Uncategorized
Israel struck out at the World Baseball Classic, but the team’s Twitter account was a hit
(JTA) — Many fans were despairing as Team Israel trailed Puerto Rico 6-0 in the World Baseball Classic last week, but the team’s Twitter account had a different message.
“We will never give up,” the account tweeted. “After all, Moses was once a basket case.”
While the quip couldn’t stave off the team’s ultimate 10-0 loss, it came in the course of a win for Avi Miller, the 30-year-old marketing veteran who runs the @ILBaseball account. For Miller — who tweeted the tournament from 3,000 miles away — the World Baseball Classic was a breakout moment, nearly doubling Team Israel’s social media followers and exposing countless baseball fans to jokes straight out of Hebrew school.
Miller told the Jewish Telegraphic Agency that his ambition was to do for Team Israel what the World Baseball Classic, an international Olympic-style baseball tournament, aims to do for baseball itself: deepen fans’ interest.
“Of course virality is nice, because it creates more of a following. But then once you have a following, what are you doing with it?” Miller said. “So for me, and it’s even continued through today, and it will tomorrow and so on, is to create engagement with people, create interest in it, help to create and raise the fundraising efforts, help to create awareness of these programs.”
Team Israel won its first game but dropped the next three to exit the competition early. Some of those games were brutal: Across 15 innings on March 13 and 14, Israel managed just one base runner against its opponents.
But on the team’s Twitter account, the hits kept coming. One breakout post, seen more than 100,000 times, showed a photo of a seemingly apoplectic Jakob Goldfarb (who was actually celebrating, despite what his expression suggests). Miller’s caption reflected contemporary meme culture: “When she says a latke is just a hash brown.”
when she says a latke is just a hash brown pic.twitter.com/K0jkVNHfeN
— Israel Baseball (@ILBaseball) March 12, 2023
In another popular post, the account outlined its “bubbie rankings,” using the Yiddish word for grandmother used in some Jewish families — and a homonym for the first name of one of the team’s pitchers. The list: “1) my bubbie 2) Bubby Rossman 3) other bubbies.”
From joking about storing a cooler of Manischewitz in the dugout to leaning into the “nice Jewish boy” vibe of the team, which was almost entirely composed of American Jewish ballplayers, the account’s sense of humor seemed to resonate.
Bill Shaikin, an award-winning baseball writer for the Los Angeles Times and a member of the Southern California Jewish Sports Hall of Fame, called Israel’s Twitter “the best social media account in the tournament.”
“I thought the account was a wonderful mix of baseball information and witty nods to what your Jewish mother might say,” Shaikin told JTA. “If you know, you know. But, if you didn’t know, it still worked.”
The USA doesn’t need the World Baseball Classic to popularize baseball within its country.
Other countries do. Here’s a thread from one (from the best social media account in the tournament): https://t.co/fyifV9H1lF
— Bill Shaikin (@BillShaikin) March 15, 2023
Miller was well positioned to tell Team Israel’s story. A marketing consultant living in San Diego, he worked in communications for sports teams and the NCAA before expanding his portfolio to include tech clients. He’s also been involved with the Israel Association of Baseball in different capacities for a few years, mostly helping with social media and video editing. The Baltimore native is a Jewish day school graduate and cofounded a Moishe House in San Francisco.
“I’ve had these two worlds collide,” Miller said. “I have a mentally strong relationship with baseball in my life, and then I have a bond to Judaism, from my entire upbringing. And for me as a passionate storyteller, my goal has been, both in years past and this World Baseball Classic, it’s been to help tell that story.”
That story, which included a late-game comeback win over Nicaragua and an impressive performance by Orthodox prospect Jacob Steinmetz, took place entirely in South Florida — a few thousand miles from Miller’s home in San Diego. Miller had been planning to be present at the tournament but was not able to — though no one would have been able to tell from the tweets.
Paging r/mademesmile – just watch Jacob’s face light up here in the dugout after his debut outing.
What a memory for @JacobSteinmetz6. pic.twitter.com/rCRJCk781Y
— Israel Baseball (@ILBaseball) March 14, 2023
“I think it’s similar to what a great YouTuber or videographer would tell you, is that to make the best video you don’t need the best camera ever made,” Miller said. “What I needed was the passion and the storytelling ideas behind it. Between that and then having contact with almost every single guy on the team and people on the ground, it gave me plenty of ideas to work with when it came to telling that story in a fun way.”
Miller said the feedback was overwhelmingly positive — and came from all levels of baseball fandom, from those who know little about Israel baseball, or even baseball, to die-hard fans.
“That to me is the best response to it, making it something that was approachable for all, but then still getting the signs of respect from the deep baseball people,” Miller said.
He also said there were, predictably, some negative responses. Miller said he made a conscious effort to shy away from politics, including keeping his own personal opinions out of the mix. Not everyone followed that tack.
“Could I have engaged with every single person that wrote in on any platform and was sending us messages about ‘Free Palestine,’ and [said], ‘Oh, you respect our boundaries now, because you don’t like the strike zone,’ all these different things?” Miller said. “Sure, I could have been sassy and responded within those spaces, one hundred percent. I could easily talk smack with anyone any day. But at the end of the day, that wasn’t the goal.”
Part of that restraint, Miller said, had to do with channeling the voice and priorities of the team itself.
“If you talked to Ryan Lavarnway, you talk to Josh Zeid, any of those guys about their views on Israel baseball, I can’t imagine the Palestinian conflict comes up as part of it because it’s simply not,” he said, referring to a Team Israel player and coach, respectively. “It doesn’t make that not an important thing to talk about, but in this case, the story was aside from that.”
In general, Miller said he worked to build relationships with the players and other members of the Israel baseball organization, to help craft an authentic presence of the team’s social media accounts — from the underdog mentality to the emphasis on team camaraderie.
And in that vein, it was tweets showcasing players’ talents that Miller said made him most proud. Not only did the players’ families appreciate the content, but some of their agents did, too — with one pitcher even asking Miller for video highlights he could send to teams considering bringing him on. Miller declined to share who it was, but at least one Team Israel pitcher landed an MLB contract after the tournament, Rossman with the Mets.
“The most meaningful to me are ones where I can put out content that showcases an individual or multiple individuals and then knowing that that impacts that guy in some way,” Miller said.
—
The post Israel struck out at the World Baseball Classic, but the team’s Twitter account was a hit appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
Shtetl memoirs of a young Yiddish writer Rokhl Feygenberg now in English
רחל פֿײגענבערג (1885־1972) איז געװען קנאַפּע צװאַנציק יאָר װען אירע זכרונות זײַנען אַרױס אין דרוק. דאָס איז געװען דער אָנהײב פֿון איר לאַנגער קאַריערע אין דער ייִדישער און העברעיִשער ליטעראַטור. איצט איז דאָס דאָזיקע מערקװירדיקע װערק אַרױס אױף ענגליש אין דער איבערזעצונג פֿון תּמרה העלפֿער, באַטיטלט „דער געדרײטער שליִאַך“.
פֿײגענבערג האָט זיך גענומען פֿאַר שרײַבן זכרונות אינעם עלטער פֿון פֿופֿצן יאָר. צו יענער צײַט איז זי שױן געװען אַ יתומה און האָט געהאַט פֿאַרלאָזט איר הײמשטעטל לובאַן אין דער מינסקער גובערניע (הײַנט אין בעלאַרוס) און געלעבט בײַ דער מומען אין אָדעס.
דאָס איז געװען דער סוף פֿון דער גליקלעכער תּקופֿה אין רחלס לעבן, װאָס זי האָט פֿאַרבראַכט בײַ דער טאַטע־מאַמע אינעם שטעטל. „שױן לאַנג האָט מיך מײַן האַרטער מזל פֿון דער הײם פֿאַרטריבן. װי אַ פֿאַרװאָגלטער װאַנדערער אין אַ פֿינצטערער נאַכט בלאָנדזשע איך אַרום און קאָן זיך קײן אָרט [ניט] געפֿינען,“ באַקלאָגט זי זיך אין די ערשטע שורות פֿון „די קינדער־יאָרן“, דעם בוך זכרונות, װאָס איז אַרױס אין װאַרשע אין 1909. (די ענגלישע איבערזעצונג באַזירט זיך אױף דער ערשטער פּובליקאַציע אין המשכים אין דער פּעטערסבורגער מאָנאַטשריפֿט „דאָס לעבן“, װאָס איז אַ ביסל אַנדערש פֿונעם בוך).
פֿײגענבערג האָט פֿאַרמאָגט אַ היפּשן ליטעראַרישן טאַלאַנט און אַ פֿײַנעם פּסיכאָלאָגישן חוש פֿאַר מענטשלעכע מאָטיװן און געפֿילן. זי מאָלט אױס אַ גאַנצע רײ פּאָרטרעטן פֿון מענער און פֿרױען פֿון איר משפּחה, אָנהײבנדיק פֿון דער עלטער־באָבען. זײ קומען אַרױס לעבעדיק און פֿריש אַפֿילו װען זי דערצײלט װעגן יענע עלטער־באָבעס און ־זײדעס, װאָס זי האָט פּערזענלעך ניט געקענט.
אָט למשל באַשרײַבט זי איר באָבען און אירע באַציִונגען מיט דעם זײדנס משפּחה: „מײן באָבעס שװעגערינס האָבן ניט געשעצט מײַן באָבעס שײנע שװאַרצע אױגן מיט די שײנע לאַנגע ברעמען, מיט אירע לאַנגע שװאַרצע האָר, מיט צװײ בליִענדע באַקן, אַזױ װי רױזן. […] זײ האָבן נאָר געקוקט אױף דעם, װאָס זי איז אַ שװאַרצע. אַ װײַס פּנים, װײַזט אױס, האָט מען דעמאָלט געשטעלט העכער פֿון שװאַרצע גלאַנצנדיקע אױגן. נאָר מײַן באָבע, גלױב איך, האָט גאָר ניט געװוּסט, אַז זי האָט שײנע אױגן, קײנער האָט איר דאָך געװיס דאָס קײן מאָל ניט געזאָגט, און זי אַלײן האָט אױך װײניק צײַט געהאַט צו קוקן זיך אין שפּיגל.“
מײדלװײַז איז רחל שױן געװען געװױר, אַז די צײַטן בײַטן זיך און די אַלטע מידות גײען אַװעק. איר משפּחה האָט אַ מאָל געהערט צו די סאַמע פּני פֿונעם שטעטל. װי עס פּאַסט פֿאַר זײער שטאַנד, האָט דער מאַמעס רײַכע עלטערן געמאַכט פֿאַר זײער טאָכטער אַ שידוך מיט אַ חתן אַ למדן.
אָבער קײן סך גליקן האָט דאָס ניט געבראַכט: „דער מאַן איז אַ געלערנטער און זיצט און טראַכט פֿון הױכע װעלטן, און דאָ אױף דער ערד איז ער אַ דעמאָקראַט ביזן לעצטן קאַפּ בלוט און טראַכט נאָר װעגן טובֿת־הכּלל, און זי, די פֿרױ, איז אַ שטאָלצע אַריסטאָקראַטקע און חלומט פֿון רײַכקײט און כּבֿוד.“ דער טאַטע איז אַװעק פֿון דער װעלט גאַנץ פֿרי און האָט קױם איבערגעלאָזט אַ שפּור אינעם טאָכטערס זכּרון.
רחל האָט זיך אױסגעלערנט לײענען און שרײַבן אױף ייִדיש און העברעיִש, און ייִדישע ביכלעך זײַנען געװאָרן בײַ איר דאָס גרעסטע פֿאַרגעניגן. די גאַנצע װאָך איז זי געװען פֿאַרטאָן אין דער מאַמעס קראָם, אָבער „דער שבתדיקער טאָג פֿלעגט מיר געבן קרעפֿטן אױף אַ גאַנצע װאָך. […] אין אים פֿלעג איך געפֿינען אַלצדינג, װאָס עס פֿלעגט מיר פֿעלן אַ גאַנצע װאָך רו, שלאָף, גוטן עסן, שפּאַצירן מיט מײַן רײַכער חבֿרטע, און דערהױפּט פֿלעג איך האָבן פֿאַרגעניגן פֿון לײענען. דאָס לײענען איז געװען בײַ מיר מײַן גאַנץ לעבן.“
די שבתדיקע לעקטור האָט געהאַט אַ באַשטימטן סדר: „פֿריִער די סדרה, דערנאָך דעם ‘נחלת־צבֿי’ [קבליסטישע פּירושים אױף דער פּרשה פֿון דער װאָך], דערנאָך שטיקלעך ‘שבֿט־מוסר’ [זאַמלונג פֿון מדרשים און סיפּורים], און זומער פּרק [פֿון פּרקי־אָבֿות] אָדער װינטער ׳ברכי נפֿשי׳ [תּהילים ק”ד]“.
נאָך דעם פֿלעגט זי זיך נעמען פֿאַר מעשׂה־ביכלעך, װאָס האָבן דערצײלט װעגן אַמאָליקע צדיקים און רבנים. איר לײענען האָט צוגעצױגן אַנדערע פֿרױען: „איך פֿלעג אַ מאָל שבת זיך אַװעקזעצן בײַ דער מומע זלאַטע אױפֿן גאַנעק, און לעבן מיר אַ היפּש ביסל װײַבער, און פֿלעג זײ דערצײלן מעשׂיות“.
דאָס לײענען האָט רחלען געהאָלפֿן אַנטװיקלען אַן אײגנאַרטיקן ליטעראַרישן סטיל, װאָס איז הײמיש, אַ ביסל נאַיִװ אָבער אױך גאַנץ שאַרפֿזיניק. פֿון פֿרומע מעשׂה־ביכלעך איז זי אַריבער צו שמרס פּאָפּולערע ראָמאַנען. זײ האָבן שטאַרק אױפֿגערעגט איר יונגן כּוח־הדמיון: „דאָס לײענען די אַלע גראָבע ביכער האָט מיר צעמישט דעם קאָפּ. איך בין געװאָרן װי משוגע. איך האָב געװאָלט זיך אין עמעצן פֿאַרליבן, און נאָך אין װעמען! נאָר אין אַ סטודענט אָדער אַ דאָקטאָר […] פֿון קײן אַנדערע האָב איך גאָר ניט געװאָלט טראַכטן.“ דאָס קלײנע שטעטל איז איר געװאָרן שמאָל און זי האָט געחלומט װעגן אַ גרױסער שטאָט.
דער דאָזיקער חלום איז מקוים געװאָרן אַנדערש װי זי האָט זיך פֿאָרגעשטעלט. װען זי איז געװען אַרום פֿערצן יאָר אַלט, איז איר מאַמע געשטאָרבן נאָך אַ לאַנגער לונגען־קראַנקײט. די באָבע האָט זי אַריבערגעבראַכט צו דער מומע קײן אָדעס. רחל האָט דעמאָלט געזאָגט צו זיך: „גענוג חלומען, גענוג לעבן מיט פֿאַנטאַזיע, איך װעל שױן קוקן אױף דעם לעבן מיט אָפֿענע אױגן.“
תּמרה העלפֿער האָט דורכגעמאַכט אַ גרונטיקע פֿאָרשונג כּדי צוצוגרײטן די איבערזעצונג. אין דער הקדמה האָט זי באַשריבן די היסטאָרישן אומשטאַנדן סײַ פֿון פֿײגענבערגס לעבן און סײַ פֿון איר הײמשטעטל לובאַן. דער ענגלישער סטיל פֿון דער איבערזעצונג איז פּונקט אַזױ קלאָר און הײמיש װי דער ייִדיש פֿונעם מקור. פֿײגענבערגס זכרונות זײַנען אי אַ װיכטיקער היסטאָרישער דאָקומענט אי אַ רירעװדיקע פּערזענלעכע געשיכטע, װאָס אַנטפּלעקט די נשמה פֿון אַ באַגאַבטער ייִדישער פֿרױ אױפֿן שװעל פֿונעם צװאַנציקסטן יאָרהונדערט.
The post Shtetl memoirs of a young Yiddish writer Rokhl Feygenberg now in English appeared first on The Forward.
Uncategorized
Old Hasidic stories with a new twist
הײַנט באַטראַכט מען די חסידישע באַוועגונג ווי אַ זײַטיקע גרופּע, אָבער מע פֿאַרגעסט, אַז פֿאַרן חורבן איז חסידיזם געווען די הויפּט־פֿרומע באַוועגונג בײַ די ייִדן אין מיזרח־אייראָפּע, און ווײַט נישט קיין קליינער קולט. אַפֿילו מיט דער וואַקסנדיקער אַסימילאַציע פֿון די ייִדן פֿאַר דער צווייטער וועלט־מלחמה האָט מען זיך סײַ פּאָליטיש, סײַ קולטורעל, געדאַרפֿט רעכענען מיט די חסידישע ייִדן און זייער השפּעה.
אין דער מאָדערנער ייִדישער ליטעראַטור האָט די חסידישע פֿאָלקס־מעשׂה אויך משפּיע געווען אויפֿן אופֿן פֿון דערציילן אַ מעשׂה, נישט נאָר ווי מע געפֿינט אין י. ל. פּרצעס ווערק „חסידיש“, נאָר אויך בײַ אַ שלל ייִדישע שרײַבער במשך פֿון עטלעכע דורות. די פּרץ־טראַדיציע פֿון באַאַרבעטן און איבערדערציילן חסידישע מעשׂיות פֿאַר אַ נײַעם עולם אין אַ נײַערער צײַט האָט זיך אָנגעהאַלטן ביז אונדזערע טעג. די דאָזיקע פֿאָלקס־ליטעראַטור אויף ייִדיש, די שפּראַך, אין וועלכער מע האָט זיי, לכתּחילה, דערציילט, פֿאַרמאָגט אוצרות, וואָס מע קען נישט געפֿינען אין אַנדערע שפּראַכן, און פֿון דעם גרויסן קוואַל האָט מען געשעפּט.
פֿאַרן פֿאָלקלאָריסט איז אַן עובֿדה בײַם לייענען די מעשׂיות — צו דערקענען, וועלכע עלעמענטן זענען פֿאָלקישע, און וועלכע „מאָדערנע“. די ליטעראַטור־קריטיק באַהאַנדלט סײַ די טראַדיציאָנעלע מעשׂיות, און סײַ די מאָדערנע באַאַרבעטונגען, און ביידע מינים האָבן זייער אייגענעם כאַראַקטער און זענען ווערט אַ טיפֿערן אַנאַליז.
עס דערמאָנט זיך אַן אַרטיקל אין אַ חב״ד-פֿרויען זשורנאַל אויף ענגליש אין די 1990ער יאָרן, וואָס האָט געוואָרנט אַ לייענערין, זי זאָל אויסמײַדן פּרצעס חסידישע „פֿאָלקס־מעשׂיות“, ווײַל כאָטש זיי זעען אויס ווי אמתע פֿאָלקס־מעשׂיות, שטאַמען זיי פֿון אַפּיקורסישע קוואַלן. וועגן פּרצעס „שאַפֿערישער בגידה“ האָט באַריכות געשריבן פּראָפֿ׳ דוד ראָסקעס. וואָס ציט צו דעם מאָדערנעם שרײַבער צום זשאַנער פֿון דער חסידישער פֿאָלקס־מעשׂה? איך האַלט, אַז מיט איין וואָרט קען מען ענטפֿערן — די אמונה; די אמונה אינעם רבין, די אמונה אינעם אייבערשטן, די אמונה, אַז דאָס מזל וועט זיך געבן אַ דריי צום גוטן.
דער רומעניש־ייִדישער שרײַבער ברוך האַגער, מיט זײַן רביישן ייִחוס, האָט איבערגעגעבן די טיף גײַסטיקע און לומדישע אַספּעקטן פֿון די מעשׂיות, אָבער זיך נישט פֿאַרלוירן צו טיף, ער זאָל אויך נישט איבערגעבן די פֿאַרכאַפּנדיקע דערציילערישקייט פֿונעם זשאַנער. זײַן באַנעמען פֿון דער חסידישער מעשׂה קען מען לייענען אין זײַן אַרײַנפֿיר צו דער זאַמלונג „אין גאולה אומרו“ (תּל־אָבֿיבֿ, 1969). ער איז צווישן די זעלטענע שרײַבער, וואָס גיבן זיך אָפּ בפֿירוש מיט דער שפּראַך פֿון דער חסידישער מעשׂה אויף ייִדיש.
„ערשט חסידות האָט אונדזער לשון אויסגעבלאָנדזשעט פֿון דער ווילדעניש, גערייניקט עס און געוואַשן פֿון ווילדן אָנוווּקס און אויפֿגעשטאָכן אים די אויערן: צו דערהערן דעם ציטער פֿון דער אייגענער סטרונע; דאָס שפּיל פֿון אייגענעם בלוט. און ערשט דעמאָלט האָט זיך לשון־ייִדיש צעזונגען מיט ייִדישער נגינה דורך געלײַטערט וואָרט און מיט מעשׂה פֿון אייגענעם נוסח.“
אין זײַן דערציילונג „דער בלאָנדזשענדיקער וועג“, (געדרוקט אינעם 100סטן נומער „גאָלדענע קייט“) לייענט מען אַ פֿײַנעם משל פֿון האַגערס הויך קינסטלערישקייט. אין פֿאַרגלײַך מיט פּרצעס „חסידיש“, געפֿינט מען בײַ האַגערן מער נישט־פֿאַרענטפֿערטע קשיות, מער מיסטעריע, מער אומקלאָרקייטן. ער צעלייגט עס נישט אויף טעלערלעך. האַגערס מעשׂיות וועט מען קיין מאָל נישט פֿאַרבײַטן אויף פּרצעס, און נישט אויף די עכטע חסידישע מעשׂיות.
נאָך אַ שרײַבער וואָס איז אינספּירירט געוואָרן פֿון די חסידישע מעשׂיות איז געווען דער וואַרשעווער־מאָנטרעאָלער שרײַבער, יהודה עלבערג. אַ בעל־לשון און געלערנטער ווי האַגער, האָט עלבערג זיך געהאַלטן נענטער צו דעם בל־פּהיִשן סטיל. דער נאַראַטאָר גיט צו אַ „ברוך־השם“ דאָ, און אַן „אם־ירצה־השם“ דאָרט, כּדי נאָכצומאַכן דעם פֿאָלקישן כאַראַקטער. מע פֿילט נישט אַזוי בולט די האַנט פֿון אַ קינסטלער.
לעצטנס, האָב איך צום ערשטן מאָל געלייענט אַ זאַמלונג חסידישע מעשׂיות — „מײַן זיידענס מעשׂהלעך“ (1923) — פֿון אַ. אײַזענשלאָס. דער מחבר איז געבוירן געוואָרן אין ווײַסרוסלאַנד, אָבער געוווינט אין וואַרשע.
אין אײַזענשלאָסעס מעשׂה „וועלוועלע מתנגד“ דערקענט מען אַן אָפֿטע טעמע אינעם זשאַנער — ווי דורך די נסים פֿונעם רבין, ווערט אַ מתנגד אַ הייסער חסיד. פּרצעס דערציילונג „אויב נישט נאָך העכער“ איז אַ באַקאַנטער מוסטער פֿון דעם מין. „וועלוועלע מתנגד“, אַ נגיד, האָט געוווינט אין אַ שטעטל פֿון חסידים, און געגעבן צדקה צו אַלעמען, אַפֿילו צו די חסידים. אָבער גיין צום ליובאַוויטשער רבין האָט ער נישט געוואָלט. ווען מע האָט געפּרוּווט אים איבערצורעדן, האָט ער געענטפֿערט: „שוין צו שפּעט אַ ביסל. אַ חסיד קען מען ווערן אין דער יוגנט, ווען מע האָט דאָס גײַסטיקע פֿײַער דערצו, דעם נייטיקן ברען, די שטאַרקע אמונה… מיר פֿעלט דאָס אָבער שוין. איך בין שוין אַ ביסל אַלט דערצו.“
אָבער ווען זײַן אייניקל איז מסוכּן קראַנק געוואָרן, און די דאָקטוירים האָבן שוין אויפֿגעגעבן, האָט ער געפֿאָלגט זײַן חסידישן געהילף, רב שמעלקע, און געפֿאָרן צום רבין, „דער אַלטער“. די סצענע בײַם רבין שרײַבט אײַזענשלאָס מיט גרויס דראַמאַטישקייט. איידער ר׳ וועלוועלע האָט געקענט אַרויסזאָגן איין וואָרט, זאָגט אים דער רבי מיט אַ שטאָך: „ביסט צו אַ גרויסער עקשן געווען, וואָלף! זייער פֿיל אַרבעט געמוזט אָנווענדן, אַז דו זאָלסט אַהערקומען…“ דער מתנגד, אָבער, האָט דאָס נישט אָנגענומען ווי אַן ענטפֿער, און דערציילט וועגן דעם שווערן מצבֿ פֿון קינד, ווי די דאָקטוירים „זאָגן אים אָפּ דאָס לעבן“. שרײַט דער רבי „שוטה! דו מיינסט טאַקע אויף אַן אמת, אַז די דאָקטוירים האָבן אַ דעה אויף כּבֿיכולס יצירה?“ דאָס קינד, פֿאַרשטייט זיך, האָט געהאַט אַ רפֿואה־שלימה.
עס איז זיכער דאָ אַן אויסגעדראָשענע פֿאָרמול אין דער נאַראַטיווער סטרוקטור פֿון דער חסידישער מעשׂה, אָבער כּדי הנאה צו האָבן בײַם לייענען (און הערן) די מעשׂה, איז מער וויכטיק די קונסט פֿון דערציילן, און אײַזענשלאָס האָט די דערציילערישע קונסט דערגרייכט אויף אַ מדרגה. וויפֿל נאָך אומבאַקאַנטע מײַסטער פֿון דער חסידישער פֿאָלקס־מעשׂה געפֿינען זיך אין אונדזער ליטעראַטור?
The post Old Hasidic stories with a new twist appeared first on The Forward.
Uncategorized
Yiddish has a long list of words for ‘cemetery‘
נישט אַלע ווייסן אַז אויף ייִדיש איז דאָ אַ גאַנצער וואָקאַבולאַר וועגן דעם, וווּ מע לייגט ייִדן נאָכן טויט.
וואָס טוט מען טאַקע מיט אַ מת? מע באַגראָבט אים אָדער מע באַהאַלט אים, אָדער מע איז אים מקבר, אָדער מע ברענגט אים צו קבֿר־ישׂראל. „באַגראָבן“ האָט דאָך אויך אַ פֿאַרשפּרייטן מעטאַפֿאָרישן טײַטש, „רויִנירן“. אָט איז דאָ אַ ווערטערשפּיל: „שטאַרבן איז נאָך ווי ס’איז, אָבער דאָס אַרײַנלייגן אין דר’ערד, דאָס באַגראָבט אַ מענטשן!“
וועגן דעם אָרט, וווּ ס’ליגן ייִדן נאָכן טויט, איז דאָ אַ לאַנגע רשימה ווערטער, כּמעט אַלע אייפֿעמיזמען. נאָך די הונדערט יאָר ליגן ייִדן און ייִדישע טעכטער, קודם־כּל, אויף אַ בית־עולם. אויף לשון־קודש איז „עולם“, פֿאַרשטייט זיך, טײַטש „וועלט“ און אויף ייִדיש — „אַ גרופּע מענטשן“; אָבער אויף לשון־קודש האָט „עולם“ נאָך אַ טײַטש, „אייביקייט“. איז אַ בית־עולם דאָס אָרט, וווּ מע בלײַבט אויף אייביק. דאָס אייגענע איז שייך צום אַרמיש־שטאַמיקע „בית־עלמין“.
אַ פֿאַל פֿון לשון סגי־נהור, דאָס הייסט וווּ מע זאָגט איין זאַך אָבער מע מיינט דאָס פֿאַרקערטע, איז „בית־חיים“, טײַטש „דאָס הויז פֿון לעבן“. אַן אַנדער וואָרט, נישט קיין אייפֿעמיזם, איז „בית־הקבֿרות“, דאָס הייסט, דאָרטן, וווּ ס’געפֿינען זיך קבֿרים.
אָבער נישט אַלע ווערטער נעמען זיך פֿון לשון־קודש. מע זאָגט דאָך אויך „דאָס פֿעלד“, „דאָס גוטע־אָרט“, „דאָס הייליקע אָרט“, „דאָס ריינע אָרט“. אַ טשיקאַווער משל דערפֿון: איך בין אַ מאָל געפֿאָרן אין דער שטאָט גער, נישט ווײַט פֿון וואַרשע, וואָס ביזן חורבן איז זי געווען דער זיץ פֿונעם באַקאַנטן גערער רבין. אין 2007 זענען אין דער שטאָט געבליבן גאַנצע דרײַ ייִדן, האָב איך געהאַט די זכיה זיך צו באַקענען, און צו כאַפּן אַ ייִדישן שמועס, מיט צוויי. (וויפֿל מאָל אין לעבן איז מיר אויסגעקומען צו שמועסן אויף ייִדיש מיט אַ ייִד, וואָס האָט איבערגעלעבט דעם חורבן און וווינט נאָך אין זײַן מיזרח־אייראָפּעיִשער היימשטאָט?)
איינער פֿון זיי, וועלוול קאַרפּמאַן, האָט מיט אַ פּאָר יאָר שפּעטער געגעבן אַן אינטערוויו דער ייִדישער ראַדיאָ־אוידיציע פֿונעם פּוילישן ראַדיאָ (צום באַדויערן, האָט מען די ראַדיאָ־אוידיציע דערנאָכדעם אָפּגעשאַפֿט). ווען די זשורנאַליסטקע האָט אים אַ פֿרעג געטאָן וועגן דעם גורל פֿונעם גערער בית־עולם, האָט ער זי איבערגעפֿרעגט: „איר מיינט ס’גוטע־אָרט?“ יעדעס מאָל, וואָס זי האָט ווײַטער געזאָגט „בית־עולם“, האָט ער געענטפֿערט „ס’גוטע־אָרט“.
אויך בײַ די אומות־העולם זענען די ווערטער דערפֿאַר אייפֿעמיזמען. דאָס פֿאַרשפּרייטסטע וואָרט אין אייראָפּע איז ס’ענגלישע cemetery, ס’פֿראַנצייזישע cimetière אד”גל, פֿון אַן אַלטגריכישן ווערב פֿאַר „ליגן/לייגן שלאָפֿן“. גאָר אַ מאָל, פֿאַר דער הײַנטיקער צײַט־רעכענונג, איז ס’גריכישע וואָרט געווען טײַטש „שלאָפֿשטוב“; בײַ די קריסטן בשעתּו האָט עס באַקומען דעם מאָדערנעם טײַטש. אַ ווײַטער קרובֿ פֿון דעם וואָרט איז ס’ייִדישע „היים“, אַ פּנים, ווײַל אין דער היים שלאָפֿט מען, אָבער נישט פּונקט אַזוי ווי אויפֿן בית־עולם…
דאָס דײַטשישע Friedhof איז דער „שלום־הויף“; און Kirchhof „קלויסטערהויף“ איז מגולגל געוואָרן אינעם פּוילישן Kirkut „ייִדישער בית־עולם“!
און אַזוי ווי מאַמע־לשון האָט פּאַראַלעלע וואָקאַבולאַרן פֿאַר ייִדן און פֿאַר קריסטן איז גאָר קיין חידוש נישט, וואָס אויפֿן אָרט, וווּ ס’ליגן קריסטן זאָגט מען „צווינטער“ אָדער „צמענטער“, מסתּמא, פֿון פּוילישן cmentarz פֿונעם זעלביקן גריכישן שורש וואָס cemetery.
The post Yiddish has a long list of words for ‘cemetery‘ appeared first on The Forward.