Uncategorized
An ahead-of-its-time klezmer album will be performed live for the first time
(New York Jewish Week) — In 1955, a group of musicians gathered in a Manhattan recording studio and committed to tape 16 tunes. When the LP, “Tanz,” was released the following year, it barely made a splash.
Over the years, however, the recording would gain a reputation as a landmark klezmer album, years before the klezmer revival of the 1970s and ’80s. Recorded by the klezmer virtuoso Dave Tarras and a handful of respected New York jazz players, including brothers Sam and Ray Musiker, the record was a groundbreaking mix of the traditional Eastern European Jewish dance music and a jazz and big band sound.
And now, nearly seven decades later, the entire album will be performed before a live audience for the first time ever. On Thursday, Brooklyn-based clarinetist Michael Winograd will lead a band of klezmer all-stars as they play the music from “Tanz” (Yiddish for “dance”) at the Marlene Meyerson JCC on the Upper West Side.
“One of the things that I love about his compositions on ‘Tanz,’ is that they feel like they are both inside and outside the klezmer box,” Winograd told the New York Jewish Week. “They are so clearly klezmer, but they’re also pushing the boundaries so much and I think that came from his work as a jazz musician.”
Winograd completed the herculean task of transcribing all the instrumental parts of the album several years ago. He said that he originally transcribed “Tanz” as a technical exercise and initially had no plans to record or perform the material. But trumpeter Frank London of The Klezmatics convinced him to reconsider, Winograd said.
“Frank told me, ‘You have the music, you might as well perform it. It would be amazing,’” Winograd recalled.
In December 2018, he performed some of the tracks with two different klezmer bands in Berlin and New York. The upcoming JCC performance, however, is the debut performance of the album in full. Winograd is working with Aaron Bendich from the Borscht Beat record label and hopes to release a film of the JCC concert, which is co-presented by the Ashkenaz Festival, the Center for Cultural Vibrancy, the Center for Traditional Music and Dance and the Weitzman National Museum of American Jewish History.
The driving force behind “Tanz” was the late Sam Musiker, a fourth-generation klezmer musician born in New York. He and his younger brother, Ray, also a member of the “Tanz” ensemble, performed klezmer extensively starting as young musicians. On the album cover, the Musiker brothers got second billing to Sam Musiker’s father-in-law, the clarinetist Dave Tarras, a Jewish immigrant from Ukraine and the undisputed king of klezmer at the time.
Also playing on the album were drummer Irving Gratz, Tarras’s regular drummer; pianist Moe Wechsler, a Juilliard-trained musician who played in the big bands of Benny Goodman and Louis Prima; accordion player Seymour Megenheimer, a pianist who later became known as Sy Mann and is credited with recording “Switched-On Santa,” the first Christmas album to feature a Moog synthesizer; Mack Shopnick, a swing-era jazz bassist who was later active in the American Federation of Musicians union; and trumpeter Melvin Soloman, who played on a couple of Sarah Vaughan albums.
The musicians gathered at the former church that became Columbia Records’ 30th Street Studio to make the record. The studio opened after World War II and, until it closed in 1981, it was graced by some of the greatest musical talent of the 20th century, including Vladimir Horowitz, Dizzy Gillespie and Bob Dylan. Rehearsal and recording took place over two days, according to Ray Musiker, who had to take off a couple of days from his regular gig: teaching music at James Madison High School in Brooklyn.
Ray Musiker is the only surviving member of the original band, and earlier this month Winograd interviewed the 96-year-old at his home on Long Island, where they discussed how the record flopped when it was released by Epic Records in 1956. “It didn’t make an impact — there were too many things going on in the world of pop music,” Musiker told Winograd. “Judaism was Americanizing, the whole thrust was to assimilate. Klezmer music started to dwindle. They’re not living in the shtetl and they don’t want to hear shtetl music. It died out like [the Yiddish theater on] Second Avenue died out.”
And yet, in recent years, “Tanz” has been reexamined and reappraised. According to Uri Schreter, a PhD student at Harvard who studies Jewish music during the postwar period, “Tanz” is one of the most important klezmer recordings of the latter half of the 20th century. With its brass-heavy big band arrangements, “Tanz” was klezmer’s “very significant and very deep step into the world of American popular music, specifically jazz and swing,” he told the New York Jewish Week.
“Tanz” was also unique in that it featured two lead clarinetists who were both virtuosos with distinctly different styles: Sam Musiker was the American-born klezmer jazzman who could swing — he played in the Gene Krupa Orchestra and served as a sideman to Roy Eldridge and Sarah Vaughan. Dave Tarras was the epitome of the Old World klezmer tradition, Schreter said. The two styles are in a kind of a competition, Schreter said, but are also in collaboration.
Winograd, 40, is capable of pulling off both styles, he added. “You can hear when he’s playing Sam Musiker and you can hear when he’s playing Dave Tarras,” Schreter said. “He’s always playing Michael Winograd, of course. And he doesn’t sound identical to them. He doesn’t want to.”
According to Hankus Netsky, founder of the Klezmer Conservatory Band of Boston and co-chair of the New England Conservatory of Music’s Contemporary Musical Arts program, Winograd is one of the most inspired klezmer musicians of his generation. “His current band is the best thing going at the moment,” said Netsky. “The level of Winograd’s cadre of musicians is kind of astronomical.”
The line-up for the JCC performance includes Marine Goldwasser on clarinet; Alec Spiegelman on saxophone and bass clarinet; Frank London on trumpet; Will Holshouser on accordion; Carmen Staaf on piano; Zoe Guigueno on bass; David Licht on drums, and Katie Scheele on English horn.
Virtuoso jazz and classical clarinetist Don Byron was in the Klezmer Conservatory Band from 1981 to 1987. He recalled when he first heard “Tanz”: in 1981, when his roommate, KCB bassist Jim Guttman, brought the LP from a used record store in Boston and asked him to have a listen.
“I listened to it once and I was, like, ‘We gotta play this,’” said Byron, who attended the Manhattan School of Music with Ray Musiker’s son, Lee. “Nobody [in the klezmer scene] knew anything about that record.”
The KCB played two selections from “Tanz” at every performance while Byron was in the band, though they removed the tunes from its repertoire when he left in 1987. Now, with Thursday’s performance, the full album will finally get its due. “Sam [Musiker] was one of my heroes,” Byron said. “To me, the tunes that he did [on ‘Tanz’] were some of the great achievements of modernism in the [klezmer] idiom.”
“Michael Winograd Plays ‘Tanz’: A Live Album Recreation” will take place at the Marlene Meyerson JCC Manhattan on Thursday, Feb. 16 at 7:00 p.m. Tickets, $10, and information here.
—
The post An ahead-of-its-time klezmer album will be performed live for the first time appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
Anti-Jewish Hate Crimes in New York City Increased 182% During Mamdani’s First Month in Office, Police Data Shows
New York City Mayor Zohran Mamdani delivers a speech during his inauguration ceremony in New York City, US, Jan. 1, 2026. Photo: REUTERS/Kylie Cooper
Anti-Jewish hate crimes in New York City skyrocketed by 182 percent in January during Mayor Zohran Mamdani’s first month in office compared to the same period last year, according to newly released figures from the New York City Police Department (NYPD).
The NYPD’s Hate Crimes Task Force investigated 152 percent more bias-related incidents last month (58) compared to January 2025 (23), the data showed.
There were 31 anti-Jewish hate crimes in the first month of 2026, which accounted for more than half of all the hate crime incidents in January, compared to only 11 anti-Jewish hate crimes in January 2025. Last month’s hate crimes targeted Jews more than any other group, including Muslims (7), Asians (5), Blacks (2), Hispanics (1), and Whites (1). Others were victimized over their sexual orientation (5), religion (3), gender (2), and age (1), according to NYPD statistics.
Approximately 10 percent of New York City residents are Jewish, according to the New York City Council.
Mamdani, a democratic socialist and avowed anti-Zionist, was sworn into office on Jan. 1. Hours later, he formally revoked a series of executive orders enacted by his predecessor to combat antisemitism.
Among the most controversial actions was Mamdani’s decision to undo New York City’s adoption of the International Holocaust Remembrance Alliance’s (IHRA) working definition of antisemitism, a framework widely used by governments and law enforcement around the world to identify contemporary antisemitic behavior. The definition has been widely accepted by Jewish groups and lawmakers across the political spectrum, and it is now used by hundreds of governing institutions, including the US State Department, European Union, and United Nations.
Mamdani, the first Muslim mayor in New York City history, also nullified an order that opposed the campaign to boycott Israel. The boycott, divestment, and sanctions (BDS) movement, which Mamdani openly supports, seeks to isolate Israel from the international community as a step toward its eventual elimination. Leaders of the movement have repeatedly stated their goal is to destroy the world’s only Jewish state.
Mamdani, who has made anti-Israel activism a cornerstone of his political career, is a supporter of boycotting all entities tied to Israel, has repeatedly refused to recognize Israel’s right to exist as a Jewish state; routinely accuses Israel of “apartheid” and “genocide”; and failed to clearly condemn the phrase “globalize the intifada,” which has been used to call for violence against Jews and Israelis worldwide.
Mamdani assumed office amid an alarming surge in antisemitic hate crimes across New York City over the last two years, following the Palestinian terrorist group Hamas’s Oct. 7, 2023, massacre across southern Israel.
Jews were targeted in the majority (54 percent) of all hate crimes perpetrated in New York City in 2024, according to data issued by the NYPD. A recent report released in December by the Mayor’s Office to Combat Antisemitism noted that figure rose to a staggering 62 percent in the first quarter of 2025, despite Jewish New Yorkers comprising a small minority of the city’s population.
The NYPD shared the news about anti-Jewish hate crimes at the end of a press release on Monday that focused mostly on how last month was “the safest January ever” in New York City for gun violence, with the fewest shooting incidents and shooting victims in recorded history.
The city had 40 shooting incidents and 47 shooting victims in January, compared to the previous all-time low of 50 set in 2025. Murders also declined to their lowest level for January, surpassing the previous record of 22 set in 2018 and 2022. There were no murders in Manhattan or Staten Island for the month of January, and the number of murders declined in every single borough in New York.
The NYPD also said that retail theft was down 16 percent in January, burglary was at its lowest ever recorded in history for the month of January, and crime in school safety zones was reduced overall by more than 50 percent. However, reported rapes (167) increased in January compared to last year and transit crime increased for the month by 6.1 percent. Overall major crime reduced 6.7 percent across the city.
January ended with a man ramming his car repeatedly into the Chabad Lubavitch World Headquarters in Brooklyn. The suspect, 36-year-old Dan Sohail, was arrested at the scene and charged with attempted assault as a hate crime, reckless endangerment as a hate crime, criminal mischief as a hate crime, and aggravated harassment.
Uncategorized
The Muppets are my rabbi, and they should be yours
You may have heard the refrain that we live in dark times. It is true.
Just as true is that nothing is as effective at combatting darkness as joy. It is an emotion essential to the art of envisioning better things. Which is why the return of The Muppet Show, for a Feb. 4 half-hour Disney special guest starring Sabrina Carpenter, is such a gift.
The universe of the Muppets is one in which everyone has a nice time, and everyone gets what they deserve. Miss Piggy gets the spotlight, although she sometimes needs to physically fight for it. The Great Gonzo gets every possible opportunity to make mayhem; sure, we’re told that his great passion is stunt work, but we all know that it’s actually chaos.
The guest star gets her pick of the best supporting cast in the world. I dare you to watch Carpenter perform with a chorus of embarrassed featherless chickens and tell me she’s ever been better. Statler and Waldorf, the two heckling old men watching the show from a luxurious private box, get the pleasure of eternal fodder for their own grumpiness.
And the audience: We get joy. Not the sophisticated kind of joy that comes from indulging in a thoughtful, nuanced work of art. Not the giddy, escapist kind that accompanies, say, a binge of Bridgerton. Instead, a quieter and purer form: something like the joy of childhood.
The Muppet Show is for adults, people who might giggle when Carpenter tells Kermit that she turned down a second date with a mystery man to take the guest star gig, then cheerfully confirms that said mystery man is not single. But it’s also for adults who are, perhaps, just a bit tired of being adults. It’s for grownups who find themselves in need of the anarchy that belongs to those who are small and have no responsibilities — a description equally fitting for most children, and most Muppets.
One of the most maligned passages in the Torah describes the starkest form of retributive justice imaginable: “eye for eye, tooth for tooth.” In that eminently silly outline for organizing a functional human society is a kernel of wisdom: When someone does something bad that upsets you, it’s natural to want to retaliate in kind.
What is healthiest, the Muppet Show teaches, is not to ignore that instinct, but instead to honor it in a way that hurts no one. That principle proves fairly easy for the Muppets, who have no teeth and an apparent ability to endlessly regenerate their own eyes, as modeled by Beeker in this special.
But the Muppets’ philosophy of meeting the outrageous with the outrageous, the unhinged with the unhinged and the grouchy with the grouchy has its lessons for us humans, too.
There is such havoc in the world around us, such an arbitrary allocation of justice, such a terrifying sense that the wheels on this thing are about to come off. On The Muppet Show, there’s no “about” about it. The wheels are off; the rules are out the window; the toothless are in charge. There is anarchy outside the theater, in the human world full of horrors, and anarchy within it, in the soft puppet world full of rats performing covers of Top 40 hits with a reluctant pigeon playing keyboards.
We can’t easily fix the world’s troubles, but we can’t ignore the effect they have on us either. To do so is to take a tremendous risk. Any feeling held inside for too long risks exploding, and as many of the Great Gonzo’s tricks demonstrate, explosions tend to make things worse, if occasionally also hilarious.
Instead of risking a conflagration, then, perhaps you might instead take refuge in a safe puppet world, where a frog can get crushed by a door — please refer to what I said about Miss Piggy fighting for the spotlight — and emerge perfectly well, if slightly crumpled.
These days, rage simmers in most of us. We can no more curb this part of our humanity than Statler and Waldorf can curb the Muppets’ inevitable bent toward disorder. But we can treat it with good humor. That’s the greatest good of Muppetland. There, our worst instincts are recognized, but stripped of violence, so we can laugh at them.
If you are Sabrina Carpenter and some Muppets are harassing you, just knock their heads together. If you’re in the audience, go ahead and chortle at them. They’re made of felt, they’ll be fine.
The post The Muppets are my rabbi, and they should be yours appeared first on The Forward.
Uncategorized
“My singing in Yiddish has nothing to do with nostalgia“
ס׳איז לעצטנס אַרויס די אויטאָביאָגראַפֿיע פֿון דער באַרימטער ישׂראלדיקער זינגערין חוה אַלבערשטיין, אויף העברעיִש, וואָס נעמט אַרײַן אַ קאַפּיטל וועגן איר פֿאַרבינדונג צו דער ייִדישער שפּראַך. אָט איז אַן אויסצוג, איבערגעזעצט אויף ייִדיש פון בני מער.
חוהלאַנד
פֿון די ערשטע לידער וואָס איך האָב אָנגעהויבן זינגען אויף ייִדיש, האָב איך געשאַפֿן אַ וועלט פֿאַר זיך. נדבֿ* האָט עס גערופֿן „חוהלאַנד“. עס האָט גאָרנישט צו טאָן מיט נאָסטאַלגיע. מײַנע באָבעס, וואָס איך האָב נישט זוכה געווען צו קענען, האָבן די לידער נישט געזונגען.
בײַ אונדז אין שטוב האָט מען נישט געזונגען אויף ייִדיש – דאָס האָב איך אַליין אויסגעוויילט, און נישט תּמיד פֿאַרשטיי איך מיין אויסוויילונג. אפֿשר איז עס אַ מין פֿאַרעקשנטער פּרוּוו צו לעבן ווי עס וואָלט קיינמאָל נישט געווען קיין חורבן, ווי עס וואָלט קיינמאָל נישט צעשטערט געוואָרן די וועלט, און מענטשן ליבן זיך אין ייִדיש, קינדער שטיפֿן אויף ייִדיש און מיידלעך חלומען אין ייִדיש. אין מײַן אויסגעוויילטער וועלט, גייט דאָס לעבן ווײַטער, העברעיִש און ייִדיש לעבן בשלום און נײַע לידער ווערן געשריבן. אפֿשר דערפֿאַר איז מיר שווער אײַנצולאַדן געסט אין מײַן וועלט. זיי זעען עס נישט און קאָנען במילא נישט פֿאַרשטיין. ייִדיש איז מײַן היימישע פֿאַנטאַזיע.
„רבנו תּם“
מײַנע עלטערן האָבן ליב געהאַט צו הערן יעדן פֿרײַטיק צו־נאַכטס די ייִדישע פּראָגראַם אויפֿן ראַדיאָ, „קול ציון לגולה“. די גאַנצע וואָך האָט מען דאָרטן גערעדט וועגן פּאָליטיק, אָבער פֿרײַטיק־צו־נאַכטס איז געווען איבערגעגעבן דער קולטור. דאָ האָב איך צום ערשטן מאָל געהערט ווי זינגערס טרעטן אויף אויף ייִדיש – קודם-כּל סידאָר בעלאַרסקי, וואָס מײַנע עלטערן האָבן אים גערופֿן „דער נודניק“, ווײַל ער האָט אָנגעצויגען די ווערטער, און דערצו משה אוישער און יאַן פּירס. דער ראַדיאָ האָט אויך טראַנסמיטירט מאָנאָלאָגן פֿון יוסף בולאָוו, דינה האַלפּערן, יאָנאַס טורקאָוו און אידאַ קאַמינסקאַ. אָבער מײַן טאַטנס ליבלינג איז געווען נח נאַכבוש, וואָס האָט געהאַט אַ באַזונדערן אופֿן פֿון דעקלאַמירן, אַ חנוודיק געמיש פֿון אַ דרשה און פּאָעזיע. פֿון נאַכבושס מויל האָב איך צום ערשטן מאָל געהערט דאָס ליד „רבנו תּם“ פֿון איציק מאַנגער, וואָס איז געוואָרן מײַן שלאַגער.
אין דער פּראָגראַם האָט מען אויך געהערט דזשיגאַן און שומאַכער, און מיר אַלע האָבן געהאַלטן אַז זיי זײַנען די שענסטע און די בעסטע. זייערע סקיצעס האָבן מיר אַלע געקענט פֿון אויסנווייניק. מיט אַ סך יאָר שפּעטער, אין 1975, האָב איך אָנטייל גענומען אין אַ טעלעוויזיע-פּראָגראַם לכּבֿוד דזשיגאַן, און געזונגען צוזאַמען מיט אים „רבנו תּם“.
וועגן דעם ליד דערציילט דזשיגאַן אין זײַן אויטאָביאָגראַפֿיע, אַז אין דער צײַט פֿון דער קריג האָט זיך דער קאָמענדאַנט פֿון גולאַג פֿאַרליבט אינעם ליד, און געבעטן זיי זאָלן עס זינגען ווידער און ווידער. צוליב דעם ליד האָבן זיי באַקומען פֿאַרשיידענע פּריווילעגיעס, און אָט בין איך, דרײַסיק יאָר שפּעטער, זוכה געווען דאָס צו זינגען.
צי לערנען זיך צי ניט
מײַן טאַטע האָט גערופֿן זײַנע בני-דור, די וואָס די מלחמה האָט צעשטערט זייער לעבן און זייערע חלומות, „די נישט־פֿאַרענדיקטע סימפֿאָניע“. מײַנע עלטערן האָבן שטאַרק געוואָלט איך זאָל זיך לערנען אין אוניווערסיטעט, און איך אַליין האָב געמיינט אַז ווערן אַ זינגערין איז נישט פֿאַר מיר. דערפֿאַר האָב איך באַשלאָסן צו שטודירן ייִדישע און העברעיִשע ליטעראַטור אין העברעיִשן אוניווערסיטעט אין ירושלים. כ׳האָב געדונען אַ דירה אין בית-הכּרם צוזאַמען מיט מײַן חבֿרטע מרים גאָלדמאַן, וואָס האָט שטודירט יוסטיץ. במשך פֿונעם ירושלימער פֿראָסט און די געהייצטע קלאַסן האָב איך אָפֿט אײַנגעדרימלט. איך האָב יאָ הנאה געהאַט פֿון די לימודים אין דער ייִדישער אָפּטיילונג, אָבער דאָס האַרץ האָט געבענקט נאָך מוזיק. דערפֿאַר האָב איך גערעדט מיטן ראש פֿון די ייִדישע לימודים, חנא שמערוק וועגן מײַנע ספֿקות. ער האָט שוין געוווּסט אַז איך זינג אויף ייִדיש, און געזאָגט אַז אויך דאָס וואָס איך טו איז וויכטיק. דאָס הייסט, איך האָב באַקומען זײַן הסכּמה.
מײַק בורשטיין
נאָכן אָנהייבן שפּילן אין „די מגילה־לידער“ פֿון איציק מאַנגער אין ישׂראל אין 1966 און דעם אַרויסלאָזן דעם ישׂראלדיקן פֿילם „קונילעמל“ אין 1966, איז דער אַקטיאָר מײַק בורשטיין געוואָרן אַן אמתער סטאַר. אונדזער פּראָדוצענט האָט געהאַלטן אַז צוויי זינגערס וואָס זינגען אויף ייִדיש מוזן זינגען צוזאַמען. געזאָגט און געטאָן. מיר האָבן אויסגעקליבן עטלעכע דועטן פֿון מרדכי געבירטיג, וואָס האָט אַזוי שיין געשילדערט זײַנע העלדן: דערוואַקסענע, קינדער און אַלטע לײַט. די גאַנצע ייִדישע וועלט פֿון פֿאַר דער קריג איז אַרײַן אין זײַנע לידער: צוויי קינדער וואָס גייען אין חדר אָן חשק, און חלשן פֿאַר אַ ביסל נאַטור; אַ בחור און אַ מיידל וואָס האָבן מורא פֿאַר דער צוקונפֿט; אַן אַלט פּאָרפֿאָלק וואָס בענקט נאָך זייערע קינדעריאָרן אאַז״וו.
מײַקס טאַטע, פּסחקע בורשטיין, האָט געקענט געבירטיגן, און מײַק אַליין האָט גוט געקענט די לידער, האָבן מיר ביידע רעקאָרדירט געבירטיגס לידער. דער וווּנדערלעכער קאָמפּאָזיטאָר שמעון כּהן האָט באַאַרבעט די לידער, און געקוועלט פֿון דער מוזיק. בכלל, יעדעס מאָל ווען איך האָב רעקאָרדירט ייִדישע לידער, האָט מען געפֿילט אין סטודיאָ אַ מין באַגײַסטערונג, אַזוי ווי אַלע וואָלטן אָנטייל גענומען אין דער געהיימער און הייליקער אַרבעט.
אויף דער הילע פֿונעם אַלבאָם זעט מען אונדז ביידן שטיין אין אַ גאָרטן פֿול מיט בלומען, אָנשפּאַרנדיק זיך אויף אַ בוים – אַזוי יונג זײַנען מיר געווען.
דרײַ ייִדן מאַרשירן אין שאַנז-עליזע
באַלד נאָך דער זעקס-טאָגיקער מלחמה אין 1967 האָט מען מיר אײַנגעלאַדן אַרויסצוטרעטן אין בוענאָס־אײַרעס. פֿאַרשטייט זיך, האָט מען מיר געבעטן זינגען „ירושלים של זהבֿ“ (ירושלים שטאָט פֿון גאָלד), דאָס נײַע ליד פֿון נעמי שמר. אויפֿן וועג קיין אַרגענטינע בין איך געבליבן אַ שטיק צײַט אין פּאַריז, און כ׳בין געפֿאָרן באַזוכן מײַן טאַטנס אַ פֿרײַנד, וואָס האָט געאַרבעט פֿאַר דער מלחמה ווי אַ טריקאָ-וועבער. זײַן נאָמען איז געווען אַבֿרהם סלוכאָצקי, און זײַן צונאָמען – „דער פּאַרטיזאַנער“. זײַן פֿרוי און זײַן זון זײַנען אומגעקומען, און ער איז איינער אַליין אַוועק אין די וועלדער. איך האָב געקלעטערט אומצאָליקע טרעפּ ביז אַ קליינעם בוידעם, וווּ ער האָט געוווינט. ער האָט געהאַט אַ קליינע טריקאָ-מאַשין און געאַרבעט אין דעם וואָס די פּאַריזער ייִדן האָבן גערופֿן דאָס „שמאַטעס געשעפֿט“.
אַבֿרום סלוכאָצקי האָט אײַנגעלאַדן נאָך אַ באַקאַנטן, און מיר זײַנען געגאַנגען שפּאַצירן זאַלבע דריט. איך וועל קיינמאָל נישט פֿאַרגעסןדאָס טײַערע בילד: מיר, דרײַ קליינע מענטשלעך, אײַנהגעהילט אין שווערע שוואַרצע מאַנטלען, גייען אין די גאַסן פֿון פּאַריז, וואָס זײַנען געווען פּרעכטיק באַלויכטן לכּבוד ניטל. מיר זײַנען געגאַנען אָנגאַזשע, איך צווישן די צוויי האַרציקע זקנים, וואָס האָבן שוין געוווּסט אַז אַלבערשטיינס טאָכטער זינגט אויף ייִדיש; צוויי צעבראָכענע מענטשן, וואָס האָבן אַלץ פֿאַרלוירן, דאָס גאַנצע לעבן. און אבֿרום דער פּאַרטיזאַן ווײַזט מיר אָן: „זעסט, חוהלע, דאָס איז אונדזער שאַנז-עליזע.“ יעדעס מאָל, ווען איך זע פֿאַר מיר דאָס בילד, באַווײַזן זיך טרערן אין מײַנע אויגן. דער כּוח פֿון לעבן. אייראָפּע האָט זיי צעבראָכן און געמוטשעט, און זיי שטאָלצירן נאָך אַלץ מיט איר און פֿילן זיך ווי אין דער היים.
„דער פֿעטער עליע“
צוריק פֿון אַרגענטינע האָב איך באַזוכט ניו-יאָרק. איך בין אײַנגעשטאַנען בײַ באַקאַנטע פֿון מײַנע עלטערן אין קווינס. מײַן אויפֿגאַבע איז געווען צו געפֿינען נח נאַכבוש. איך האָב זיך אַרומגעדרייט אין די גאַסן פֿון דער איסט-סײַד, און אין איינעם אַן עלעקטריע־געשעפֿט האָב איך געפֿונען פּלאַטעס פֿון אים. האָב איך געפֿרעגט דעם קרעמער צי ער קען אים, און ער האָט מיר געשיקט אין אַ מושבֿ־זקנים אין סיגייט, ברוקלין. עס איז געווען אַ פֿראָסטיקער אָוונט, און איך בין דאָרטן געפֿאָרן מיט אַ טאַקסי. עס איז געווען אַ מין דאָרף באַזעצט מיט אַלטע ייִדן. נח נאַכבוש איז געווען זייער איבערראַרשט און באַגײַסטערט, און ער האָט מיר געגעבן נאָך עטלעכע פּלאַטעס. אין איינער פֿון די פּלאַטעס האָב איך געפֿונען אַ ליד וואָס האָט מיך באַצויבערט, „דער פֿעטער עליע“ (יורם טהרלבֿ האָט עס איבערגעזעצט ווי „עץ הכוכבים“). דערנאָך האָב איך זיך דערוווּסט אַז דער מחבר פֿון ליד, לייב מאָרגנטוי, לעבט אין ישׂראל, אין דער שטאָט חולון, און מיר האָבן זיך געטראָפֿן.
„צו פרי איז אונדז צו שווײַגן“
נישט איין מאָל האָבן מיר, נדבֿ און איך, גערעדט פֿון אַ פֿילם וועגן ייִדיש. מיר האָבן אַפֿילו אָנגעהויבן פֿילמירן די פֿאַרווערטס־רעדאַקציע אין ניו-יאָרק, אָבער אַזאַ פֿילם קאָסט דאָך אַ סך, און מיר האָבן נישט געהאַט די געהעריקע מעגלעכקייטן. דער חלום פֿון אַ פֿילם וועגן ייִדיש איז כּמעט פֿאַרשוווּנדן, אָבער פּלוצעם איז מיר אײַנגעפֿאַלן: עס זײַנען שוין פֿאַראַן אַ סך פֿילמען וועגן דער ייִדישער שפּראַך, אָבער זעלטן קאָן מען הערן ווי מע רעדט די ייִדישע שפּראַך גופֿא. האָב איך באַשלאָסן, איך וועל גיין צו די לעצטע דיכטערס וואָס שרײַבן ייִדיש אין ישׂראל, און בעטן זיי זאָלן מיר פֿאָרלייענען זייערע שאַפֿונגען, כּדי צו הערן זייער שיינע שפּראַך. און מיט אַמאָל איז דאָס געוואָרן דרינגענדיק. מײַן טאָכטער מאירה און נאָך אַנדערע האָבן מיר געהאָלפֿן, און מיר זײַנען געפֿאָרן און פֿילמירט פֿאַרשיידענע ייִדישע דיכטערס. עס איז געוואָרן אַ מין קליינע פֿילמירטע אַנטאָלאָגיע. מיר האָבן גערופֿן דעם פֿילם „מוקדם מדי לשתוק“ (צו פֿרי צו שווײַגן) גענומען פֿון אַ ליד פֿון בינעם העלער: „צו פֿרי איז אפֿשר נאָך פֿאַר אונדז צו שווײַגן / צו זינגען – איז שוין אפֿשר אויך צו שפּעט“ (פֿונעם ליד „אַ פֿויגל ווען ער שווײַגט“, אינעם בוך „זיי וועלן אויפֿשטיין“).
עס האָט זיך מיר געדאַכט אז מיט דעם האָב איך שוין אָפּגעצאָלט מײַן חובֿ צו ייִדיש, די שפּראַך וואָס איך רוף „מײַן באָבע“. בײַ אונדז, די קינדער פֿון די עולים, איז ייִדיש געווען אַ מיטל זיך צו באַקענען מיט די באָבעס און זיידעס וואָס מיר האָבן קיינמאָל ניט געקענט. דערנאָך האָב איך געפֿילט אַ ביסל לײַכטער, ווי מיר וואָלטן זיך געזעגנט.
„מײַן שוועסטער חיה“
ווען מען האָט פֿילמירט דעם פֿילם האָב איך געלייענט ערגעץ-וווּ אַז אין „בית לייוויק“ אין תּל-אבֿיבֿ וועט פֿאָרקומען אַ וואָרט-קאָנצערט מיט בינעם העלערס פֿרוי, הדסה קעסטין.. פֿאַרשטייט זיך, בין איך אַהין געפֿאָרן. צווישן די לידער וואָס הדסה קעסטין האָט דעקלאַמירט האָב איך געהערט צום ערשטן מאָל „מײַן שוועסטער חיה“, וואָס בינעם העלער האָט געשריבן וועגן זײַן אומגעקומענער שוועסטער. דערנאָך האָבן מיר פֿילמירט בינעם העלער בײַ זיך אין דער היים, און איך האָב געבעטן הדסהן זי זאָל פֿאָרלייענען דאָס ליד. די מינוטן וואָס זי לייענט עס אינעם פֿילם, בעת בינעם העלער זיצט לעבן איר, קאָן מען נישט פֿאַרגעסן. ווען מײַן שוויגער האָט געזען דעם פֿילם האָט זי מיר געזאָגט: „דו דאַרפֿסט שאַפֿן מוזיק פֿאַר דעם ליד.“ ֿ האָב איך זיך געחידושט: ווי אַזוי קאָן מען צופּאַסן אַ מעלאָדיע צו אַזאַ טראַגישליד, וואָס קוים קען מען זיך צוהערן צו דעם? פֿון דעסט וועגן האָב איך געפּרוווּט, און אַזוי איז דאָס ליד געבוירן געוואָרן.
* נדבֿ לויתן איז חווה אַלבערשטיינס מאַן
The post “My singing in Yiddish has nothing to do with nostalgia“ appeared first on The Forward.