דער „אינטערנאַציאָנאַלער אַרבעטער אָרדן“ איז געװען אַ מין יוצא־דופֿן צװישן אַמעריקאַנער עפֿנטלעכע און פּאָליטישע אָרגאַניזאַציעס, צום גרויסן טייל — צוליב זײַן פֿילשפּראַכיקײט. ער האָט געהאַט ניט ווייניקער ווי זעכצן שפּראַך־בראַנזשעס פֿאַר פֿאַרשײדענע אמיגראַנטישע עדות. זײַן הױפּטצװעק איז געװען צו באַזאָרגן אַרבעטער מיט פֿינאַנציעלער פֿאַרזיכערונג און העלפֿן זײ אין זײער קאַמף פֿאַר בירגערלעכע און פּאָליטישע רעכט.

דער אָרדן האָט אויך געהאַט אַ ספּעציעלע בראַנזשע פֿאַר אַפֿריקאַנער אַמעריקאַנער ווײַל דער ענין פֿון ראַסע־יושרדיקײט איז געװען פּונקט אַזױ חשובֿ װי אַלע אַנדערע באַוועגונגען פֿאַר גערעכטיקייט.

די מחברים פֿונעם זאַמלבוך „פֿונעם פֿאָלקספֿראָנט צו דער קאַלטער מלחמה“, רעדאַקטירט פֿון עליסאַ סאַמפּסאָן און ראָבערט זעקער, באַהאַנדלען די טעטיקײט פֿון צוויי בראַנזשעס אינעם „אָרדן“: דער ייִדישער און דער אַפֿריקאַנער־אַמעריקאַנער. דאָס רובֿ פֿאָרשונגען אינעם בוך שעפּן מאַטעריאַל פֿון דער אַרכיװאַלער זאַמלונג בײַם קאָרנעל־אוניװערסיטעט.

דער אָרדן איז געגרינדט געוואָרן אין 1930. נאָך דער פּאָליטישער שפּאַלטונג אינעם ייִדישן „אַרבעטער רינג“, האָבן אַרום 500 מיטגלידער  פֿאַרלאָזט די אָרגאַניזאַציע און געשאַפֿן אַן אײגענע פּאָליטישע גרופּע, באַקאַנט ווי „די לינקע“. די דאָזיקע גרופּע איז געװאָרן די ייִדישע בראַנזשע אינעם נײַעם „אינטערנאַציאָנאַלן אַרבעטער אָרדן“.

פֿון סאַמע אָנהײב איז דער אָרדן געװען נאָענט פֿאַרבונדן מיט דער אַמעריקאַנער קאָמוניסטישער פּאַרטײ, און די פּאָליטישע ליניע פֿון דער דאָזיקער פּאַרטײ איז דיקטירט געװאָרן פֿונעם קאָמוניסטישן אינטערנאַציאָנאַל אין מאָסקװע.

אין די 1930ער יאָרן האָט סטאַלין בדעה געהאַט צו שאַפֿן אַ ברײטן פֿאָלקספֿראָנט (פּאָפּולערן פֿראָנט), װאָס זאָל אַרײַננעמען כּלערלײ פּראָגרעסיװע אָבער ניט אױסגעשפּראָכן קאָמוניסטישע קולטורעלע, עפֿנטלעכע און פּראָפֿעסיאָנעלע אָרגאַניזאַציעס, כּלומרשט ניט קײן קאָמוניסטישע, אָבער סימפּאַטעטישע פֿאַרן סאָװעטן פֿאַרבאַנד.

דער אָרדן איז געװען אַזאַ מין אָרגאַניזאַציע. ער האָט צוגעצױגן מאַסן אַרבעטער, דער עיקר אימיגראַנטן, צוליב צוטריטלעכע פֿאַרזיכערונגען און פֿאַרשײדענע אַקטיװיטעטן אױף זײערע שפּראַכן.

לרובֿ זײַנען די מיטגלידער ניט געװען קײן קאָמוניסטן און האָבן געהאַט אַ קנאַפּן אינטערעס אין דער קאָמוניסטישער אידעאָלאָגיע, הגם די אָנפֿירער פֿונעם אָרדן, אַזעלכע װי משה אָלגין, זײַנען טאַקע יאָ געװען פּאַרטײ־מיטגלידער.

דערבײַ האָט די אַמעריקאַנער קאָמוניסטישע פּאַרטײ ניט געװאָלט שאַפֿן אַן אײַנדרוק, אַז זי איז אַן אָרגאַניזאַציע פֿון אימיגראַנטן. דערפֿאַר האָט די פּאַרטײ ניט אונטערגעהאַלטן נאָענטע באַציִונגען מיטן אָרדן.

אָפֿיציעל האָט די פּאַרטײ באַװיליקט די קולטורעלע און לינגװיסטישע אַמעריקאַניזאַציע פֿון אימיגראַנטן, בעת דער אָרדן האָט געפֿירט די אַרבעט אױף די שפּראַכן פֿון זײַנע מיטגלידער: ייִדיש, איטאַליעניש, פֿיניש, סלאָװאַקיש, פּױליש און אַנדערע, און דערבײַ אַ ביסל אָפּגעשוואַכט זײער אַסימילאַציע.

די פּראָ־סאָװעטישע פּאָליטיק פֿונעם אָרדן אין די 1930ער יאָרן האָט ניט דערלאָזט זײַנע ייִדישע מיטגלידער מיטאַרבעטן מיט אַנדערע ייִדישע אָרגאַניזאַציעס, בפֿרט ציוניסטישע. דאָס האָט זיך אָבער געביטן בעת דער צװײטער װעלט־מלחמה, שרײַבט סאַמפּסאָן. אַ היפּשע ראָלע האָט דערבײַ געשפּילט דער באַזוך פֿון די אָנפֿירער פֿונעם מאָסקװער ייִדישן אַנטי־פֿאַשיסטישן קאָמיטעט שלמה מיכאָעלס און איציק פֿעפֿער אין אַמעריקע אין 1943. פֿעפֿער האָט ספּעציעל באַזוכט דעם קעמפּ „קינדערלאַנד“.

צוליב דער נײַער „אַחדות“־פּאָליטיק איז די ייִדישע בראַנזשע פֿונעם אָרדן אַרײַנגענומען געװאָרן אין דער הױפּטשטראָמיקער „אַמעריקאַנער ייִדישער קאָנפֿערענץ“, װוּ זי האָט מיטגעאַרבעט אַפֿילו מיט די ציוניסטן.

אין 1944 איז די ייִדישע בראַנזשע געװאָרן אַ מין אומאָפּהענגיקע אָרגאַניזאַציע — דער „ייִדישער פֿראַטערנאַלער פֿאָלקס־אָרדן“. דער נײַער אָרדן האָט זיך דערװײַטערט פֿון זײַן קאָמוניסטישן עיזבֿון און זיך אָפּגעגעבן, דער עיקר, מיט ייִדישע ענינים. נאָך 1945 האָבן זײ זיך אָפּגעגעבן מיט דער הילף פֿאַר דער שארית־הפּליטה אין אײראָפּע.

די קאַלטע מלחמה איז געװען אַ טאָפּלטע מפּלה. אין אַמעריקע האָבן זיך אָנגעהױבן רדיפֿות אױף קאָמוניסטן, בעת אינעם סאָװעטן־פֿאַרבאַנד האָט סטאַלין צו נישט געמאַכט די גאַנצע ייִדישע קולטור. סוף־כּל־סוף איז דער אַמעריקאַנער „פֿאָלקס־אָרדן“ ליקװידירט געװאָרן אין 1955.

בילדונג איז געװען אַ װיכטיקער טײל פֿון זייער פּאָליטישער אַרבעט. אין 1926 האָבן די לינקע ייִדישיסטן אין ניו־יאָרק געשאַפֿן דעם „ייִדישן אַרבעטער אוניװערסיטעט“, װאָסער ציל איז געװען צו דערציִען אַ נײַעם דור פּאָליטישע אַקטיװיסטן, װאָס זאָלן זײַן באַהאַװנט סײַ אין דער ייִדישער קולטור און סײַ אין דער מאַרקסיסטישער טעאָריע.

דאָס איז געװען „אײנע פֿון די אַנשטאַלטן אינעם גערעם פֿונעם ברײטערן פּראָיעקט פֿון ייִדישע קאָמוניסטן צו שאַפֿן אַן אײגענע קולטור־װעלט“, שרײַבט דילאַן קאַופֿמאַן־אָבסטלער. צו דעם דאָזיקן פּראָיעקט האָבן געהערט אױך קעמפּ „קינדערלאַנד“, דער װױנונג־קאָאָפּעראַטיװ אין דער בראָנקס — די „אַמאַלגאַמייטעד“ — און די קאָמוניסטישע  צײַטונג „מאָרגן־פֿרײַהײט“.

אַלע ייִדישע קאָמוניסטישע פּראָיעקטן, און דער אוניװערסיטעט בתוכם, האָבן געהאַט אַן אינערלעכע סתּירה אין זײער תּוך. פֿון אײן זײַט איז זײער ציל געװען אָפּצוהיטן ייִדיש און די װעלטלעכע ייִדישע קולטור אינעם אַמעריקאַנער „שמעלצטאָפּ“. פֿון דער אַנדערער זײַט האָט מען געגלױבט אינעם אַלװעלטלעכן קאָמוניסטישן אינטערנאַציאָנאַל אָן קײן שום נאַציאָנאַלע גרענעצן.

די דאָזיקע סתּירה האָט גורם געװען שפּאַנונגען אין דער ייִדישער קאָמוניסטישער סבֿיבֿה. אין די 1930ער יאָרן זײַנען זײ נאָך געװען ביכולת צו געפֿינען אַ פּשרה. מען האָט געטענהט, אַז ייִדיש איז געװען דער סאַמע פּאַסיקסטער מיטל צו פֿאַרשפּרײטן קאָמוניסטישע אידעען בײַ די ייִדישע אימיגראַנטן.

אָבער די דאָזיקע סתּירה איז געװאָרן נאָך שאַרפֿער בעת דער צװײטער װעלט־מלחמה, װען די טראַגעדיע פֿונעם ייִדישן חורבן איז געװאָרן װיכטיקער פֿאַר אַמעריקאַנער ייִדן אײדער דער קאָמוניסטישער חלום.

װי אַקטועל איז די דאָזיקע געשיכטע װעגן דעם שידוך צװישן ייִדישקײט און קאָמוניזם פֿאַרן הײַנטיקן פּאָליטישן סדר־היום? אין די 1930ער יאָרן האָבן ייִדישע אימיגראַנטן פֿון מזרח־אײראָפּע לרובֿ געהערט צו דעם אַרבעטער־קלאַס. זײ האָבן נאָך געהאַט זײער שפּראַך, ייִדיש, און פֿאַרמאָגט אַ שטאַרקע עטנישע אידענטיטעט. דערצו האָבן זײ געליטן פֿון אַנטיסעמיטיזם, װאָס איז געװען פֿאַרשפּרײט, דער עיקר, צװישן װײַסע אַמעריקאַנער נאַציאָנאַליסטן. אױף דעם דאָזיקן יסוד האָט מען געקענט בױען אַ ברײטע מאַסן־באַװעגונג, װאָס זאָל פֿאַראײניקן אימיגראַנטן און די אַפֿריקאַנער אַמעריקאַנער.

דער איצטיקער מצבֿ איז אַנדערש. הײַנט געהערן ייִדן אין אַמעריקע לרובֿ צו דעם מיטלשטאַנד, און זײער עטנישער אָפּשטאַם איז אַן ענין פֿאַר נאָסטאַלגישע מעשׂיות. אָבער זײער סאָציאַלער אױפֿקום האָט ניט בטל געמאַכט דעם אַנטיסעמיטיזם.

נאָך מער, הײַנט איז אַנטיסעמיטיזם פֿאַרשפּרײט אי בײַ די רעכטע „מאַגאַ“־נאַצינאַליסטן אי בײַ די ראַדילאַקע לינקע. כּדי צו װערן אַן „אײגענער“ בײַ די לינקע, מוז אַ ייִדישער אַקטיװיסט זיך אָפּלײקענען  פֿון ציוניזם און מדינת־ישׂראל.

דאָ קומט צו נוץ די אַלטע ירושה פֿונעם ייִדישיסטישן קאָמוניזם. מען זעט דערין אַ מין אַלטערנאַטיװע ייִדישקײט, װאָס איז אי פּראָגרעסיװ אי אַנטי־ציוניסטיש. אָבער װי אַזױ קען מען מחיה־מתים זײַן די לעבעדיקע ייִדישע סבֿיבֿה פֿון יענער תּקופֿה? אין יענע יאָרן האָבן די ייִדן — ניט געקוקט אױף זייערע טיפֿע פּאָליטישע חילוקי־דעות —פֿאָרט געהאַט אַ וויכטיקע זאַך בשותּפֿות: די אײגענע שפּראַך און קולטור.

The post The past engagement of Yiddish with Communism and its legacy today appeared first on The Forward.

We all know about Shakespeare’s anti-Jewish play. But did he also write a Jewish play? Well, not explicitly or consciously, but The Winter’s Tale, which begins performances July 25 at the Public Theater’s Delacorte Theater in Central Park, appears to be full of Jewish motifs — themes from the Hebrew Bible (filtered through the Christian Bible, of course).

The play is a tale of exile, the abandonment of a child, years in the wilderness, repentance, homecoming and redemption. It is reminiscent at least in part of the stories of Moses in Egypt and the Exodus, as well as Joseph and his brothers.

Daniel Sullivan, the play’s director at the Delacorte, told me over the phone that he thought the biblical connection was an interesting idea —  “certainly a possibility,” he said. Sullivan, 86, was less certain whether Shakespeare had explored these biblical themes “knowledgeably or whether it was something he simply shared” with the time. A version of those themes can be found, for example, in the source of the play’s plot, the 1588 tragic pastoral romance novella Pandosto: The Triumph of Time by Robert Greene.

Scholars have written about these biblical allusions. But The Winter’s Tale is of course about much more than that. “I’ve always been amazed by it,” Sullivan said.  “It’s a play that’s sort of impossible. It’s a difficult piece in terms of both its tragic and comic elements. But it’s also one of the most moving of all of Shakespeare’s plays and one of the most human.”

The play’s first half lurches into utter Shakespearean tragedy, then miraculously changes direction and turns into Shakespearean comedy.  Leontes, king of Sicilia, becomes insanely jealous, believing his pregnant wife, Hermione, has been unfaithful with his longtime and childhood friend, the king of Bohemia. He imprisons her, she gives birth in prison, she is tried and collapses in court and it is announced that she has died.

Leontes and Hermione’s young son, Mamillius, dies of grief. Leontes exiles his newborn daughter, who is taken to the kingdom of Bohemia, where she is abandoned and discovered by a shepherd, who raises her as his own. Sixteen years pass before she returns to Sicilia, as the play begins its surprising metamorphosis. Hermione — magically — reappears  and there is an (almost) happy denouement.

The opening part of the play is an intensely detailed —especially for the time it was written —  example of irrational psychology, of Leontes’ jealousy and delusion — it is, Sullivan said, “very challenging” to direct.

And then, when you think all will be lost, as in King Lear, or Hamlet, or Othello, the playwright reverses the course of his tragic source material. (Things do not end happily for King Pandosto of  Pandosto.)

Why does Sullivan think Shakespeare decided to veer away from his play’s, and Pandosto’s, disastrous path? One possibility, he said, is that Shakespeare could see that he could create “a fantastical element in it — that for 16 years Hermione has been hiding somewhere.” (In Pandosto the queen just dies.) “It’s sort of wonderfully out there in terms of a plot device. And I think that Shakespeare gloried in that. It goes from extremely tragic to very charming, and there aren’t a lot of Shakespeare’s plays that are like that,” Sullivan said.

But there’s something else. The play is, after all, a tale of redemption and forgiveness. It’s a late play, written around 1609-1611 — Shakespeare died in 1616 — and, Sullivan said, the play’s late birth perhaps had something to with its theme. “I think whether he knew the end was coming or not, certainly the idea of redemption is sort of the undergirding of this play.”

Even so, the ending is not a completely happy one. Mamillius, the royal family’s son, does not return. “That’s one of the elements of the play that Shakespeare buries a little bit,” Sullivan said.

Could Shakespeare have been thinking of his own young son, Hamnet, who died of the plague at age 11? “I think that’s probably true,” said Sullivan.

Still, Sullivan has managed in a way to bring back the king’s son. “One of the things we do with this,” he said, “is when the character of Time comes out to tell us what’s happened,” that 16 years have passed in the story, “we actually use the character of Mamillius as a sort of angel to tell us.”

Sullivan has been directing professionally for more than a half-century and has helmed more than 30 plays on Broadway. He won the directing Tony Award for David Auburn’s Proof in 2001, and has received seven other Tony nominations. He is also very much a Shakespeare maven. This is his 12th production for Free Shakespeare in the Park.

Directing Shakespeare has long been, and remains, special for Sullivan. “ I just love being around it more than anything else,” he said. “I love getting deeply into it, and researching it as much as I possibly can. I’ve done a lot of the plays more than once, and every time I come back to them they always seem completely different to me. I think about my own life and, in the way that I see things differently than I did 20 years ago, I see these plays differently.”

The Winter’s Tale contains perhaps the most famous stage direction in all of Shakespeare — “Exit, pursued by a bear.” This summer, will the Delacorte, long a home to scene-stealing raccoons, bear witness to a much larger stage creature?

“The one thing I really didn’t want to do was have a man in a bear suit chasing the actor across the stage. It’s just too funny. It’s possible that Shakespeare wanted it to be rather comic. But we find it rather tragic. So we’re doing it in a way that I think will be somewhat surprising. I’m not going to tell you. People will have to come and see.”

Performances of The Winter’s Tale run through Aug. 23 at the Delacorte.

The post ‘The Winter’s Tale’ is one of Shakespeare’s most confounding plays; was it also his most Jewish? appeared first on The Forward.

Tidbits is a Forverts feature of easy news briefs in Yiddish that you can listen to or read, or both! If you read the article and don’t know a word, just click on it and the translation appears. Listen to the report here:

אויפֿן אינדזל טײַוואַן האָט מען לעצטנס פֿאַרלייגט דעם ערשטן בית־עולם אין לאַנד, דרײַ יאָר נאָך דעם ווי אַן אָרטיקער ייִד האָט, בײַם גוססן, אויסגעדריקט צער, וואָס מע וועט אים נישט קענען באַגראָבן אין טײַוואַן.

הרבֿ שלמה טאַביב, אַ מיטגרינדער פֿונעם חב״ד־הויז אין דער טײַוואַנער קרוינשטאָט טײַפּיי, האָט געזאָגט אַז דער ייִד האָט אים געבעטן בויען אַ בית־הקבֿרות אין טײַוואַן, כאָטש ער האָט געוווּסט אַז ער אַליין וועט נישט דערלעבן דאָרט באַגראָבן צו ווערן.

„זײַנע ווערטער זענען פֿאַר מיר געווען אַ קול־קורא,“ האָט טאַביב געזאָגט. „איך האָב פֿאַרשטאַנען, אַז אויב איך וועל זיך דאָס נישט אונטערנעמען, וועט קיינער עס נישט טאָן.“

מיט אַ חודש צוריק האָט מען פֿאַרלייגט דעם בית־עולם און באַלד נאָך דעם האָט טאַביב אָנגעפֿירט מיט דער ערשטער לוויה על־פּי־הלכה אין דער געשיכטע פֿון טײַוואַן. 95% פֿון די מתים אין טײַוואַן ווערן קרעמירט.

דער בית־עולם געפֿינט זיך אין אַ וואַלד, בערך 40 מינוט פֿונעם חב״ד־הויז. פֿאַר טאַביב איז דער בית־עולם געווען דאָס לעצטע רינגל אין אַ קייט פּראָיעקטן לטובֿת דער אָרטיקער ייִדישער קהילה. אין 2021 האָט מען געעפֿנט אַ ייִדישן קהילה־צענטער, אַ דאַנק אַ מתּנה פֿון 16 מיליאָן דאָלאַר פֿון אַן אָרטיקן ייִדישן געשעפֿטסמאַן, דזשעפֿרי שוואַרץ. אינעם צענטער געפֿינט זיך אַ שיל, אַ כּשרע קיך, אַ יודאַיִקאַ־מוזיי, אַ מיקווה און אַ זאַל פֿאַר 300 מענטשן.

הגם דער נײַער בית־עולם איז דער ערשטער אין טײַוואַן איז ער נישט דער ערשטער אין כינע. אין האָנג־קאָנג האָט מען געגרינדעט אַ בית־הקבֿרות נאָך אין 1855, און אין שאַנכײַ — אין 1862.

צו זען דעם אַרטיקל אויף ענגליש גיט אַ קוועטש דאָ.

To see this article in English, click here.

The post Tidbits: Taiwan opens its first Jewish cemetery appeared first on The Forward.