Uncategorized
A letter to my mother (memoirs)
— איר זײַט אַ ייִד, צי ניט? זאָגט מיר, זאָגט מיר, איר זײַט אַ ייִד!?
דאָקטער קאָגאַן איז געשטאַנען ווי אַ סטאַטוע און נישט געפֿונען קיין ווערטער. אין איין אויג האָט זיך בײַ אים אַנטוויקלט אַ נערוועזער צוק, און די ליפּן האָבן זיך בײַ אים געטרייסלט ווי א צאַפּלטיקע פֿיש, וואָס מ׳האָט איר אַרויסגעצויגן פֿון איר סבֿיבֿה, פון וואַסער. דאָקטאָר קאָגאַן האָט אויסגעזען, ווי מ׳האָט אים אַרויסגענומען פֿון זײַן סבֿיבֿה – דער הויפּטדאָקטער פֿון אַ מיליטער שפּיטאָל. מיטן גראָבן פֿינגער האָט ער פּרובירט צודריקן די אונטערשטע ליפּ צו דער אויבערשטער, נאָר אָן הצלחה.
די פֿרוי, וואָס האָט אים באַפֿאַלן מיט דער אומגעוויינלעכער פֿראַגע, איז געשטאַנען אַנטקעגן און געקוקט אויף אים מיט בייזע אויגן. זי האָט אַ פּנים געוואַרט אויף אַן ענטפֿער. דאָס האָט אים געגעבן אַ פּאָר מינוט צונויפֿקלײַבן זײַנע געדאַנקען. וואָס פֿאַר אַן ענטפֿער קען ער איר געבן? ער האָט ברייט אויפֿגעעפֿנט זײַנע שוואַרצע מידע אויגן, אַרומגערינגלטע מיט שווערע טונקעלע זעקעלעך, באַווײַזנדיק ווי דערשטוינט איז ער פֿון דער אומבאַקאַנטער פֿרוי און איר חוצפּה. זײַן פּנים האָט געקראָגן אַן אָפֿיציעלע מינע פֿון אַ רוסישן אָפֿיצער, און ער האָט ווי אַרויסגעשאָסן אַ צוגעגרייטן ענטפֿער:
— יאָ, חבֿרטע. איך בין אַ ייִד. נו, איז וואָס? וואָס ווילט איר מיט דעם זאָגן? מײַן פֿאַמיליע נאָמען איז קאָגאַן, דאָקטער פּאָדפּאָלקאָווניק קאָגאַן. און איר, חבֿרטע פֿרוי, פֿאַרגעסט נישט אַז מיר ביידע זענען סאָוועטישע בירגערס, — קאָגאַן האָט אויפֿגעהויבן זײַן ווײַזפֿינגער, — אין קיינע פֿאַלן טאָר מען דאָס נישט פֿאַרגעסן! קיין מאָל! — ער האָט אַ פּאַטש געטאָן מיט דער ברייטער דלוניע אויף זײַן ברוסט, באַפּוצטע מיט אַ ריי פֿון מעדאַלן און אַנדערע מיליטער צײכנס, – און איך, ווי איר זעט מיר, איך בין אַ מיטגליד פֿון דער קאָמוניסטישער פּאַרטיי. איך בין אַ פּאַרטיינער! פֿאַרשטייט איר, וואָס איך מיין?
— יאָ, יאָ…— האָט זי מיט אַ זויערער מינע געשאָקלט מיטן קאָפּ, פּונקט ווי זי וואָלט געהאַלטן בײַם ברעכן, — כ׳פֿאַרשטיי, וואָס איר מיינט. נאָר פֿאַר מיר זײַט איר קודם־כּל אַ ייִד. און אויב אַזוי, טאָ פֿירט זיך ווי אַ ייִד!
***
נו, וואָס זאָגט איר וועגן אַזאַ מאָדנעם שמועס צווישן צוויי ייִדן — מײַן מאַמען און דעם הויפּט דאָקטער פֿון דעם מיליטער שפּיטאָל, וווּ איך בין געלעגן? צו פֿאַרשטיין, ווי אַזוי האָבן זיי זיך געטראָפֿן, וועגן וואָס איז געגאַנגען די רייד, און וואָס איז פֿון דעם אַרויס, לאָמיר זיך אומקערן צום סאַמע אָנפֿאַנג, ווען מ׳האָט מיך האָספּיטאַליזירט מיט אַ לונגען־אָנצינדונג. געדענקט איר עפּעס אַזוינס? סײַדן איר האָט נישט געלייענט די מעשׂה מיט די „צוויי כּלות“. אין שפּיטאָל האָט מען מיך געבראַכט מיט יענעם לונגען־אַנצינדונג, קוים לעבעדיק! מ׳האָט מיר אוועקגעלייגט אין אַ פּאַלאַטע פֿאַר צוויי קראַנקע, און מ׳האָט מיך געהיילט מיט זעקס אוקאָלן אַ טאָג. זעקס אוקאָלן! דאַכט זיך מיט „פּעניצילין“, איך בין נישט זיכער. זיצן האָב איך שוין נישט געקענט — דער גאַנצער הינטן מײַנער איז שוין געווען צעשטאָכן.
נאָך איידער ווי איינע פֿון די צוויי „כּלות“ — טאָמקע — האָט מיך באַזוכט, האָב איך געהאַט דאָ אַ מער וויכטיקן גאַסט — מײַן מאַמען. זי האָט געקראָגן מײַן בריוו, און מיטן ערשטן אויטאָבוס געאַײַלט זיך צו מיר, זען וואָס טוט זיך מיט מיר, מיט איר קראַנקן סאָלדאַטיק. ווײַזט זיך אַרויס, אַז די בריוו דערגייען זייער שנעל, אַפֿילו אויב מ׳שרײַבט זיי אויף מאַמע־לשון, אויף ייִדיש. יאָ, איר האָט טאַקע גוט פֿאַרשטאַנען: דינענדיק אין דער סאָוועטישער אַרמיי האָב איך געשריבן מײַנע בריוו אויף ייִדיש. נישט אַלע, פֿאַרשטייט זיך, נאָר אַ גרויסע טייל פֿון זיי. ס׳ווענדט זיך צו וועמען דאָס בריוו איז אַדרעסירט געווען.
צו מײַן באָבען למשל, וואָס האָט געוווינט אין מאָסקווע, האָב איך געשריבן אוודאי אויף רוסיש. צו מײַנע עלטערן מערסטנס אויף ייִדיש. וועגן דער צענזור האָב איך אַפֿילו נישט געטראַכט, פּשוט נישט געוווּסט אַז זי עקזיסטירט. מיט חדשים שפּעטער, ווען איך האָב שוין געדינט אין גוואַרדייסק, האָב איך געהערט פֿון אַנדערע זעלנער, אַז די סאָוועטישע אַרמיי פֿאַרמאָגט אַ ספּעציעלע אָפּטיילונג — „מיליטער צענזור“. וואָס טוען די מענטשן, וואָס זיי דינען דאָרט? זיי לייענען פֿרעמדע בריוו, אונדזער בריוו, וואָס מיר שרײַבן. זיי מוזן זיי דורכקוקן איידער מ׳שיקט זיי אַוועק צו אונדזערע משפּחות. צו וואָס? וויסן מיט וועלכער אינפֿאָרמאַציע טיילן מיר זיך מיט אונדזער טאַטע-מאַמעס.
איר מיינט דאָך, אַז איך לאַך? איז טאַקע ניין. אַז אָך־און־וויי צו דעם געלעכטער! די צענזור לעבט און אַרבעט. אָבער אַ רחמנות אויף די צענזאָרן, וואָס זיי דאַרפֿן אויסטײַטשן אונדזערע קאַראַקולעס, אונדזער האַנטשריפֿטן. און ווען עס רעדט זיך וועגן אַן אַנדער לשון, נישט רוסיש, איז דאָך דאָס אַ דאָפּלטע אַרבעט. און אויב איך שרײַב אויף ייִדיש? ווער פֿון זיי קען ייִדיש? נאָר עס אַרט מיר? פֿון מײַנעטוועגן קענען זיי בלינד ווערן, ווען זיי וועלן לייענען מײַן ייִדישע פֿאַרדרייטע האַנטשריפֿט.
הקיצור, מײַן מאַמע איז געקומען, מיך אָנגעשטאָפּט מיט היימישע געקעכצן, געבעקס און פֿרוכטן. און זי האָט אויך געבראַכט בריוו פֿאַר מיר: פֿון מײַן טאַטן און פֿון דעם אָנקל חנן. כאָנקע, ווי איך האָב אים גערופֿן, האָט געוווינט אין ישׂראל און נישט געקענט קיין רוסיש, האָט ער געשריבן אויף ייִדיש אוודאי. בדרך־כּלל, זענען זײַנע בריוו אָנגעקומען צו אונדז אַהיים, און די עלטערן האָבן זיי שוין איבערגעשיקט צו מיר.
צווישן די בריוו, וואָס די מאַמע האָט מיר געוויזן, איז געווען אויך אַ בריוועלע פֿון מײַן קוזינע בתּיה, כאָנקעס איין־און־איינציקע טעכטערל. זי איז עלטער פֿון מיר אויף זיבן יאָר. ווען זי איז נאָך געווען אַ מיידל פֿון אַ יאָר פֿערצן, האָט זי זיך אויסגעלערננט ייִדיש, זאָל זי קענען זיך איבערשרײַבן מיט די קרובֿים אין ראַטנפֿאַרבאַנד, מיט אונדז, הייסט עס. איך און זי האָבן אויך געשיקט פֿאָטאָגראַפֿיעס איינער דעם אַנדערן. ווען זי האָט זיך דערוווּסט, אז איך קלײַב פּאָסט־מאַרקעס, האָט זי כּמעט יעדעס מאָל אַרײַנגעלייגט אין דעם קאָנווערט עטלעכע מאַרקעס פֿון ארץ־ישׂראל.
איך האָב נישט געוווּסט, אַז מײַנע בריוו עפֿנט מען דאָ אויך, אין שפּיטאָל, מיין אין. ווײַל וואָס איז דאָס פֿאַראַ באָרוועסער נאָמער? וואָס איז דאָס פֿאַראַ אָנשיקעניש? וואָס איז זייער עסק? דאָ היילט מען דאָך מענטשן, נישט זייערע מחשבֿות? ווען מײַן מאַמע וואָלט נישט געקומען מיט אַ ביקור־חולים, און ווען דער מיליטער־דאָקטער קאָגאַן וואָלט איר נישט אַרויסגערופֿן האַלטן מיט אים אַ „וויכטיקן שמועס“, ווי ער האָט זיך אויסגעדריקט, וואָלט איך קיין מאָל נישט געוווּסט וועגן די לאַנגע און פאַרדרייטע וועגן, וואָס מאַכן דורך מײַנע בריוועלעך, ביז זיי דערגייען צו מײַנע קרובֿים. אָבער, ווי איר זעט שוין, איז מײַן מאַמע יאָ געקומען צו מיר, און קאָגאַן האָט איר טאַקע אײַנגעלאַדן צו זיך אין קאַבינעט ארײַן.
אין דעם מיליטער־שפּיטאָל איז דאָקטער קאָגאַן געווען זייער א בכּבֿודיקער רופֿא, דער גרעסטער מומחה פֿון די אינערלעכע קראַנקײטן. און נישט נאָר דאָ. אין גאַנץ לעטלאַנד האָט מען געהאַלטן פֿון אים און גערעדט וועגן זײַנע מעדיצינישע הצלחות. מײַן מאַמע זינע האָט עס אוודאי נישט געוווּסט, און איך בין נישט זיכער, אַז דאָס האָט געהאַט בײַ איר אַ ווערדע. בײַ איר איז דער עיקר געווען זײַן אַ מענטש, און דער נאָך שוין די דיפּלאָמען אויפֿן וואַנט. און בפֿרט, וועס עס רעדט זיך וועגן אַ ייִד. קאָגאַן האָט געמאַכט אַ טעות, אַרויסרופֿנדיק מײַן מאַמען אויף אַ שמועס. זינע איז געווען אַ צו האַרטער ניסל פאַר זײַנע געלע פֿון ניקאָטין ציין. ער איז טאַקע געווען אַ גרויסער נאַטשאַלניק, אַ פּאָדפּאָלקאָווניק, אָבער ער האָט קיין אַנונג נישט געהאַט מיט וועמען האָט ער צו טאָן, מיט וועמען האָט ער זיך דאָ פֿאַרפּלאָנטערט.
די מאַמע האָט אָנגעקלאַפּט אין טיר, און פֿון יענער זײַט האָט זיך דערהערט אַ הוסט און אַ וואָרט: „וווידיטע!“ — גייט אַרײַן, הייסט עס. זינע האָט געעפֿנט די שווערע טיר, אַרײַן אינעווייניק און זיך אַרומגעקוקט. וואָס האָט גלײַך צוגעצויגן אירע אויגן, אין צימער איז נישט געווען קיין איין פֿענצטער. אַ גרויסע שווערע טיר, וואָס זי האָט אָקערשט פֿאַרמאַכט נאָך זיך, איז געווען באַצויגן מיט וואַטע־וואָל און באַדעקט פֿון אויבן מיט שוואַרצן לעדער, צוגעניטעוועט צו דער טיר מיט גרויסע טאַמבעקנע טשוועקעס. „דורך אַזאַ איזאָליאַציע קאָן מען נישט הערן וואָס עס טוט זיך פֿון דער צווייטער זײַט טיר,“ — האָט זי אַ טראַכט געטאָן. דער גאַסטגעבער האָט אויף איר געוואָרפֿן אַ שנעלן קוק, און אָפּגעשטעלט אירע געדאַנקען מיט אַן אויסגעשטרעקטער האַנט. ער האָט איר באַוויזן אויף אַ פּראָסטן הילצערנעם שטול:
— זיצט… ע… יאָ, זעצט זיך אַוועק…
וואָס איז דאָס פֿאַר אַ לשון? זינען איז גלײַך נישט געפֿעלן געוואָרן זײַן טאָן. „זעצט זיך אַוועק„. אַ שפּראַך האָט ער! נישט קיין „ביטע“, נישט קיין „גוט מאָרגן“, נישט קיין „אַנשולדיקט“. זיצט און שוין. וואָס האָט ער מורא, אַז זי וועט בלײַבן שטיין? נו, מילא, זאָל מײַנס איבערגיין. זינע האָט זיך אַוועקגעזעצט אַנטקעגן אים, אָבער נאָר אויפֿן סאַמע ברעג פֿון שטול. ווי איינער זאָגט — איך וועל זיך דאָ נישט פֿאַרהאַלטן, איך בין דאָ נאָר אויף אַ ווײַלינקע.
קאָגאַן, וואָס זײַן פֿאַמיליע נאָמען איז ווײַזט אויס געווען אַמאָל „כּהן“, נאָר עס האָט זיך געביטן לויטן רוסישן קלאַנג, איז געזעסן אויף אַ הויכע און א ווייכע קרעסלע, באַצויגענע מיט אַ לעדערנעם געוואַנטל, דעם זעלבן ווי די טיר פֿונעם קאַבינעט. געזעסן און געשוויגן. אין זײַן רעכטער האַנט האָט ער געהאַלטן אַ גוט פֿאַרשאַרפֿטן בלײַער. דעם בלײַער האָט ער געדרייט אַהין און אַהער, ווי ער וואָלט געווען אַ זשאָנגלער אין אַ פּראָווענציאַלן צירק. אין דער לינקער האַנט האָט ער צוגעדריקט צווישן די קורצע, גראָבע און געלע פֿון רויכערן פֿינגער, אַ טײַערן פּאַפּיראָס „קאַזבעק“. דער פּאַפּיראָס האָט נאָך געוואַרט מ׳זאָל אים אָנצינדן.
זינע האָט גלײַך באַמערקט, אַז קיין פֿינגער פֿון אַ כירורג האָט ער נישט. נו מילא, ער איז דאַך נישט קיין כירורג. ער איז אַ פּנים אַ טעראַפּעווט, אַן אינערלעכער מעדיקער. אָנגעטאָן איז ער געווען אין אַ מיליטער מונדיר, ווי עס פּאַסט אַן אָפֿיצער. זינען האָט שוין געעקלט פֿון זײַן אָנטועכץ. זאָל א דאָקטער נישט טראָגן אפֿילו אַ שטיקל ווײַסן כאַלאַטיקל? וואָס פאַר אַ דאָקטער איז ער? ער זעט אויס מער אַ סאַלדאַפֿאָן, איידער אַ דאָקטער. זינע האָט אים שוין „אַרײַנגעשריבן“ אין איר „שוואַרצן טאַשן־בוך“.
— חבֿרטע… ע… אַנטשולדיקט, איך ווייס נישט, ווי מ׳רופֿט אײַך? ווי איז אײַער… ע.. נאָמען?
— איך הייס זינאַידאַ אילקאָוונאַ, — האָט די מאַמע געענטפֿערט זייער בנימוסדיק, – און מײַן פֿאַמיליע נאָמען איז שאַרפֿשטיין. מײַן זון ליגט דאָ בײַ אײַך אין אָטדעליעניע מיט אַ לונגען־אַנצינדונג.
— אַ… יאָ, איך ווייס, איך ווייס… ער שפּירט זיך שוין אַ סך בעסער. ער איז אַ טאַנקיסט, דאַכט זיך מיר. יאָ… ער וועט אינגיכן ווערן געזונט און וועט זיך אומקערן צו דער… נו… ע… יאָ… טאַנקיסטן־שול.
— אַ גרויסן דאַנק אײַך, חבֿר פּאָדפּאָלקאָווניק. יעצט בין איך רויִק. ס׳איז מיר ממש אַראָפּגעפֿאַלן אַ שטיין פֿון האַרצן.
— יאָ, יאָ… אַ שטיין… אַ שטיין?! וואָסער שטיין?
ער איז אַנטשוויגן געוואָרן, אָנגעצונדן דעם פּאַפּיראָס און האָט זיך שטאַרק שטאַרק פֿאַרציט, אָנפֿילנדיק זײַנע לונגען מיט ניקאָטין. פּלוצעם האָט ער זיך פֿאַרהוסט, און דאַן ממשיך געווען:
— אָבער… קהע-קהע…נישט דאָס איז די סיבה, וואָס איך האָב אײַך אַרויסגערופֿן, קרע-קרע… נישט דאָס… איר פֿאַרשטייט, די פּראָבלעם איז…
ער האָט שטאַרק געהוסט און אים איז געווען שווער צו רעדן. האָט ער זיך דווקא פֿאַרציט פֿונעם ציגאַרעט נאָך אַ מאָל.
— איר פֿאַרשטייט, חבֿרטע זינאַידאַ, אײַער זון פֿירט זיך נישט ווי עס פּאַסט פאַר אַ סאָלדאַט. פֿאַר אַ סאָוועטישן סאָלדאַט, מיין איך.
— אַנטשולדיקט מיר ביטע, וואָס ווילט איר זאָגן מיט דעם? וואָס האָט ער שוין אָפּגעטאָן? – זינע האָט פֿאַרביסן די ליפּן.
— וואָס האָט ער אָפּגעטאָן? — קאָגאַן האָט אַרויסגעלאָזט פֿון זײַן מויל און נאָז אַ געדיכטן ווײַסן רויך, — וואָס האָט ער אָפּגעטאָן, פֿרעגט איר? דער זעלנער שאַרפֿשטיין שרײַבט בריוו אויף דער ייִדישער שפּראַך! – קאָגאַן האָט אויפֿגעהויבן זײַן קול, — איר פֿאַרשטייט וואָס איך זאָג אײַך? אויף ייִדיש! דאָס הייסט, אַז זײַנע בריוו זענען געשריבן מיט ייִדישע בוכשטאַבן! פֿון רעכטס אויף לינקס!
— נו, אַבי ער איז געזונט!
נאָר דאָ האָט זי זיך פֿאַרטראַכט. די דיבורים וועגן „ייִדיש“ זײַנען איר נישט געפֿעלן געוואָרן. נאָר שווײַגן? אָפּטרעטן? אירע שׂונאים וועלן נישט דערלעבן ביז דעם! זינע האָט געוווּסט ווי און וואָס צו ענטפֿערן אַזאַ מין פּאַרשוין, וואָס רעדט שלעכטס וועגן איר קינד, וועגן דעם ייִדישן לשון און בכלל וועגן ייִדישקײט. ניין, שווײַגן וועט זי נישט שווײַגן!
— חבֿר דאָקטער! זאָגט מיר, פֿאַרוואָס זאָל ער נישט שרײַבן מיט ייִדישע אותיות? — זינע האָט אויך אַ ביסל אויפֿגעהויבן איר קול, — פֿאַרוואָס זאָל ער נישט שרײַבן אויף ייִדיש? ווי ווילט איר זאָל ער שרײַבן, אויף טערקיש? וואָס איז ער, אַ טאָטער? אַ גרוזינער? דער טאָטער שרײַבט אויף טאַטאַריש, דער גרוזינער אויף גרוזיניש. און מײַן זון, א געזונט אים אין קאָפּ אַרײַן, וועט שרײַבט אויף זײַן מאַמע־לשון, אויף ייִדיש!
דעם וואָרט „מאַמע־לשון“ האָט זינה אויסגערעדט אויף ייִדיש און פּאַמעלעך, ער זאָל פֿאַרשטיין, דער שטיק ייִדישער אַנטיסעמיט. זינע האָט זיך געפֿילט אינמיטן אַ מלחמה — ייִדן קעגן די יוונים. אירע אויגן האָבן געבלישטשעט מיט פֿײַער, קריגס פֿײַער. וואָס מיינט ער זיך, דער פֿאַלשער ייִדעלע? וואָס פֿאַר אַ מומחה איז ער אין בריוו שרײַבן? אוי ס׳אַראַ טעות האָט ער געהאַט, וואָס ער האָט זיך אָנגעהויבן מיט איר. אוי, ס׳אַראַ טעות!
— און נאָך אַ שאלה האָב איך פֿאַר אײַך, — זינע איז שוין אַרויס פֿון די כּלים, — פֿון וואַנען האָט איר זיך דערוווּסט, אַז מײַן זון שרײַבט בריוו אויף ייִדיש? האַ? איר האָט געעפֿנט זײַנע בריוו? וואָס זײַט איר, אַ דאָקטער צי אַ צענזאָר, צו אַלדע רוחות? וואָס פאַר אַ רעכט האָט איר אַרײַנשטופּן אײַער לאַנגע נאָז אין פֿרעמדע בריוו?
— איך… מיר, אונדז… ע… הייסט עס… ע…
קאָגאַן האָט געוואָלט עפּעס זאָגן, אפֿשר אפֿילו דברי־טעם, נאָר קיין איין נאָרמאַלער וואָרט פֿון זײַן גאָרגל איז נישט אַרויס. די פֿרוי האָט אים ווי שטום געמאַכט. זי האָט אים אַזוי צערודערט די געדאַנקען, צעפּלאָנטערט די מחשבֿות, אַז ער האָט פֿאַרגעסן אַלץ, וואָס ער האָט פּלאַנירט איר צו דערקלערן. ער האָט זיך ווידער פֿאַרהוסט, און דאָס מאָל טאַקע אויף אַן אמת. זינע האָט זיך דערשראָקן, אז זי האָט אים קאַליע געמאַכט. נאָר דווקא דער קראַנקער הוסט האָט אים אומגעקערט צו דער ווירקליכקײט. ער האָט זיך אָנגענומען מיט דרייסט און גענומען שיטן מיט פֿראַזעס פֿון זײַן סאָוועטישן לעקסיקאָן:
— אונדזער שפּיטאָל איז אַ מיליטער־שפּיטאָל, און ער איז אַ טייל פֿון דער לעגענדאַרישער סאָוועטישער אַרמיי. און איך, ווי איר זעט, בין אַ סאָוועטישער דאָקטער, און אויך אַן אָפֿיצער — אַ פּאָדפּאָלקאָווניק פֿון דעם מעדיצין קאָרפּוס. אײַער זון, דער זעלנער שאַרפֿשטיין, איז אַ סאָוועטישער סאָלדאַט. און ווי אַ סאָלדאַט, איז ער אונטערגעאָרדענט צו אונדזערע מיליטערישע געזעצן. א סאָלדאַט מוז זיך פֿירן ווי אַ סאָלדאַט, ווי אַ סאָוועטישער סאָלדאַט, מיין איך.
דאָ איז דער דאָקטער אויפֿגעשטאַנען פֿון דער קרעסלע, און מיט אַ וויכטיקן בליק צוגעלייגט:
— אין בין אַ מיטגליד פֿון דער קאָמוניסטישער פּאַרטיי. פֿאַרשטייט איר? אין בין אַ קאָמוניסט.
קאָגאַן האָט צוגעלייגט די רעכטע האַנט צום האַרצן און געשטאַנען פֿול מיט שטאָלץ און געקוקט גלײַך איר אין די אויגן אַרײַן. ער איז זיכער געווען, אַז זײַנע ווערטער וועלן מאַכן אויף מײַן מאַמען אַ גוואַלדיקן רושם. בלאָטע! די מאַמע האָט שוין געטראָפֿן גרעסערע קאָמוניסטן ווי ער.
— מיר אַרט נישט צי איר זײַט אַ קאָמוניסט אָדער אין ווייס נישט ווער! איר זײַט אַ ייִד! און אויב איר זײַט אַ ייִד, טאָ פֿירט זיך ווי אַ ייִד!
זינע איז נישט געוואָרן נתפּאל נישט פון זײַן פּאַרטייקײט און נישט פֿון די אײַזערנע צאַצקעס אויף זײַן קיטעל. מיט אַ זילזול האָט זי אים באַקוקט פֿון קאָפּ ביז די שפּאָגל־נײַע גלאַנצנדיקע שטיוול, גענומען אַן אָטעם, און אַריבער זיך אויסדרוקן לאַנגזאַם און קלאָר, ער זאָל אַרײַנזאַפּן יעדעס וואָרט:
— אַלץ אַ בירגער פֿון ראַטנפֿאַרבאַנד, באַדאַרפֿט איר וויסן, אַז בײַ אונדז, אין אונדזער סאָוועטישן סאָציאַליסטישן היימלאַנד זענען אַלע פֿעלקער גלײַך! — און זינע האָט אָנגעדריקט אויפן „גלײַך“, זאָל נישט זײַן קיין ספֿק וואָס האָט זי אין זינען, — און אויב איר זײַט נאָך אַ פּאַרטיינער צו אַלע גליקן, קענט איר אַוודאי אויף אויסנווייניק אונדזער סאָוועטישע קאָנסטיטוציע. איך בין גערעכט? אין האָב נישט קיין טעות?
— ע… וואָס… וואָס ווילט איר ע… מיט דעם זאָגן? ע… וואָס איז שײַך… ע… די ע… קאָנסטיטוציע?
קאָגאַן האָט אינגאַנצן פֿאַרלוירן די זעלבסט־זיכערקײט און ווידער גע-ע-קעט. איידער ער האָט פֿאַרשטאַנען וואָס און ווען, האָט זינע אַטאַקירט ווידער. איר איז נישט געווען אינטערעסאַנט צי ער האָט וואָס צו ענטפֿערן, צי ניט. זי האָט פֿון אים נישט אָפּגעטראָטן מיט אירע שווערע שאלות:
— איך וויל בײַ אײַך נאָך עפּעס פֿרעגן. זאָגט מיר, ווי אַ ייִד, ווי אַ פּאַרטיינער ייִד, געדענקט איר אפֿשר וואָס שטייט געשריבן אין אונדזער טײַערער סאָוועטישער קאָנסטיטוציע? איך מיין עס וועגן פֿעלקער. אָדער מ׳האָט עס געשריבן נישט פֿאַר אײַך?
— ע… נו… וואָס… ע… וואָס מיינט איר… ע… וועלכע פֿעלקער?
— אַ קלאָג צו אײַך! וועלכע פֿעלקער… איר האָט עס טאַקע נישט געלייענט! דערמאָן איך אײַך. אין אונדזער סאָוועטישער סאָציאַליסטישער קאָנסטיטוציע שטייט געשריבן שוואַרץ אויף ווײַס, אַז יעדער פֿאָלק, — זינע איז געשטאַנען אַנטקעגן דעם דאָקטער ווי אַן אומפֿאַרלענדלעכע סטאַטוע, — יעדער פֿאָלק האָט רעכט אויף אַן אייגענער שפּראַך און אויף אַן אייגענער קולטור. שוואַרץ אויף ווײַס! יעדער פֿאָלק! נישט נאַראָנים האָבן צונויפֿגעשטעלט די דאָזיקע געזעצן און זיי אַרײַנגעשריבן אין דער קאָנסטיטוציע, נישט טיפּשים! דאָס האָט מען געשריבן אין די „הויכע פֿענצטער“ אין מאָסקווע. פֿאַרשטייט איר וואָס איך רייד? אין די הויכע פֿענצטערס!
— אַוודאי… איך ווייס… איך פֿאַרשטיי וואָס איר מיינט… נאָר…
— אויב איר האָט פֿאַרשטאַנען וואָס איך האָב געמיינט, טאָ נעמט אַרויס אײַערע גראָבע פֿינגער פֿון מײַן זונס בריוו! ס׳איז נישט אײַער עסק וואָס און וועמען ער שרײַבט און אויף וועלכער שפּראַך! נישט אײַער עסק!
זינע האָט שוין כּמעט געשריגן אויף קאָגאַנען, וואָס איז געשטאַנען בלאַס ווי די וואַנט. זי האָט זיך אומגעקערט צו דער טיר און האָט שוין געהאַלטן בײַם אַרויסגיין, נאָר דאַן האָט זי באַשלאָסן זיך אויסרעדן ביזן סוף, זאָל ער וויסן, וואָס פֿאַר אַ מיאוסער ראָלע שפּילט ער דאָ אין דעם מיליטער־שפּיטאָל. מיט אַ רויטן פּנים און מיט אַ הייזעריקער שטימע פֿון „האַקן“ אַזוי פֿיל סאָוועטישע פֿראַזעס, האָט זינע געענדיקט איר רעדע:
— חבֿר פּאָדפּאָלקאָווניק קאָגאַן! אויב איר האָט נישט וואָס צו טאָן מיט אײַערע הענט, היילט מיט זיי די קראַנקע סאָלדאַטן! און יעדעס מאָל, ווען איר האָט אַ ביסל פֿרײַע צײַט — לייענט און שטודירט די סאָוועטישע קאָנסטיטוציע!
די מאַמע איז אַרויס פֿון קאָגאַנס קאָבינעט און אַ קלאָפּ געטאָן מיט דער שווערער טיר. אַרויסגייענדיק האָט זי נאָך באַוויזן וואַרפֿן אים אין פּנים „זײַט מיר געזונט“, און דווקא אין ייִדיש. איך בין געזעסן אויף אַ בענקל אין קאָרידאָר, און זיך געוווּנדערט וועגן וואָס האָבן זיי דאָרט גערעדט. די מאַמע האָט מיר אוודאי אַלץ דערציילט. נאָך דעם האָט זי מיך אַרומגענומען מיט אירע וואַרעמע און פֿול מיט ליבשאַפֿט הענט, געגעבן אַ קוש אין קאָפּ, אויסגעווישט די פּאָמאַדע פֿון מײַן שטערן און אַרויס פֿון דעם שפּיטאָל־הויז. זי האָט זיך זייער געאײַלט צו דער סטאַנציע, נישט פֿאַרשפּעטיקן דעם לעצטן אויטאָבוס, וואָס האָט איר אומגעקערט אַהיים, קיין ווילנע.
איר באַזוך האָט געדויערט אינגאַנצן איין טאָג, אַפֿילו נישט קיין מעת־לעת, נאָר פֿאַר מיר איז עס געווען גראָד צו דער צײַט. דאָס האָט מיר זייער פֿאַרשטאַרקט. פֿון מײַן מאַמען, פֿון איר שטאָלצקײט, איר ייִדישער גאווה, האָב איך געשעפּט נײַע כּוחות, ווי פֿון אַ לעבנס־ברונעם.
***
אין האָספּיטל בין איך געבליבן נאָך עטלעכע וואָכן, ביז איך בין געזונט געוואָרן, און כ׳האָב זיך אומגעקערט צוריק אין דער טאַנקיסטן־שול. ביז מײַן באַפרײַונג האָט מיר קיינער נישט געשטערט שרײַבן אויף ייִדיש. קיינער האָט מיר נישט געפֿרעגט קיין קלאָץ־ קשיות וועגן מײַן ייִדישקײט.
The post A letter to my mother (memoirs) appeared first on The Forward.
Uncategorized
Trump Says Iran Can Phone If It Wants to talk; Iranian Minister Heads to Russia
US President Donald Trump speaks about research into mental health treatments in the Oval Office of the White House in Washington, DC, April 18, 2026. Photo: REUTERS/Nathan Howard
President Donald Trump said on Sunday Iran could telephone if it wants to negotiate an end to their two-month war and stressed it can never have a nuclear weapon, after Tehran said the US should remove obstacles to a deal, including its blockade of Iran’s ports.
Hopes of reviving peace efforts receded on Saturday when Trump scrapped a visit to Islamabad by his envoys Steve Witkoff and Jared Kushner. Iranian Foreign Minister Abbas Araqchi shuttled to and from mediators Pakistan and Oman on Sunday before heading to Russia, where he is due to meet President Vladimir Putin.
Oil prices rose, the dollar inched higher and US stock futures wobbled lower in early Asia trade on Monday after the peace talks stalled, leaving Gulf shipping blocked.
“If they want to talk, they can come to us, or they can call us. You know, there is a telephone. We have nice, secure lines,” Trump told “The Sunday Briefing” on Fox News.
“They know what has to be in the agreement. It’s very simple: They cannot have a nuclear weapon, otherwise there’s no reason to meet,” Trump said.
Axios reported on Sunday, citing an unnamed US official and two sources with knowledge of the matter, that Iran gave the US a new proposal through Pakistani mediators on reopening the Strait of Hormuz and the ending of the war, with nuclear negotiations postponed for a later stage. The US State Department and White House did not immediately respond to requests for comment on the report.
Iran has long demanded Washington acknowledge its right to enrich uranium, which Tehran says it only seeks for peaceful purposes, but which Western powers say is aimed at building nuclear weapons.
Although a ceasefire has paused full‑scale fighting in the conflict, which began with US-Israeli strikes on Iran on February 28, no agreement has been reached on terms to end a war that has killed thousands, driven up oil prices, fueled inflation and darkened the outlook for global growth.
TRUMP FACES DOMESTIC PRESSURE TO END WAR
With his approval ratings falling, Trump faces domestic pressure to end the unpopular war. Iran’s leaders, though weakened militarily, have found leverage in negotiations with their ability to stop shipping in the economically vital Strait of Hormuz, which normally carries a fifth of global oil shipments.
Tehran has largely closed the strait while Washington has imposed a blockade of Iranian ports.
Before heading to Russia, Araqchi returned to Islamabad after holding talks on Sunday in Oman.
Iranian state media said Araqchi discussed security in the strait with Omani leader Haitham bin Tariq al-Said and called for a regional security framework free of outside interference.
Araqchi said on X that the focus of his Oman talks “included ways to ensure safe transit that is to benefit of all dear neighbors and the world.”
Iran’s semi-official Tasnim news agency said topics for Araqchi’s talks with Pakistani officials included “implementing a new legal regime over the Strait of Hormuz, receiving compensation, guaranteeing no renewed military aggression by warmongers, and lifting the naval blockade.”
Iran’s envoy in Russia, Kazem Jalali, said in a post on X that Araqchi would meet with Putin “in continuation of the diplomatic jihad to advance the country’s interests and amid external threats.”
“Iran and Russia are present in a united front in the campaign of the world’s totalitarian forces against independent and justice-seeking countries, as well as countries that seek a world free from unilateralism and Western domination,” Jalali said.
On Saturday, Trump said he canceled his envoys’ visit due to too much travel and expense for what he considered an inadequate Iranian offer. Iran “offered a lot, but not enough,” he said.
Iranian President Masoud Pezeshkian told Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif by phone on Saturday that Tehran would not enter “imposed negotiations” under threats or blockade, an Iranian statement said.
He said the United States should first remove obstacles, including its maritime blockade, before negotiators could begin laying the groundwork for a settlement.
US AND IRAN HAVE EXTENSIVE DISAGREEMENTS
Disagreements between the US and Iran extend beyond Tehran’s nuclear program and control of the strait.
Trump wants to limit Iran’s support for its regional proxies, including Hezbollah in Lebanon and Hamas in Gaza, and curb its ability to strike US allies with ballistic missiles. Iran wants sanctions lifted and an end to Israeli attacks on Hezbollah.
After the latest diplomatic trip was called off, two US Air Force C-17s carrying security staff, equipment and vehicles used to protect US officials flew out of Pakistan, two Pakistani government sources told Reuters on Sunday.
Trump said on Saturday there was “tremendous infighting and confusion” within Iran’s leadership.
Pezeshkian said last week there were “no hardliners or moderates” in Tehran and that the country stood united behind its supreme leader.
The war has destabilized the Middle East. Iran has struck its Gulf neighbors and conflict between Israel and Iran-backed Hezbollah in Lebanon has been reignited.
In Lebanon, Israeli strikes killed 14 people and wounded 37 on Sunday, the health ministry said.
Uncategorized
Seismic shift in Israeli politics as opposition leaders Lapid and Bennett form joint party
(JTA) — Yair Lapid and Naftali Bennett teamed up once before to unseat Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu, striking an unusual power-sharing deal after Israel’s 2021 election that briefly ousted Netanyahu from power.
Now, the two men are going even further in seeking to repeat their feat. Lapid and Bennett announced on Sunday that they would run in this year’s election in a shared party called Yachad, or Together.
“Our unity is a message to the entire people of Israel: The era of division is over. The era of correction has arrived,” Bennett said at a press conference announcing the collaboration.
The two men are betting that Israelis will see their coming together as an antidote to the polarization that has deepened under Netanyahu, who was reelected in late 2022 after an 18-month interlude in which Bennett was prime minister for a year and Lapid for six months. They hope that Lapid’s centrist supporters and Bennett’s center-right backers can overlook policy differences, which they acknowledged, for the greater good of the country.
Their announcement invigorated some Israelis on Sunday who believe it is essential to unseat Netanyahu, who has been prime minister for about 14 of the last 17 years and who is facing both criminal prosecution and calls to reckon with the security failures that led to Hamas’ Oct. 7, 2023, attack on Israel. Many of them are willing to make compromises on policy nuances to achieve that goal.
But the union also ignited scorn on the right, as even some who might prefer to see Netanyahu unseated said they could no longer support Bennett if he is working with Lapid, whom they perceive as left-wing. Both Netanyahu and his far-right coalition partners posted on social media suggesting that Yachad would partner with Arab parties or even do the bidding of the Palestinian Authority’s Mahmoud Abbas. Itamar Ben-Gvir, the national security minister, posted an AI-generated image of Abbas presiding at a wedding of Lapid and Bennett, whom he called “an extreme leftist.”
Neither Bennett nor Lapid has prioritized resolving the Israeli-Palestinian conflict or supported the creation of a Palestinian state. Their 2021 coalition included an Israeli Arab party.
Current polls show that the two men alone would not garner enough votes to be able to form a coalition on their own this year. But they could negotiate to add other parties to reach a governing majority either before or after the election, which must be held before the end of October. Gadi Eisenkot, a former army chief of staff who launched his own party last year, reportedly called for a three-way union earlier this year.
Their union in some ways resembles the pre-election alliance-building conducted by Peter Magyar in Hungary, who recently unseated Netanyahu’s ally Viktor Orban there. Many Israeli critics of the current government see the election in Hungary as a template for what could happen in Israel.
In the lead-up to the Yachad announcement, Bennett in particular announced some personal policy shifts that could make him more palatable to centrist and non-Orthodox voters. He said that he would now support same-sex unions in Israel and back public transportation operating on Shabbat.
This article originally appeared on JTA.org.
The post Seismic shift in Israeli politics as opposition leaders Lapid and Bennett form joint party appeared first on The Forward.
Uncategorized
His kippah was a symbol of coexistence. Israeli police officers seized and destroyed it.
(JTA) — Alex Sinclair had no idea what would follow when he posted a picture of his mutilated kippah to Facebook on Thursday.
Sinclair, who lives in central Israel, described being detained by police officers who told him that his kippah, which had both the Israeli and Palestinian flags woven in, was illegal. When he was released from their custody, he was allowed to take his kippah home — but only after the Palestinian flag was cut out, leaving him with roughly half a head-covering.
To Sinclair, a British-born writer and educator whose books include “Loving the Real Israel: An Educational Agenda for Liberal Zionism,” the situation was galling, and not just because he had been accused of breaking a law that does not exist.
“She’d taken my possession, a religious ritual object, something that is very dear to my heart, and destroyed it,” he wrote about the officer who returned his kippah. He added, “That was it. I walked home, shaken, angry, depressed.”
A day after publishing his account of the encounter, eliciting hundreds of almost universally supportive comments, Sinclair said he had not heard from anyone in the government about his Facebook post or the complaint he filed on the Israel Police website.
But he had gotten offers of legal aid; calls from left-wing politicians, including Yair Golan; and even Shabbat flowers from a prominent liberal activist. His phone had been ringing off the hook with calls from journalists, and someone he barely knows was planning a rally for outside the police station in Modiin where he was detained.
“I’ve never experienced anything like this,” Sinclair said in an interview with the Jewish Telegraphic Agency on Friday afternoon.
The Israel Police has acknowledged the incident, saying publicly that a man had been detained after they were contacted about his kippah and had been released “following a clarification process.” They said the official complaint about the incident prevented further comment.
Sinclair said he thought the image of the defiled kippah was resonant for Jews who instinctively associated it with centuries of antisemitism. But he said he wondered whether the depth of the response reflected something else, too.
After the ceasefire in the Iran war, Israelis were “beginning to be able to breathe a little bit and look above the parapet and just sort of see, OK, maybe we can start to think about the future in a way that we really weren’t able to as a society for the past couple of years,” he said. Now, the thought for many is: “If we are looking ahead, oh my God, is this what is in store for us?”
The incident comes amid a broad crackdown on Palestinian symbols in public spaces, and allegations that police, who have come under the control of a far-right minister, are increasingly intimidating liberal activists.
Soon after being named national security minister in January 2023, Itamar Ben-Gvir told Israeli police officers to exercise wide latitude in removing Palestinian national flags from public places in order to preserve public order. He characterized the flag as a terrorist symbol, even though it is legal in Israel.
“It cannot be that lawbreakers wave terrorist flags, incite and encourage terrorism, so I ordered the removal of flags supporting terrorism from the public space and to stop the incitement against Israel,” he said at the time. Following the Oct. 7 attack on Israel later that year, the crackdown intensified even more.
During the same period, the police have been accused of using inappropriate force against people protesting against the right-wing government. Sinclair said he was concerned about the threats to liberal values in his chosen country.
“The job as a police officer is not to police people’s political opinions,” he said. “That happens in other countries that we don’t want to become.”
Among the hundreds of people responding to Sinclair’s Facebook post were many who echoed that sentiment — even while saying they did not share his appreciation for the Palestinian flag. (Elsewhere in Israel and online, Sinclair drew more scorn.)
“While I don’t agree with your choice of kippa, I do agree you have every right to wear it,” wrote one commenter. “This is awful and I’m sorry you experienced it. And I hate that this is where we are now, that someone could be detained for something like this.”
Gilad Kariv, a Reform rabbi and member of the opposition in Israel’s parliament, said in a statement that there was “systemic madness” within the Israel Police and that he believed a criminal investigation and civil lawsuit would be appropriate. He also called for introspection.
“If police officers had cut off a Jew’s kippah in any other country in the world, there would have been an uproar here in Israel,” Kariv wrote.
Sinclair said the kippah that was destroyed was not his first with the same design. After the wind blew away the first one, which he had custom-made by a popular Jerusalem vendor nearly 20 years ago, he ordered a replacement — that’s how motivated he was to wear his values on his head.
“I’m a Zionist, and I believe in the Jewish people’s right to self-determination in this part of their historic homeland. And I also think that the Palestinians are also people who have a right to self-determination in part of this place, which is also their historic homeland,” Sinclair said.
“By the ironies of history, the same chunk of land ended up being a place where two peoples have a legitimate connection, and we have to figure that out,” he continued. “People from both sides who want to delegitimize or erase the other side forget about whether they’re being nice or nasty; they’re just not being true to history.”
That was once a relatively widely held view among Israelis and Jews around the world. But decades of failed peace efforts, violent attacks on Israelis from Palestinian terrorists, and increasing extremism among both Jews and Arabs have caused a two-state solution to fall sharply out of favor during that period.
Sinclair says he sees himself as a peace activist, though he called the term “grandiose” and said, “I’ve got a lot of respect for people whose life is much more about the activism than mine.”
What he is, he says, is a Jew who loves Israel and is scared for its future. His next book, out this fall, will tackle what he believes is “a struggle for the soul of the Jewish people,” a topic on which he has suddenly become an unwilling case study.
On one side, he said, are far-right extremists, including Ben-Gvir, who “want a kind of Judaism and an Israel which doesn’t have a place for all kinds of things that feel very important to me,” including egalitarianism, Palestinians and left-leaning politics. (That side, he noted, is currently advancing legislation that would ban egalitarian prayer at the Western Wall.) On the other, he said, are those who promote an Israel that “is open and pluralist,” one in which people tolerate people who practice Judaism in ways they would not and hold values they do not.
“We’re in a struggle between these two versions of Judaism and versions of Zionism,” Sinclair said. “I very much hope that we’ll win the struggle. I think it’s not too late to win that struggle. … But it’s not a slam-dunk. And we, the Jewish people, are in real trouble if we lose.”
Sinclair believes his book could help turn that lofty vision into a how-to guide for Israeli liberals. But he also has more practical concerns, like where to get another kippah. He isn’t sure the vendor who made it before will be willing to do so again. And this time, it’s not just him but many of his friends who say they are interested in getting their hands on one.
“Some bright lefty entrepreneur,” he joked, “has got a big money-making opportunity there.”
This article originally appeared on JTA.org.
The post His kippah was a symbol of coexistence. Israeli police officers seized and destroyed it. appeared first on The Forward.