Uncategorized
A Brazilian, Moroccan and Israeli singer brings her unique North African sound to NYC
(New York Jewish Week) — Though she grew up in Israel, Tamar Bloch’s childhood was a mishmash of cultures. With a Moroccan mother and Brazilian father, Bloch often heard Portuguese and Arabic alongside Hebrew, and felt connected with the music from all three cultures.
It wasn’t until she was in her early 20s, however, that Bloch discovered the language and culture of “Haketia,” a Romance language once spoken by Sephardic Jews in North Africa. Haketia has elements of Darija (Moroccan Arabic), Spanish and Ladino.
“I was hooked immediately,” Bloch, 33, told the New York Jewish Week. She could only find ethnographic recordings of Haketian songs at the Israel State Archives and at Hebrew University in Jerusalem, which she painstakingly transcribed and re-recorded herself — becoming the first modern artist to record an album in Haketia.
Over the last decade, Bloch — who goes by the stage name Lala Tamar; Lala is a Moroccan honorific meaning “Lady” or “Miss” — has traveled the world touring her music, working with bands and promoting the language and sound of Haketia.
This weekend, Bloch is traveling to New York from her home in Essouria, Morocco to perform several concerts at Lincoln Center for the Performing Arts. The New York Jewish Week caught up with her to talk about her performances in the United States and what Haketia means to her.
New York Jewish Week: How did you become aware of Haketía and then decide to pursue it in your music?
Bloch: I did not know it as a kid. I grew up with a mom who did speak Darija, which is Moroccan Arabic, which integrated and mixed inside Haketia, and with a dad who was born in Brazil, so there was Portuguese and a lot of Latin music in the house.
So I grew up with the basics of Haketia at home — the words and the Latin languages and the Arabic languages surrounding me. But I never really spoke it because they were speaking it with the older generations, with my grandparents and not with us, the kids.
When I grew up a bit I fell in love with Moroccan music. I happened to hear Haketia music. Immediately, I was hooked. For me, it was a very condensed cultural combination of my background, of the way I grew up. Not only literally, with the words and the language, but also musically because it has this combination of Spanish and Andalusian music and North African music. It’s all fused together in Haketia. I decided that I needed to investigate and to search for more of this music. These songs were never really recorded in an artistically contemporary way. If anything, they were recorded for the sake of preservation as a part of ethnographic research for universities. But it was not out there as music for everybody. I felt that this music deserves to be heard and to be served to everybody. It doesn’t have to be a part of a long forgotten tradition that’s lost in the archives.
What has been like the most meaningful part of the last decade of bringing Haketia back into the modern world and of touring your music around the globe?
I think that the biggest moment was when I got into the playlist of Galgalatz in Israel, which is one of the country’s most popular radio stations. One of the singles got into a playlist, and it was the first time that Haketia was played on contemporary, popular radio. That was really exciting. Also when we released our album. Even though it was in the middle of COVID, so it did not get any of the attention we were expecting for it, it was still exciting to to release an album in this in this lost language, and to hear people play it at parties and to have people sending me videos in restaurants. It’s always exciting to hear it.
I didn’t feel like I had a mission to make Haketia or this music more mainstream. It just happened because I felt that this music was relevant for me. I felt very much connected to it in a way that made me just release it as if there was nothing different about it, as if I would be singing anything else.
Why did you decide to move to Morocco from Israel during the pandemic?
I started performing in Morocco and realized that it’s always been the source of my inspiration, the fountain of my creation. At one of the festivals that I did there, I met Maalem (Master) Seddik, a Muslim musician that teaches Gnawa, a specific style of religious Moroccan music that I was fascinated by and, also, I was fascinated by the connection with the Jewish history in Morocco. I was waiting for the opportunity to go and study with him and then COVID struck and I had no job, of course.
Also, my inspiration and everything in my life that I create comes from Morocco. (During the 18th and 19th centuries, Jews made up nearly half of the population of Essouira — then called Mogador.) So when I was not singing I felt that my fountain was being dried out, so I already had this dream of going to study with him and I managed to find a way to get into Morocco which was really complicated at the time. He [Seddik] was waiting for me and welcomed me in. I started studying with him and he really adopted me, almost as a daughter, cooking for me, making me all these Jewish foods that he knows how to make from his neighbors and all his Jewish friends, and I just stayed. I have a lot of followers and an audience in Morocco as well as a lot of musicians that I work with so for me, it really felt like home from the beginning.
How does it feel to be performing in New York for the first time?
I have been doing online shows for Lincoln Center, but I’ve never performed physically in New York. It’s really exciting. I can’t describe how blissful we feel to come all this way. It’s a really big honor for my band’s first live performance in the United States to be at Lincoln Center.
I can only imagine how it will be because I don’t know. I can say I perform around the world, more than in Israel these past few years. I feel that this music has something that just can reach people from whatever background they come from. I hope that’s going to be the case as well, here in New York and New Yorkers are very open minded, very aware of what’s happening around the globe culturally.
Lala Tamar will perform a series of five concerts between May 5-7 at Lincoln Center for Performing Arts (113 West 60th St.). To find concert times and purchase tickets (choose-what-you-pay), visit their website.
—
The post A Brazilian, Moroccan and Israeli singer brings her unique North African sound to NYC appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
VIDEO: Literature scholar Nathan Cohen speaks about ‘shund’ literature
נתן כּהן, דער אָנגעזעענער פֿאָרשער פֿון דער ייִדישער ליטעראַטור בײַם בר־אילן אוניווערסיטעט, האָט לעצטנס געהאַלטן אַ רעפֿעראַט אויף ייִדיש אין מינכן, דײַטשלאַנד, וועגן דער ייִדישער מאַסן־ליטעראַטור (דער עיקר, שונד־ליטעראַטור) צווישן 1860 און 1914.
דער נאָמען פֿונעם רעפֿעראַט, „ביכער פֿאַר אַלע“, איז געווען אַ רמז אויפֿן פֿאַרלאַג פֿונעם זעלבן נאָמען, וואָס זײַן שליחות איז געווען צו מאַכן די וועלטלעכע ייִדישע ליטעראַטור מער צוטריטלעך און וואָלוועלער פֿאַר די אָרעמע ייִדישע מאַסן.
די לעקציע, וואָס כּהן האָט געהאַלטן דעם 17טן יוני אינעם לודוויג־מאַקסימיליאַנס־אוניווערסיטעט, איז געווען טייל פֿון אַ יערלעכער טראַדיציע אין מינכן, אײַנגעפֿירט אין 2011 — דעם שלום־עליכם־רעפֿעראַט אין אָנדענק פֿון עוויטאַ וויעצקי, ז״ל. אַרום זיבעציק מענטשן זענען געקומען הערן דעם רעפֿעראַט, און נאָך אַ פֿופֿציק האָבן זיך צוגעהערט דורך דער אינטערנעץ. די אונטערנעמונג איז געשטיצט געוואָרן דורכן קולטור־צענטער פֿון דער מינכנער קהילה און דורך דער קושנער־פֿונדאַציע.
מיט אַ טאָג פֿריִער האָט כּהן געגעבן אַן אַרײַנפֿיר צו דער טעמע פֿאַר אַ גרופּע אָרטיקע ייִדיש־סטודענטן. ווי מע האָט געהערט פֿון די אָפּרופֿן נאָכן קלאַס, האָט נישט נאָר דער תּוכן, נאָר אויך כּהנס אופֿן רעדן גופֿא פֿאַרכאַפּט די תּלמידים. בײַ עטלעכע סטודענטן איז דאָס געווען צום ערשטן מאָל וואָס זיי הערן אַ גאַנצענע לעקציע אויף ייִדיש, און דערצו נאָך – פֿון אַן אומבאַקאַנטן לערער.
אינעם רעפֿעראַט גופֿא דעם צווייטן טאָג האָט כּהן אָנגעהויבן מיט אַ היסטאָרישן אַרײַנפֿיר, דערקלערנדיק ווי אַזוי און ווען עס האָט זיך אָנגעהויבן פֿאַרשפּרייטן די ייִדיש־וועלטלעכע ליטעראַטור און וואָסער ראָלע האָט אין דעם געשפּילט די ייִדישע פּרעסע, אָנהייבנדיק מיטן אַמאָליקן ייִדישן וואָכנבלאַט „קול מבֿשׂר“.
אין צוואַנציקסטן יאָרהונדערט האָבן זיך די ייִדישע צײַטונגען גענומען פֿאַרשפּרייטן אַלץ מער און מער. אין וואַרשע אין 1906 האָט מען אַרויסגעגעבן אַ סך מער ייִדיש־שפּראַכיקע צײַטשריפֿטן ווי העברעיִשע אָדער פּויליש־ייִדישע. האָבן די ייִדישע צײַטונגען געמוזט אויסהאַלטן אַ שטאַרקע קאָנקורענץ, און איין מיטל אין קאַמף איז געווען צו דרוקן די ראָמאַנען אין המשכים (אָדער, ווי מע פֿלעגט עס רופֿן אויפֿן דײַטשמערישן שטייגער – „אין פֿאָרזעצונגען“). אַ בולטער בײַשפּיל פֿון אַזאַ „ראָמאַנען“־קאָנקורענץ געפֿינט מען אין די צוויי וואַרשעווער טאָגצײַטונגען, „הײַנט“ און „מאָמענט“.
די לעקציע האָט כּהן אילוסטרירט מיט אָן אַ שיעור בילדער, ניט נאָר פֿון די צײַטונגען, נאָר דער עיקר אויך פֿון די שיינע שער־בלעטלעך פֿון די אַרומגערעדטע ראָמאַנען; צווישן זיי — ניט ווייניק ווערק פֿון די ייִדישע „שונד“־מחברים אײַזיק־מאיר דיק און שמר. אָט נעמט למשל אַזאַ טיטל: „די בלינדע יתומה, אָדער צווישן טיגערן“ פֿון שמרן, געדרוקט אין 1892.
גרויס הנאה האָט דער עולם געהאַט קוקנדיק אויף ייִדישע באַאַרבעטונגען פֿון אַזעלכע באַקאַנטע ווערק ווי „שערלאָק האָלמס“, „ראָבינזאָן קרוזאָ“ און „מאַקס און מאָריץ“ — אַן אילוסטרירטע דײַטש־שפּראַכיקע דערציילונג פֿון 1865. כּהן האָט זיך באַזונדער אָפּגעשטעלט אויף די דעמאָלטיקע נאָרמעס פֿון איבערזעצן, אויף דער נטיה צו פֿאַרייִדישן פֿרעמדשפּראַכיקע ווערק: אָט הייסט למשל ראָבינזאַן קרוזאָס געפֿונענער חבֿר ניט „פֿרײַטיק“ ווי אין אַנדערע לשונות, נאָר דווקא „שבת“.
מיט פֿילצאָליקע קאָמישע בײַשפּילן האָט כּהן געפֿירט דעם עולם דורך דער געשיכטע פֿון ייִדישער ליטעראַטור, און בולט אָנגעוויזן ווי אַזוי זי האָט אַלע מאָל געזוכט אַ מיטל־ליניע צווישן די אַמביציעס און פֿאָדערונגען פֿון דער הויכער ליטעראַטור מיטן געוואַלדיקן נאָכפֿרעג בײַ די מאַסן נאָך אַ מער „צוטריטלעכער“ ליטעראַטור.
כּהן האָט אַזוי שיין און דראַמאַטיש באַשריבן די שונדראָמאַנען מיט זייערע סענסאַציאָנעלע קעפּלעך, אַז דער עולם איז שוין, דאַכט זיך, גרייט געווען צו קויפֿן און צו לייענען די ביכער. אַ שאָד וואָס קיין מוכר־ספֿרים איז דאָרטן ניט געווען!
דערצו האָבן אַ סך צוהערערס זיך געפֿרייט אַז זיי קענען הערן אַ לאַנגע לעקציע אויף ייִדיש. עטלעכע האָבן זיך אַפֿילו נאָכגעפֿרעגט וועגן ייִדיש־קורסן – וואָס דאָס איז אפֿשר די שענסטע פּעולה פֿון כּהנס רעפֿעראַט.
כאָטש מע האָט אין אָנהייב 20סטן יאָרהונדערט אָפֿט געהאַלטן ייִדיש פֿאַר אַ „זשאַרגאָן“ קען מען זאָגן אַז טיילווײַז „זשאַרגאָניזירט“ מען ייִדיש ביז הײַנט צו טאָג, ווײַל ס’רובֿ פֿונעם עולם אַסאָציִיִרט ייִדיש ראשית־כּל מיט מוזיק (און געוויינטלעך בלויז מיט איין געוויסן טיפּ מוזיק – קלעזמער) אָדער וויצן. מיט זײַן רעפֿעראַט האָט כּהן דערוויזן דעם היפּוך — אַז ייִדיש טויג יאָ פֿאַר אַן אַקאַדעמישער בינע, און אַז אַפֿילו וועגן אַזאַ „נידעריקער“ טעמע ווי שונד, קען אַ פּראָפֿעסאָר האַלטן אַן ערשטקלאַסיקע לעקציע.
כּדי צו הערן דעם גאַנצן רעפֿעראַט, גיט אַ קוועטש דאָ.
The post VIDEO: Literature scholar Nathan Cohen speaks about ‘shund’ literature appeared first on The Forward.
Uncategorized
For the first time in decades, Israelis have something to vote for — not just against
As an Israeli-American, I’ve had a front-row seat to the successes, failures, blind spots and breakthroughs of political movements in both places.
One difference has always stood out to me. Americans occasionally get to experience something many Israelis have not felt in a very long time: the opportunity to vote not only against something, but for something.
And that may be the greatest political challenge facing Israel today.
Because before politics is about power, it is about imagination. Before a movement becomes viable, people have to believe that something different is possible.
Last week, leaders of the Israel-Palestinian peace activism group Standing Together launched a new political party in Israel: Makom Lekulanu, which translates to “a place for us all”.
Predictably, the conversation immediately turned to electoral math. Will the party cross the threshold required to enter parliament? Will it weaken other opposition parties? Will it matter in a political system dominated by larger forces?
These questions are understandable. But they overlook what may be the most important thing the new party does: challenging the conviction, which Prime Minister Benjamin Netanyahu and his allies have worked to instill in Israelis, that no genuine political alternative to our grim status quo exists.
The damage predates the crises that have defined Netanyahu’s current term as prime minister: the corruption scandals, the attacks on democratic institutions, the devastation of Oct. 7, and the ensuing catastrophes in Gaza and now the wider region. Since the Second Intifada, Israelis have been taught to think of politics primarily as crisis management. Fear has become synonymous with realism, and hope has become synonymous with naïveté.
Election after election, the horizon has narrowed, and so has the Israeli political imagination. The possibility of fundamental change has seemed to disappear from view.
Students of political change have long observed that transformative moments rarely begin with majorities. More often, they begin with a shift in what people believe is possible.
Standing Together spent years working toward such a shift, long before launching a political party.
Jewish and Palestinian activists joined together to model a different vision of citizenship. They delivered temporary bomb shelters to Bedouin communities neglected by the state. They organized protection for Arab bus drivers threatened by Jewish extremists. They led humanitarian aid convoys toward Gaza despite enormous political pressure and public hostility.
None of these actions changed the balance of power in Israel. But they allowed people to begin experiencing a different version of what Israel could be — a place where Jewish-Palestinian partnership can be practical rather than theoretical, where solidarity can thrive even amid war and trauma, and where citizenship can mean taking responsibility for one another, rather than merely defending one’s own group.
Creating a clear sense that a better kind of civic life is possible, and showing what it could look like, is a tactic that powered Barack Obama to the presidency in the United States. It helped Sen. Bernie Sanders reshape American politics despite never winning a major party nomination for the presidency. It’s won a wave of recent progressive victories in New York City, where I live, which have been fueled by a politics of solidarity and shared purpose rather than grievance alone.
It’s no accident that former Comptroller Brad Lander, one of those New York progressives, has deep relationships with the leaders of Standing Together. A shared ethic — the conviction that the futures of all people in a land are intertwined, whether we acknowledge it or not — lies at the core of both American and Israeli progressivism.
There’s reason to hope that Makom Lekulanu could create momentum in Israel similar to that which politicians like Lander have created in the U.S. The party’s name echoes a 2008 political campaign in Tel Aviv led by Dov Khenin called Ir Lekulanu, or “a city for all.” Khenin, who advocated for affordability, environmental sustainability and democratic participation, began that race polling very low and finished with more than a third of the vote. He lost the election, but he changed the political conversation and inspired a generation of activists who understood that campaigns can succeed even when they do not win.
The party’s name also evokes Eretz Lekulam, “a land for all,” a joint Israeli-Palestinian movement advancing innovative political frameworks — including confederation — for resolving the conflict. Last year, Standing Together adopted Eretz Lekulam’s political platform, becoming one of the few major political actors willing to articulate a comprehensive proposal for equality, freedom and shared belonging for Israelis and Palestinians.
Whether one agrees with every element of that plan is ultimately less important than the fact that it exists. In today’s Israel, fully articulated visions of the future have become surprisingly rare.
Will Makom Lekulanu succeed electorally? I have no idea. But the most important question facing Makom Lekulanu is not whether it can immediately cross an electoral threshold. It is whether it can help Israelis feel hopeful again. Can they picture a politics not organized entirely around fear? A Jewish-Palestinian partnership that’s a source of strength rather than a threat? A future that is more than just a better-managed version of the present?
Because before people build a different future, they must first be able to imagine one.
The post For the first time in decades, Israelis have something to vote for — not just against appeared first on The Forward.
Uncategorized
Pinchas, this week’s Torah portion, is hard to stomach today
אין דער פֿריִערדיקער פּרשה האָבן מיר געלייענט, ווי אַזוי דער מואָבֿישער מלך בלק, בשותּפֿות מיטן בייזן כּישוף־מאַכער בלעם, האָט אַרײַנגעשיקט פֿרעמדע פֿרויען צו די ייִדן, כּדי זיי צו פֿאַרפֿירן צו דינען עבֿודה־זרה.
אַהרנס אייניקל פּינחס האָט דערזען, אַז זמרי, דער נשׂיא פֿונעם שבֿט־שמעון האָט אָנגעהויבן אָפֿענערהייט אַן אינטימע באַציִונג מיט אַ געוויסער נישט־ייִדישער פֿרוי, כּזבי. די חז״ל דערקלערן, אַז דאָס איז געווען בלקס טאָכטער. פּנחס האָט אַרויסגעכאַפּט אַ שווערד און דערהרגעט דאָס פּאָרל; אַ מגפֿה, וואָס האָט דעמאָלט געבושעוועט צווישן די ייִדן, האָט זיך אָפּגעשטעלט. הגם פּנחס איז לכתּחילה נישט געווען אַ כּהן, האָט אים דער אייבערשטער פֿאַר זײַן קנאָות געגעבן די כּהונה.
אַן אַנדער וויכטיקער פּערסאָנאַזש, וואָס ווערט שפּעטער באַטראַכט אין דער הײַנטיקער סדרה, איז יהושע בן נון. בײַם סוף פֿון די פֿערציק־יאָריקע וואַנדערונגען אין מידבר, האָט דער אייבערשטער געהייסן משה רבינו פֿאַר זײַן טויט אָנצושטעלן יהושע בן נון ווי דעם קומענדיקן מנהיג פֿונעם גאַנצן כּלל־ישׂראל.
פֿון דער הײַנטצײַטיקער פּערספּעקטיוו, זענען פּנחס און יהושע זייער צווייפֿלהאַפֿטיקע פּערסאָנאַזשן. אין הלכה איז פֿאַראַן אַ באַקאַנטע דעה, לויט וועלכער דער תּורה־איסור חתונה צו האָבן מיט אַ נישט־ייִדישער פֿרוי איז חל בלויז אויף די „שבֿע עממין‟, די זיבן אוראַלטע פֿעלקער פֿון ארץ־כּנען. כּזבי איז געווען פֿון בנות־מדין, אַן אַנדער פֿאָלק. אויב זמרי וואָלט מיט איר חתונה געהאַט, וואָלט עס לויט אַ גאַנצער ריי ראשונים און אַחרונים געווען בלויז אַן איסור מדרבנן. דווקא פֿון דער מעשׂה מיט פּנחסן לערנען מיר אָפּ, אַז אין אַ זעלטענער סיטואַציע קומט פֿאַר אַזאַ אינטימער באַציִונג אַ חיובֿ־מיתה. זמרי האָט פֿאַרבראַכט מיט דער מדינישער פּרינצעסין אָפֿענערהייט, פֿאַר די אויגן פֿון אַ גאַנצן מנין ייִדן, דערפֿאַר האָט פּנחס געהאַט דאָס רעכט זיי צו דערהרגענען בשעת־מעשׂה. ווען כּזבי וואָלט נישט געדינט עבֿודה־זרה, וואָלט פּנחס אויך נישט געטאָרט עס טאָן אַפֿילו אין אַזאַ אויסטערלישער סיטואַציע.
מע קאָן זאָגן, אַז פּנחס איז אַ גאַנצער „אַנטיפּאָד‟ פֿון קורח. קורח האָט געגלייבט, אַז ער מעג אויך דינען ווי אַ כּהן און האָט אָרגאַניזירט אַן אויפֿשטאַנד קעגן משה רבינו. אין אַ געוויסער מאָס, האָט ער געהאַט ריכטיקע משיחישע כּוונות, אָבער אויסגעמישט מיט גאווה. פּנחס האָט דווקא נישט געהאַט קיין ספּעציעלן פּלאַן. כּדי צו פֿאַרטיידיקן די תּורה האָט ער זיך באַנוצט מיט אַ שווערד, און צוליב דעם געוואָרן אַ כּהן. על־פּי קבלה ווערן די כּהנים אַסאָציִיִרט מיט דער מידת־חסד; הגם פּנחס האָט אָנגעווענדט אַ בלוטיקן מעטאָד פֿון זײַן מעשׂה־קנאָות, האָט ער דערמיט אַ פּנים געטאָן אַ גרויסן חסד דעם גאַנצן ייִדישן פֿאָלק.
פֿונדעסטוועגן, קלינגט די מעשׂה שרעקלעך פֿאַר אַ הײַנטצײַטיקן לייענער. מע מעג דרשענען וועגן דער סאָציאַלער סכּנה פֿון געמישטע חתונות, אָבער קיין רבֿ וועט נישט פּראָפּאַגאַנדירן די מעשׂה־קנאָות ווי אַ פּראַקטישן מעטאָד. הײַנט וועט אַ נאָרמאַלער מענטש נישט פֿאָרלייגן צו לייזן סאָציאַל־דעמאָגראַפֿישע פּראָבלעמען מיט אַ שווערד.
די מקובלים און חסידישע צדיקים דערקלערן די אינערלעכע דינאַמיק פֿון דער הײַנטיקער פּרשה. זמרי איז געווען אַן עכטער תּלמיד־חכם. ער האָט געוווּסט, אַז כּזבי האָט אַ ייִדישע נשמה און געוואָלט אויף אַן אויסטערלישן ווילדן אופֿן ווײַזן די אַנדערע ייִדן, אַז צוליב זײַנע פּערזענלעכע השׂגות מעג ער זיך מיט איר מזווג זײַן בפֿרהסיא. פּנחס וואָלט עס געקאָנט פֿאַרשטיין און דן צו זײַן זמרי לכף־ּזכות. דווקא צוליב דעם, וואָס ער האָט אויסגענוצט אַן אומגעוויינטלעכן קנאָות־מעטאָד, האָט דער באַשעפֿער אויף אַ חידושדיקן אופֿן געביטן זײַן כּהונה־סטאַטוס.
אין דער הײַנטיקער סדרה ווערט ווײַטער אַנטוויקלט די טעמע פֿון אומגעריכטע חשבונות. עס טרעפֿן זיך צומאָל זעלטענע סיטואַציעס, ווען אַן אַגרעסיווער אַקט לשם־שמים ווערט אין די אויגן פֿונעם באַשעפֿע פֿאַררעכנט פֿאַר אַ גרויסן חסד.
יהושע בן נון איז אַן אַנדער פֿיגור, וואָס קאָן בײַ אַ מאָדערנעם לייענער אַרויסרופֿן אַ סך קשיות. אויב מע נעמט אָן דעם תּנ״כישן ספֿר־יהושע כּפּשוטו, שאַפֿט זיך אַ פֿינצטערער אײַנדרוק, אַז אונטער זײַן פֿירערשאַפֿט האָבן די ייִדן אויסגעהרגעט גאַנצע פֿעלקער אין ארץ־כּנען. געוויסע מאָדערן־אָרטאָדאָקסישע מפֿרשים טײַטשן אָפּ דעם ספֿר־יהושע שלא־כּשפּוטו. למשל, דער פֿרומער פּראָפֿעסאָר־היסטאָריקער לאָרענס שיפֿמאַן האָט באַמערקט, אַז אין די שפּעטערדיקע תּנ״כישע ספֿרים פֿיגורירן גאַנץ אָפֿט די זעלבע פֿעלקער, וועלכע יהושע האָט, כּלומרשט, אומגעבראַכט. אַ צאָל אַנדערע היסטאָריקער באַטראַכטן יהושע ווי אַ מין רעוואָלוציאָנער, וואָס האָט געקעמפֿט בלויז קעגן געוויסע רישעותדיקע שיכטן, וועלכע האָבן באַזעצט די פֿעסטונג־שטעט אין ארץ־כּנען און האָבן עקספּלואַטירט די פּשוטע באַפֿעלקערונג.
די חז״ל לייזן די דאָזיקע עטישע פּראָבלעם אויף אַן אַנדער אופֿן. פֿאַר יעדער מיליטערישער אַקציע, האָט יהושע פֿאָרגעלייגט די כּנענים זיך אָפּצוזאָגן פֿון עבֿודה־זרה, שלום צו מאַכן מיט די ייִדן אָדער צו אַנטלויפֿן. בלויז די, וואָס האָבן זיך פּרינציפּיעל אָפּגעזאָגט פֿון אַלע אַנדערע אָפּציעס, האָט מען אויסגעהרגעט. דערצו, איז עס געווען דער איינציקער יוצא־מן־הכּלל, וואָס איז חל נאָר אויף די אוראַלטע כּנענישע פֿעלקער, וועלכע זענען שוין לאַנג נישט בנימצא אין דער וועלט.
לויט דער ייִדישער מסורה, האָט יהושע אַליין חתונה געהאַט מיט רחבֿ, אַ געוועזענע כּנענישע זונה, וועלכע האָט זיך מגייר געווען. לויט אַן אַנדער דעה, איז זי געווען בלויז אַ באַרימטע וווּנדער־שיינע בעל־הביתטע פֿון אַ האָטעל, צו וועלכער יעדער מאַן האָט געחלומט זיך אָנצורירן, אָבער למעשׂה האָט זי קיינעם נישט געלאָזט. עס באַקומט זיך אַן אינטערעסאַנטע אינווערסיע פֿון דער מעשׂה מיט זמרי און פּנחס, וואָס ווײַזט קלאָר, אַז נישט אַלע כּנענים האָט יהושע בן נון אויסגעהרגעט מיט אַ שווערד.
אַזוי צי אַזוי, טרעפֿן מיר זיך ווידער אין אונדזער פּרשה מיט אַ פּערסאָנאַזש, וועלכער איז באַקאַנט אין דער ייִדישער טראַדיציע ווי אַ גרויסער נבֿיא און צדיק, אָבער זײַנע מיליטערישע מעשׂים ווערן באַטראַכט ווי אַן אוניקאַלער אויסנאַם, וואָס מע טאָר נישט נאָכמאַכן. וואָס שייך פּנחסן, שטייט אין די פּראַקטישע הלכה־ספֿרים געשריבן, אַז „אין מורין כּן‟. זײַן קנאָות־מעשׂה געהערט צו דער קאַטעגאָריע פֿון ריין־טעאָרעטישע הלכות.
מע קאָן זאָגן, אַז מיט די דערמאָנטע צוויי פּערסאָנאַזשן שליסט זיך אַ גאַנצער ציקל פֿון אומגעוויינטלעכע פּערזענלעכע חשבונות אינעם חומש „במדבר‟. פֿריִער האָבן מיר געלייענט וועגן קרח, דעם משיחישן אויפֿשטענדלער; די מיצווה פֿון „פּרה אדומה‟, וואָס אַפֿילו שלמה המלך האָט זי נישט געקאָנט פֿאַרשטיין על־פּי שׂכל. מיט אַ וואָך צוריק האָט די פּרשה געטראָגן דעם נאָמען פֿון בלק, אַ רשע און שׂונא־ישׂראל, וועלכער האָט פֿאָרט געוויזן אַ מוסטער פֿון מסירת־נפֿש. פּנחס און יהושע בן נון רעפּרעזענטירן אַן אַנדער מין פּאַראַדאָקסאַלע מענטשן: צדיקים, וועלכע האָבן געדינט דעם אייבערשטן מיט אַ שווערד.
די תּורה ווײַזט אונדז אין דער הײַנטיקער פּרשה אַן אינטערעסאַנטן לעבנס־פּאַראַדאָקס. זמריס „פֿרײַע ליבע‟ האָט דערוועקט אין הימל די מידת־הדין, אָבער פּנחסן האָט זיך מיט גוואַלד־מיטלען אײַנגעגעבן צו דערוועקן די געטלעכע מידת־הרחמים. ביידע פּערסאָנאַזשן האָבן דעמאָנסטרירט דעם דאָזיקן פּאַראַדאָקס אויף היפּוכדיקע עקסטרעמע אופֿנים.
The post Pinchas, this week’s Torah portion, is hard to stomach today appeared first on The Forward.
