tens of thousands of Hasidic students to illiteracy and choking off the chance to participate in broader society – is coming back to haunt its architects. New York’s Governor and the Legislature likely assumed they secured a political win that would quickly fade from public attention.
They were wrong.
The state was forced to justify its actions before a judge in a pair of hearings in April as part of a lawsuit challenging the rollback that was filed last September. As a longtime attorney, I can tell you that the language of small-minded politics translates poorly to the courtroom. The state’s lawyers were forced to advance arguments that legitimize educational denial and forced insularity. And in doing so, they mar our state’s tradition of protecting individual rights.
Renowned education attorney Michael Rebell was leading the suit on behalf of Hasidic and Haredi students who have been harmed by the dismantling of standards. The plaintiffs argue that the state abandoned its obligation to ensure all children receive a “sound basic education,” a constitutional floor for schooling recognized by the Court of Appeals.
To justify the evisceration of standards, the state claims our guarantee of a sound basic education does not apply to students of nonpublic schools. It strikes at the foundation of New York’s educational system, which was codified in the State Constitution’s Education Article through a Constitutional Convention more than 130 years ago.
The Article’s framers made their intention clear: to ensure all children are prepared for engagement in civic life, whether they attended a public or nonpublic school. As one delegate of the Convention avowed, “there can be found no man in this Convention who will say that there are children of the State that ought not to be educated.”
The principle is simple: While parents may choose religious or private education, the state still bears responsibility for ensuring all children receive the basic tools necessary to function as citizens. But to defend last year’s rollback, state lawyers argued that parents are “free to opt out” of public schools, even if the alternative schools deny students the tools to understand the world around them. The state’s position, taken to its logical conclusion, permits nonpublic schools to teach children anything, or nothing at all.
This becomes even more troubling as New York expands support for nonpublic education. Through its recent opt-in to the nonprofit scholarship tax credit program, New York will see billions more dollars in donations toward private school tuition. Establishing baseline standards for curriculum is essential for producing an informed citizenry — that becomes significantly more difficult when our tax system props up institutions without meaningful oversight.
The state’s arguments also undermine New York’s reputation as a national leader in protecting individual rights.
State officials have aggressively defended voting rights protections, reproductive freedom, and anti-discrimination laws against legal attack. As a rogue White House tramples upon our rights, our Governor, Legislature, and Attorney General have gone to great lengths to fortify our protections.
Yet in this case, the state was effectively arguing that tens of thousands of children can be carved out both from the guarantee of a right and the opportunity to participate in society. State lawyers even contended that students denied a basic education possess no actionable deprivation of liberty or property rights.
This is a glaring departure from the contentions our state makes for the preservation of individual liberties against violation from the government. How could we credibly argue, for example, that immigrants should be able to sue ICE agents over due process rights if students can’t sue the state over their constitutional guarantee to an education? It’s a slippery slope: Deny one group legal protection against harm from the state, and you imperil the sanctity of all those protections.
The lawsuit over last year’s budget deal is still ongoing. A decision may come down any time now, but certainly is likely before the end of the year. An appeal by the losing party is all but certain. That means New York’s lawyers may continue to be forced into defending arguments that sanction students’ educational deprivation and societal isolation, and, in the process, irreparably damage our status as a bulwark for individual liberty.
The political architects of this deal may have hoped the issue would quietly disappear. Instead, the consequences are only becoming harder to defend.
The post The Yeshiva issue that won’t go away appeared first on The Forward.
