Uncategorized
Bulgarian Jews skipped an official ceremony marking 80 years since their rescue from the Nazis. Why?
(JTA) — Bulgaria’s president was on hand on Friday for a ceremony marking the 80th anniversary of the country’s dramatic decision to save its 48,000 Jews from the Nazis.
So were representatives of the Bulgarian Orthodox church whose predecessors instigated the rescue, as well as a prominent Bulgarian-born Israeli historian and politician, Michael Bar Zohar, who published an early history of the episode, which was barely known until after the fall of communism.
Together they marched from Bulgaria’s national library — where an exhibition about Bulgaria’s World War II-era king, Tsar Boris III, is being held — to Sofia’s oldest church, where they lay flowers on a memorial to Boris and his wife, Tsarina Joanna.
But conspicuously absent from the ceremony with President Rumen Radev were any representatives of Bulgaria’s contemporary Jewish community,
Community leaders were invited only at the last possible minute, on Thursday afternoon, according to Alexander Oscar, president of Shalom The Organization of Bulgarian Jews. His group had already planned its own observance of March 10, known by Bulgarian Jews as “Day of Salvation.”
But Oscar said he would not have attended even if he’d been invited earlier — and he thought no one else from the local Jewish community would have either.
“Nobody from the community would have taken part in an event honoring the imaginary role of King Boris in rescuing the Bulgarian Jews and presenting a distorted history of the Holocaust,” Oscar told the Jewish Telegraphic Agency.
Oscar’s comments point to a longstanding and increasingly potent dispute over how Tsar Boris III should factor into Bulgaria’s Holocaust memory. Though Boris did sign off on the order to halt the deportation of the country’s Jews, he was also the leader of a fascist government that allied with Nazi Germany, imposed oppressive racial laws on its Jews and facilitated the murder of more than 11,000 Jews in territory it occupied. Boris died under mysterious circumstances shortly after returning from Germany where he met with Hitler in 1943.
Bulgarian troops deported more than 11,000 Jews living in Western Thrace, Vardar, Macedonia and the town of Pirot in today’s Serbia to Nazi death camps, where almost all were murdered.
St. Sophia Church, where the president’s ceremony took place, is home to plaques honoring Tsar Boris III and his wife that briefly stood in Jerusalem’s Bulgarian Forest. The plaques were removed in 2000 after protests by Bulgarian Jews and their descendants who were uncomfortable with lionizing someone who oversaw the murder of Jews during the Holocaust.
Past “Day of Salvation” commemorations have not specifically exalted Boris. But the wartime leader is a favorite of Bulgaria’s far right and those who admire the country’s pre-communist governments, and his profile has only risen in recent years as Bulgaria, like many other countries, has experienced a strengthening of its right wing.
“What we choose to remember and what we choose to omit when telling our own story is a mark of wisdom, courage and dignity,” wrote Bulgarian Jewish journalist Emmy Barouh in an open letter to Radev before the commemoration event.
“There is no morality to be found in the sinister arithmetic that the lives of 50,000 were ‘paid for’ by the lives of 11,343,” Barouh wrote. “Skipping half of this sad ‘equation’ turns ‘80th anniversary of the rescue’ into another episode of political use of Bulgarian Jews.”
Immediately after the war, the Jewish population of Bulgaria was still about 50,000, its prewar level, according to the United States Holocaust Memorial Museum. But unlike in most communist countries, the government allowed Jews to emigrate in large numbers and in fact encouraged them to do so; the vast majority departed for Israel in the late 1940s. Today, the World Jewish Congress estimates the country’s Jewish population at between 2,000 and 6,000; the country recently saw the creation of a Jewish school in Sofia and a cultural center in the remains of a crumbling synagogue in the coastal city of Vidin.
The former sanctuary of the central synagogue in Vidin, Bulgaria, built in 1894, is today crumbling and missing a roof. (Jonah Goldman Kay)
Local Jewish leaders marked the anniversary in other ways. Earlier in the week, some traveled to Kavala, Greece, for a ceremony at the site where Bulgarian soldiers deported thousands of Jews to Treblinka in 1943. On Friday, they also held their own ceremony at a different monument in Sofia commemorating both the rescue and the murder of the Jews in Bulgarian-occupied regions. They were joined by public figures including Sofia’s mayor and Bulgaria’s foreign minister, Nikolay Milkov, and its prosecutor general.
Some Bulgarians had openly called for their country to pay greater homage to Tsar Boris III at this year’s March 10 commemorations. Daniela Gortcheva, a Dutch-Bulgarian right-wing media figure, circulated a petition calling for him to be recognized.
The petition asserted that leaving Boris out of the commemoration would be akin to what happened in the Macedonian city of Ohrid last year, when a Bulgarian cultural club named after Boris drew protests from those who noted that Boris’s government was responsible for the murder of thousands of Macedonian Jews.
That incident, the latest in a long-running conflict between the two Balkan nations over World War II history, rocketed Tsar Boris back into the national spotlight in Bulgaria and made his rehabilitation a focus of Bulgarian nationalists.
After Jewish groups rebuffed the petition, Gortcheva attacked her critics on Facebook as ungrateful “heirs of Communists,” “a fifth column of Moscow” and traitors — claims that Jewish leaders say echo antisemitic smears made against Jews in the past.
Shalom, Bulgarian Jewry’s leading organization, has filed a complaint against Gortcheva with Bulgaria’s prosecutor general — the same official who last month ruled that Bulgaria could bar a neo-Nazi march honoring a Nazi collaborator.
“Gortcheva — a great supporter of the Lukov march — has been persistently involved in the spread of Holocaust denial and distortion,” World Jewish Congress Executive Vice President Maram Stern said in a letter to Milkov. “She combines such statements with slanderous claims that the Organization of the Jews in Bulgaria SHALOM and the Organization of the Bulgarian Jews in Israel are disloyal to Bulgaria.”
Following last week’s ceremonies, a group of Bulgarian scholars have circulated their own appeal this week, calling on Bulgarian leaders to acknowledge the deportations of Jews under the country’s rule during the Holocaust.
“Our state never tried to find the appropriate language to mark two inseparable and yet antipodal historical facts: the preserved life of the Jews from the prewar territories of Bulgaria and the deportation to Treblinka (4-29 March 1943) of those from the lands occupied in April 1941,” the appeal reads. “The Bulgarian state should acknowledge publicly, sincerely and unconditionally its responsibility by apologizing for the persecutions and deportations of Jews during World War II.”
“It is a matter of basic decency and tactfulness that emphasizing the salvation should be done by those who were saved and not by the savior,” the petition added. “Here, exactly the opposite occurs: Bulgarians are engaging in self-glorification and inviting the Jewish community to pay them eternal gratitude.”
—
The post Bulgarian Jews skipped an official ceremony marking 80 years since their rescue from the Nazis. Why? appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
Andorra Carnival Sparks Outrage After Effigy of Israel Is Put on ‘Trial’ and Burned
A large blue-and-white effigy bearing a Star of David is hanged and set ablaze during carnival festivities in Encamp, Andorra, on Feb. 16, 2026, in a ritual that has sparked international condemnation. Photo: Screenshot
A centuries-old carnival ritual in Andorra erupted into international controversy after an effigy of the State of Israel was symbolically put on “trial,” shot, and set ablaze during the festivities, with local and government officials present.
Part of an annual carnival tradition, the celebration features “Carnestoltes,” a mock king whose effigy is customarily put on trial, hanged, and burned in a symbolic ritual that marks the close of the festivities.
Across Europe, many cities hold carnivals in the weeks before Lent — the Christian season of fasting that begins on Ash Wednesday — often blending centuries-old customs, including the ceremonial judgment or burning of a figure representing excess or wrongdoing.
However, this year marked the first time the effigy incorporated Jewish symbols and imagery associated with Israel — an act the local Jewish community condemned as antisemitic amid an already tense and hostile climate, warning it risks normalizing hatred and violence.
During Monday’s festivities in Encamp, a district of the tiny principality of Andorra between France and Spain, a large blue-and-white effigy marked with a Star of David was hanged, symbolically put on trial, shot, and set ablaze.
Images circulating on social media also captured an air rifle pointed at the hanging effigy, with onlookers gathered around the scene.
According to local media reports, public and government officials, including the mayor of Encamp and council members, also took part in the ceremony.
The president of Andorra’s parliament, Carles Enseñat Reig, strongly condemned the incident, calling it “unacceptable” and warning that it tarnishes the principality’s reputation and threatens the spirit of its traditional celebrations.
The Representative Council of Jewish Institutions of France (CRIF) — the main representative body of French Jews — also denounced the incident, calling it “unworthy, outrageous, and provocative” and raising the possibility of sanctions or even a boycott of Andorra.
In a press release, the festival committee defended their actions, saying the Carnival King figure was meant to satirize the Israeli-Palestinian conflict and draw attention to Israeli Prime Minister Benjamin Netanyahu.
They further explained that the event aimed to spotlight the global rise of far-right movements, while stressing it was never intended to single out any religion.
The European Jewish Congress (EJC) condemned the incident as “outrageous,” warning that such acts not only inflame antisemitism but also pose a serious threat to Jewish communities across Europe.
“Turning a festive tradition into the symbolic execution of imagery associated with the Jewish state is a deeply disturbing act that risks normalizing antisemitism and incitement,” EJC wrote in a post on X.
“Such displays are incompatible with the fundamental European values of dignity, respect, and peaceful coexistence.”
While most countries across Europe and the broader Western world have seen a sharp rise in antisemitic incidents since Hamas’s Oct. 7, 2023, attack on Israel, Andorra — with its small Jewish community — had until now remained relatively quiet and largely safe.
Uncategorized
French Tourists Attack Israelis in Thailand After Overhearing Their Hebrew
Illustrative: Anti-Israel protesters march through the streets of the township of Lenasia in Johannesburg, South Africa, Oct. 6, 2024. Photo: REUTERS/Ihsaan Haffejee
Three Israelis were brutally attacked at a bar in Thailand on Monday after they were overheard speaking Hebrew, continuing a growing trend of Hebrew speakers being assaulted around the world amid a surge in antisemitism.
The Israeli citizens, all in their 20s, were attacked on the island of Koh Samui in southern Thailand by French tourists of North African origin, according to multiple reports.
The Combat Antisemitism Movement shared photographs of the victims, reporting that the assailants confronted them and said, “You are Israelis,” before chasing them into a restroom, forcing the door open, and demanding they empty their pockets.
Two of the Israelis, a father and son who remain unidentified, reportedly sought to flee and take shelter in a restroom. While two of the victims went to the hospital after the attack, the third escaped. A member of the victims’ family described the injuries as severe to Israel’s Channel 12, noting broken ribs, damaged teeth, and back trauma.
While the bar’s employees stepped in, the victims said that some members of security joined the attackers and used batons against them.
The assaults in Thailand follow an ongoing pattern of antisemitic acts targeting Israeli tourists who are overheard speaking in Hebrew.
In December, for example, an Israeli tourist was brutally attacked in Cyprus while speaking Hebrew on the phone, requiring hospitalization and resulting in the loss of vision in one of his eyes.
The victim’s father expressed his frustration on Facebook at the response, writing that “what is no less shocking is what happened afterward. We contacted the relevant authorities, including the Israeli consulate, and the response we received was: ‘Sunday- we’re on vacation.’ When an Israeli citizen is injured abroad after a violent attack, the system is simply unavailable. There is no taking responsibility, no response. No sense of backing. There is documentation, there are medical records, and there are witnesses.”
Almog Armoza, 25, described a similar incident that occurred earlier that month in Nepal’s Kathmandu when men hit him in the back of the head with an iron rod as he was recording a voice message in Hebrew.
“If I hadn’t managed to run, there’s a good chance I wouldn’t be alive today,” he said. “If the first blow had knocked me out, it could have ended differently.”
Armoza was left with an open wound on his head which required overnight hospitalization and caused him to miss his flight back to Israel.
“My phone was in my hand, and they didn’t go for it,” he said, noting that the attack was not a robbery as his assailants did not steal his valuables. “I have traveled the world for three years. This isn’t how robberies are done. The level of violence was meant to kill.”
In August, an Uber driver in Vienna assaulted a Jewish man and forced him and his family to leave the vehicle after learning some of the passengers were Israeli. Uber subsequently suspended the driver.
Oskar Deutsch, president of the Jewish Community of Vienna, described the incident in a statement on Facebook. “When a taxi driver learns that his passengers are Jewish and some are from Israel, he calls the five people antisemitic and forces them to get off,” Deutsch wrote. “The crying of the children is not enough for him. He pushes the father and threatens him with more blows.”
On July 24 in Athens, a pro-Palestinian activist yelled “Free Palestine” and assaulted Ran Ben Shimon, the coach of Israel’s national soccer team, after hearing him speaking Hebrew with assistant coach Gal Cohen.
Ben Shimon said he doubted the attacker knew of their positions and that “in my opinion, the reason for this is that we are Israelis who spoke Hebrew. I am proud to represent my country everywhere; this certainly will not deter us in the future.”
Last February, also in Athens, a pro-Palestinian demonstrator chose violence when hearing Israeli tourists speaking Hebrew, stabbing the couple as they returned to their hotel from a restaurant. Law enforcement arrested him and determined he was originally from Gaza.
American Jewish tourists have also come under attack.
In November at Milan’s Central Station, a 25-year-old Pakistani man allegedly assaulted an Orthodox Jewish tourist from the US and threatened, “You kill children in Palestine, and I’ll kill you.”
Uncategorized
A shocking Purim experience (from the memoirs of I. J. Singer)
אינעם בוך זכרונות פֿונעם פּראָזע־מײַסטער, י. י. זינגער, „פֿון אַ וועלט וואָס איז נישטאָ מער‟, געפֿינט זיך אַ רירנדיקע פּורים־מעשׂה.
דאָס בוך איז אַרויס אין יאָר 1946, צוויי יאָר נאָך זינגערס פּלוצלינגדיקן, פֿריצײַטיקן טויט. דאָס ווערק האָט זיך צוערשט געדרוקט אין פֿאָרווערטס נאָך זײַן פּטירה, אונטערן נאָמען „אמתע פּאַסירונגען‟, אָבער זינגער אַליין האָט זײַן ווערק אַ נאָמען געגעבן „פֿון אַ וועלט וואָס איז נישטאָ מער‟. לויט זײַן פּלאַן, האָט דאָס ווערק געזאָלט אונדז געבן אַ ברייט קינסטלעריש בילד פֿון זײַן לעבן, און איבערהויפּט פֿונעם לעבן פֿון זײַן סבֿיבֿה, פֿון די קינדעריאָרן ביז זײַן קומען קיין אַמעריקע. עס האָט געזאָלט זײַן אַ ווערק פֿון דרײַ בענד, אַרום פֿופֿצן הונדערט זײַטן.
אין זײַן רײַכער ליטעראַרישער ירושה, האָט זינגער אונדז אָבער איבערגעלאָזט די ווײַטערדיקע לוסטיקע פּורים־מעשׂה (געדרוקט דאָ אין אַ פֿאַרקירצטן נוסח), וואָס איז פֿאָרגעקומען אין זײַן שטוב ווען ער איז געווען אַ קינד.
שיִעלע — אַזוי הייסט דער יונגער י. י. זינגער — דערציילט וועגן אַ מלמד, ר’ מיכל דוד, אַ פֿריילעך ייִדל, וואָס ס׳האָט זיך בײַ אים, נעבעך, פֿאַרענדיקט שוין גאָרנישט פֿריילעך. אַהרן צייטלין האָט אַ מאָל געשריבן וועגן י. י. זינגער, אַז ער איז געווען „אַ גײַסטיקער רעוואָלוציאָנער, וואָס האָט נישט אָנגענומען — נישט געוואָלט און נישט געקאָנט אָננעמען — דעם סדר פֿון דער וועלט‟. אין אָט דעם מעשׂהלע קען מען דאָס שוין גוט דערפֿילן.
— דניאלה מאַוער
אַ ייִד אַ מלמד פֿאַרגלוסט זיך צו ווערן אַ מלאך
ר׳ מיכל דוד איז געווען אַ קליין, לעבעדיק פּאַרשוינדל, מיט אַ שיטער, בלאָנד בערדל, אַ ייִדל אַ שטיק קוועקזילבער. בײַם לערנען האָט ער ליב געהאַט צו שניצן מיט אַ מעסערל. ער האָט אויסגעשניצט טאַבאַק־שטעקעלעך פֿון קאָרע, וואָס ער האָט אַוועקגעשאָנקען מתּנות צו אַלטע ייִדן, גרויסע טאַבאַק־שמעקער; אָדער ער האָט אויסגעשניצט פֿון האָלץ אַן אתרוג־פּושקע. ער האָט אויך פֿאַר אונדז אויסגעאַרבעט פֿאַרביקע לאַמטערנדלעך, מיט וועלכע מיר פֿלעגן אַהיימגיין אין די ווינטערנעכט פֿון חדר. געלערנט האָט ער מיר אַ פֿריילעכן ניגון, אָפֿט מאָל צוקנאַקנדיק מיט די פֿינגער פֿאַר שׂמחה.
די באַלעבאָסטעס, בײַ וועלכע ער האָט געגעסן טעג, האָבן אָנגעקוואָלן פֿון אים, ווײַל אַלץ האָט ער ליב געהאַט, פֿון יעדן מאכל הנאה געהאַט. די חסידים האָבן געלעקט די פֿינגער פֿון אים, ווײַל ער האָט געקענט דערציילן די וווּנדערלעכסטע מעשׂיות פֿון צדיקים און גוטע־ייִדן. אויך פֿאַר אונדז, ייִנגלעך, פֿלעגט ער דערציילן אַ וועלט מיט מעשׂיות, די פֿאַנטאַסטישסטע מעשׂיות פֿון צדיקים און בעל־שמס, וואָס האָבן געהאַט קפֿיצת־הדרך, געווען רואה־ואינו־נראהס און באַוויזן נאָך אַזעלכע קונצן.
אויף חסידישע סעודהלעך און ימים־טובֿים האָט ר׳ מיכל דוד געקערט וועלטן. ער האָט געזונגען מיט אַ הויך קוויטשיק קולכל, געקאָנט מאַכן אַ סך „לחיימס”, ווי פֿאַר אַ חסיד פּאַסט, און ער האָט געטאַנצט גאָרנישט מיד צו ווערן. דער עיקר האָט ער ליב געהאַט צו טאַנצן אויפֿן טיש…
פֿאַר פּורים האָט ר׳ מיכל דוד אינגאַנצן אָפּגעלאָזט די גמרא און געגרייט זיך צום פֿריילעכן יום־טובֿ. ערשטנס, האָט ער אויף דער מזרח־וואַנט פֿון בית־המדרש אָנגעצייכנט מיט אַ חלבֿן ליכט גרויסע אותיות און געמעלעכסטן. דער מלמד האָט אײַנגעטונקען אַ שמאַטע אין אַש פֿון בית־המדרש־אויוון און דערמיט איבערגעגאַנגען איבער דעם חלבֿ, און גלײַך זײַנען די אותיות און צייכענונגען געוואָרן שוואַרץ און אָנזעוודיק. מיר האָבן דערזען אַ גרויסע אויפֿשריפֿט: „משנכנס אדר מרבין בשמחה‟, וואָס מיינט, אַז ווי נאָר עס הייבט זיך אָן דער חודש אָדר, דאַרף מען אָנהייבן זיך משׂמח זײַן. אונטער דעם שיינעם אויפֿשריפֿט פֿון געכּתיבֿהטע אותיות איז געווען אויסגעמאָלט אַ פֿלעשל בראָנפֿן און צוויי הענט גיבן זיך לחיים. אין חדר האָט ער מיט אונדז געלערנט די מגילה, שניצנדיק דערבײַ די שענסטע גראַגערס פֿאַר אַלע תּלמידים.
אין ביידע טעג פֿון פּורים און שושן־פּורים האָט ר׳ מיכל דוד ממש איבערגעקערט דאָס שטעטעלע. ווען מען האָט געלייענט אין בית־המדרש די מגילה, האָט ער צונויפֿגענומען אַלע ייִנגלעך, נישט נאָר די תּלמידים זײַנע, נאָר אַפֿילו פֿרעמדע, און קאָמאַנדעוועט מיט אונדז בײַם גראַגערן יעדעס מאָל, ווען מען האָט דערמאָנט המנען. ער אַליין האָט געמאַכט פֿאַר זיך אַליין דעם גרעסטן גראַגער. ער האָט אויך געטופּעט מיט די פֿיס, און נישט נאָר בײַ המנס נאָמען, נאָר אויך ווען מען האָט דערמאָנט המנס ווײַב זרש און זייערער צען זין. דאָס וואָס אַ ייִד מיט אַ באָרד גראַגערט אין בית־המדרש האָט אַרויסגערופֿן גרויס שׂמחה בײַ אונדז ייִנגלעך. מיר האָבן שיִער נישט דאָס בית־המדרש צעלייגט. מײַן פֿאָטער איז אַפֿילו געווען אומצופֿרידן, ווײַל מיר האָבן געשטערט דעם בעל־קורא אין לייענען די מגילה, אָבער ער האָט זיך נישט געבייזערט. מען האָט אויף דעם פֿריילעכן מיכל דוד זיך נישט געקאָנט בייזערן. חוץ דעם, איז עס דאָך געווען פּורים, ווען מען דאַרף משׂמח זײַן.
נאָך דער מגילה האָט מיכל דוד גענומען גיין איבער די הײַזער, פֿון איין באַלעבאַטישער שטוב צו דער אַנדערער, און מאַכן „לחיימס”. אין שושן־פּורים האָט ער צונויפֿגענומען די חסידים און געמאַכט הוליאַנקעס. די חסידים האָט מען אַזעלכע זאַכן נישט געדאַרפֿט בעטן. זיי זײַנען אַלע מאָל גרייט געווען צו אַ סעודהלע, צו אַ שׂמחה. זיי האָבן געקויפֿט אַ פֿאַס ביר און געטרונקען אויף וואָס די וועלט שטייט. זיי זײַנען געגאַנגען פֿון הויז צו הויז, וווּ זיי האָבן געגעסן און געטרונקען און געטאַנצט. די ייִנגלעך זײַנען נאָכגעלאָפֿן. די פּראָסטע לײַט, די מתנגדים, האָבן געקוקט קרום אויף די חסידישע הוליאַנקעס, אָבער די חסידים האָבן זיי געהערט ווי המן דעם גראַגער און זיי אויף צו־להכעיס נאָך העכער געזונגען און געטאַנצט. מיכל דוד האָט געטאַנצט אויף דער גאַס. ער איז גאָרנישט מיד געוואָרן פֿון טרינקען און האָפּסען און זינגען און פֿרייען זיך. צום־לעצט זיינען די חסידים אַרײַנגעקומען צו מײַן פֿאָטער אין שטוב.
„רביצין, פּורים מעג מען טאַנצן אויפֿן טישטעך. עס זאָל אַ רוח המנען אין זײַן טאַטנס טאַטן אַרײַן ביז עמלקן!‟ האָט מיכל דוד געשריגן און געטופּעט מיט די פֿיס.
דערנאָך איז ער אַראָפּגעשפּרונגען פֿון טיש, אײַנגעהילט זיך אין טישטעך ווי אין אַ טלית און זיך פֿאַרשטעלט פֿאַר אַ מלאך.
„רביצין, איך בין דער מלאך מיכאל — האָט ער געשריגן — גיט מיר צוויי פֿלעדערווישן, וועל איך מאַכן פֿליגל.‟
מײַן מוטער, אַ מתנגדישע טאָכטער, האָט דעם צעקאָכטן חסיד קיין פֿלעדערווישן נישט געוואָלט געבן. אָבער ער איז נישט געווען פֿויל און אַליין אַרײַן אין קיך. ער האָט אויסגעזוכט צוויי גענדזענע פֿליגל, וועלכע ער האָט מיט שטריקלעך צוגעבונדן צום טישטעך, אַזוי אַז ער זאָל אויסזען ווי אַן אמתער מלאך. דערנאָך האָט ער גענומען אַ הויפֿן מעל און זיך אויסגעמעלט דאָס פּנים. פֿאַרוואָס אַ מלאך דאַרף האָבן אַן אויסגעמעלט פּנים ווייס איך נישט, אָבער אַזוי האָט ר׳ מיכל דוד געטאָן. אין אָט דעם הילוך איז ער אַרײַן אין מײַן פֿאָטערס שטוב אין גענומען טאַנצן אַ מלאכים־טאַנץ. דער ייִד האָט געשוועבט ווי אַ רוח. ייִדן האָבן צוגעפּאַטשט מיט די הענט און גערופֿן פֿריילעך:
„לעבעדיק, מלאך מיכאל!‟
מיט אַ מאָל, האָט דער מלאך מיכאל צעשפּרייט זײַנע הענט ווי פֿליגל און אַ פֿלי געטאָן גלײַך דורכן פֿענצטער אין דרויסן אַרויס.
אַרײַן אין שטוב צוריק איז ער שוין נישט אויף די אייגענע פֿיס. מען האָט אים געטראָגן. זײַנע לעבעדיקע אויגן זײַנען געווען געשלאָסן. פֿון איין אויג האָט גערונען בלוט. אַ צעקנאָדערטן, ווי אַ בינטל טויטע אבֿרים, האָט מען אים געטראָגן אין זײַן טישטעך מיט די פֿלעדערווישן מיטן אויסגעמעלטן פּנים. מען האָט גלײַך אַרײַנגערופֿן דעם גוייִשן פֿעלדשער פּאַוואָלסקי, וואָס האָט געוווינט אין שכנות.
„איך קאָן גאָרנישט טאָן, דאָס אויג רינט אים אויס,‟ האָט ער געזאָגט.
אַלע ייִדן אַרום, אויסגעניכטערטע אין איין רגע, זײַנען געשטאַנען מיט אַראָפּגעלאָזענע קעפּ. מײַן פֿאָטער האָט זיך געבעטן בײַם אויסגעצויגענעם מלמד:
„ר׳ מיכל דוד, איר זעט מיך, ר׳ מיכל דוד? … ענטפֿערט, ר׳ מיכל דוד….‟
ר׳ מיכל דוד האָט נישט געענטפֿערט. זײַן פּנים, אויסגעשמירט אין מעל, האָט אויסגעזען ווי אַ מת. די פּראָסטע ייִדן, וואָס זײַנען אָנגעלאָפֿן, האָבן געמוסרט די חסידים:
„חסידקעס, שיכּרים זענט איר, נישט קיין ייִדן — האָבן זיי געמורמלט — אַזאַ אומגליק…‟
מײַן פֿאָטער איז געווען חושך. מײַן מוטער האָט געוויינט. אין מיטן וויינען האָט זי זיך דערמאָנט אַז מען דאַרף צינדן ליכט, ווײַל שושן־פּורים איז דעמאָלט אויסגעפֿאַלן אין פֿרײַטיק.
איך האָב געקוקט אויף דעם מלמד מײַנעם, וואָס איז געלעגן אויסגעצויגן אויף דער גרינער קאָלדרע, געלעגן אַ שווײַגנדיקער, מיט אַן אויסגעמעלט פּנים, איבער וועלכן אַ דין שנירעלע בלוט האָט זיך געשלענגלט, און איך האָב געהאַט תּרעומות צו גאָט, וואָס האָט געקאָנט אָפּטאָן אַזאַ אומגערעכטיקייט, און אין אַ יום־טובֿ דערצו. דאָס איז געווען שוואַרץ־שבת.
The post A shocking Purim experience (from the memoirs of I. J. Singer) appeared first on The Forward.