Uncategorized
A letter to my mother (memoirs)
— איר זײַט אַ ייִד, צי ניט? זאָגט מיר, זאָגט מיר, איר זײַט אַ ייִד!?
דאָקטער קאָגאַן איז געשטאַנען ווי אַ סטאַטוע און נישט געפֿונען קיין ווערטער. אין איין אויג האָט זיך בײַ אים אַנטוויקלט אַ נערוועזער צוק, און די ליפּן האָבן זיך בײַ אים געטרייסלט ווי א צאַפּלטיקע פֿיש, וואָס מ׳האָט איר אַרויסגעצויגן פֿון איר סבֿיבֿה, פון וואַסער. דאָקטאָר קאָגאַן האָט אויסגעזען, ווי מ׳האָט אים אַרויסגענומען פֿון זײַן סבֿיבֿה – דער הויפּטדאָקטער פֿון אַ מיליטער שפּיטאָל. מיטן גראָבן פֿינגער האָט ער פּרובירט צודריקן די אונטערשטע ליפּ צו דער אויבערשטער, נאָר אָן הצלחה.
די פֿרוי, וואָס האָט אים באַפֿאַלן מיט דער אומגעוויינלעכער פֿראַגע, איז געשטאַנען אַנטקעגן און געקוקט אויף אים מיט בייזע אויגן. זי האָט אַ פּנים געוואַרט אויף אַן ענטפֿער. דאָס האָט אים געגעבן אַ פּאָר מינוט צונויפֿקלײַבן זײַנע געדאַנקען. וואָס פֿאַר אַן ענטפֿער קען ער איר געבן? ער האָט ברייט אויפֿגעעפֿנט זײַנע שוואַרצע מידע אויגן, אַרומגערינגלטע מיט שווערע טונקעלע זעקעלעך, באַווײַזנדיק ווי דערשטוינט איז ער פֿון דער אומבאַקאַנטער פֿרוי און איר חוצפּה. זײַן פּנים האָט געקראָגן אַן אָפֿיציעלע מינע פֿון אַ רוסישן אָפֿיצער, און ער האָט ווי אַרויסגעשאָסן אַ צוגעגרייטן ענטפֿער:
— יאָ, חבֿרטע. איך בין אַ ייִד. נו, איז וואָס? וואָס ווילט איר מיט דעם זאָגן? מײַן פֿאַמיליע נאָמען איז קאָגאַן, דאָקטער פּאָדפּאָלקאָווניק קאָגאַן. און איר, חבֿרטע פֿרוי, פֿאַרגעסט נישט אַז מיר ביידע זענען סאָוועטישע בירגערס, — קאָגאַן האָט אויפֿגעהויבן זײַן ווײַזפֿינגער, — אין קיינע פֿאַלן טאָר מען דאָס נישט פֿאַרגעסן! קיין מאָל! — ער האָט אַ פּאַטש געטאָן מיט דער ברייטער דלוניע אויף זײַן ברוסט, באַפּוצטע מיט אַ ריי פֿון מעדאַלן און אַנדערע מיליטער צײכנס, – און איך, ווי איר זעט מיר, איך בין אַ מיטגליד פֿון דער קאָמוניסטישער פּאַרטיי. איך בין אַ פּאַרטיינער! פֿאַרשטייט איר, וואָס איך מיין?
— יאָ, יאָ…— האָט זי מיט אַ זויערער מינע געשאָקלט מיטן קאָפּ, פּונקט ווי זי וואָלט געהאַלטן בײַם ברעכן, — כ׳פֿאַרשטיי, וואָס איר מיינט. נאָר פֿאַר מיר זײַט איר קודם־כּל אַ ייִד. און אויב אַזוי, טאָ פֿירט זיך ווי אַ ייִד!
***
נו, וואָס זאָגט איר וועגן אַזאַ מאָדנעם שמועס צווישן צוויי ייִדן — מײַן מאַמען און דעם הויפּט דאָקטער פֿון דעם מיליטער שפּיטאָל, וווּ איך בין געלעגן? צו פֿאַרשטיין, ווי אַזוי האָבן זיי זיך געטראָפֿן, וועגן וואָס איז געגאַנגען די רייד, און וואָס איז פֿון דעם אַרויס, לאָמיר זיך אומקערן צום סאַמע אָנפֿאַנג, ווען מ׳האָט מיך האָספּיטאַליזירט מיט אַ לונגען־אָנצינדונג. געדענקט איר עפּעס אַזוינס? סײַדן איר האָט נישט געלייענט די מעשׂה מיט די „צוויי כּלות“. אין שפּיטאָל האָט מען מיך געבראַכט מיט יענעם לונגען־אַנצינדונג, קוים לעבעדיק! מ׳האָט מיר אוועקגעלייגט אין אַ פּאַלאַטע פֿאַר צוויי קראַנקע, און מ׳האָט מיך געהיילט מיט זעקס אוקאָלן אַ טאָג. זעקס אוקאָלן! דאַכט זיך מיט „פּעניצילין“, איך בין נישט זיכער. זיצן האָב איך שוין נישט געקענט — דער גאַנצער הינטן מײַנער איז שוין געווען צעשטאָכן.
נאָך איידער ווי איינע פֿון די צוויי „כּלות“ — טאָמקע — האָט מיך באַזוכט, האָב איך געהאַט דאָ אַ מער וויכטיקן גאַסט — מײַן מאַמען. זי האָט געקראָגן מײַן בריוו, און מיטן ערשטן אויטאָבוס געאַײַלט זיך צו מיר, זען וואָס טוט זיך מיט מיר, מיט איר קראַנקן סאָלדאַטיק. ווײַזט זיך אַרויס, אַז די בריוו דערגייען זייער שנעל, אַפֿילו אויב מ׳שרײַבט זיי אויף מאַמע־לשון, אויף ייִדיש. יאָ, איר האָט טאַקע גוט פֿאַרשטאַנען: דינענדיק אין דער סאָוועטישער אַרמיי האָב איך געשריבן מײַנע בריוו אויף ייִדיש. נישט אַלע, פֿאַרשטייט זיך, נאָר אַ גרויסע טייל פֿון זיי. ס׳ווענדט זיך צו וועמען דאָס בריוו איז אַדרעסירט געווען.
צו מײַן באָבען למשל, וואָס האָט געוווינט אין מאָסקווע, האָב איך געשריבן אוודאי אויף רוסיש. צו מײַנע עלטערן מערסטנס אויף ייִדיש. וועגן דער צענזור האָב איך אַפֿילו נישט געטראַכט, פּשוט נישט געוווּסט אַז זי עקזיסטירט. מיט חדשים שפּעטער, ווען איך האָב שוין געדינט אין גוואַרדייסק, האָב איך געהערט פֿון אַנדערע זעלנער, אַז די סאָוועטישע אַרמיי פֿאַרמאָגט אַ ספּעציעלע אָפּטיילונג — „מיליטער צענזור“. וואָס טוען די מענטשן, וואָס זיי דינען דאָרט? זיי לייענען פֿרעמדע בריוו, אונדזער בריוו, וואָס מיר שרײַבן. זיי מוזן זיי דורכקוקן איידער מ׳שיקט זיי אַוועק צו אונדזערע משפּחות. צו וואָס? וויסן מיט וועלכער אינפֿאָרמאַציע טיילן מיר זיך מיט אונדזער טאַטע-מאַמעס.
איר מיינט דאָך, אַז איך לאַך? איז טאַקע ניין. אַז אָך־און־וויי צו דעם געלעכטער! די צענזור לעבט און אַרבעט. אָבער אַ רחמנות אויף די צענזאָרן, וואָס זיי דאַרפֿן אויסטײַטשן אונדזערע קאַראַקולעס, אונדזער האַנטשריפֿטן. און ווען עס רעדט זיך וועגן אַן אַנדער לשון, נישט רוסיש, איז דאָך דאָס אַ דאָפּלטע אַרבעט. און אויב איך שרײַב אויף ייִדיש? ווער פֿון זיי קען ייִדיש? נאָר עס אַרט מיר? פֿון מײַנעטוועגן קענען זיי בלינד ווערן, ווען זיי וועלן לייענען מײַן ייִדישע פֿאַרדרייטע האַנטשריפֿט.
הקיצור, מײַן מאַמע איז געקומען, מיך אָנגעשטאָפּט מיט היימישע געקעכצן, געבעקס און פֿרוכטן. און זי האָט אויך געבראַכט בריוו פֿאַר מיר: פֿון מײַן טאַטן און פֿון דעם אָנקל חנן. כאָנקע, ווי איך האָב אים גערופֿן, האָט געוווינט אין ישׂראל און נישט געקענט קיין רוסיש, האָט ער געשריבן אויף ייִדיש אוודאי. בדרך־כּלל, זענען זײַנע בריוו אָנגעקומען צו אונדז אַהיים, און די עלטערן האָבן זיי שוין איבערגעשיקט צו מיר.
צווישן די בריוו, וואָס די מאַמע האָט מיר געוויזן, איז געווען אויך אַ בריוועלע פֿון מײַן קוזינע בתּיה, כאָנקעס איין־און־איינציקע טעכטערל. זי איז עלטער פֿון מיר אויף זיבן יאָר. ווען זי איז נאָך געווען אַ מיידל פֿון אַ יאָר פֿערצן, האָט זי זיך אויסגעלערננט ייִדיש, זאָל זי קענען זיך איבערשרײַבן מיט די קרובֿים אין ראַטנפֿאַרבאַנד, מיט אונדז, הייסט עס. איך און זי האָבן אויך געשיקט פֿאָטאָגראַפֿיעס איינער דעם אַנדערן. ווען זי האָט זיך דערוווּסט, אז איך קלײַב פּאָסט־מאַרקעס, האָט זי כּמעט יעדעס מאָל אַרײַנגעלייגט אין דעם קאָנווערט עטלעכע מאַרקעס פֿון ארץ־ישׂראל.
איך האָב נישט געוווּסט, אַז מײַנע בריוו עפֿנט מען דאָ אויך, אין שפּיטאָל, מיין אין. ווײַל וואָס איז דאָס פֿאַראַ באָרוועסער נאָמער? וואָס איז דאָס פֿאַראַ אָנשיקעניש? וואָס איז זייער עסק? דאָ היילט מען דאָך מענטשן, נישט זייערע מחשבֿות? ווען מײַן מאַמע וואָלט נישט געקומען מיט אַ ביקור־חולים, און ווען דער מיליטער־דאָקטער קאָגאַן וואָלט איר נישט אַרויסגערופֿן האַלטן מיט אים אַ „וויכטיקן שמועס“, ווי ער האָט זיך אויסגעדריקט, וואָלט איך קיין מאָל נישט געוווּסט וועגן די לאַנגע און פאַרדרייטע וועגן, וואָס מאַכן דורך מײַנע בריוועלעך, ביז זיי דערגייען צו מײַנע קרובֿים. אָבער, ווי איר זעט שוין, איז מײַן מאַמע יאָ געקומען צו מיר, און קאָגאַן האָט איר טאַקע אײַנגעלאַדן צו זיך אין קאַבינעט ארײַן.
אין דעם מיליטער־שפּיטאָל איז דאָקטער קאָגאַן געווען זייער א בכּבֿודיקער רופֿא, דער גרעסטער מומחה פֿון די אינערלעכע קראַנקײטן. און נישט נאָר דאָ. אין גאַנץ לעטלאַנד האָט מען געהאַלטן פֿון אים און גערעדט וועגן זײַנע מעדיצינישע הצלחות. מײַן מאַמע זינע האָט עס אוודאי נישט געוווּסט, און איך בין נישט זיכער, אַז דאָס האָט געהאַט בײַ איר אַ ווערדע. בײַ איר איז דער עיקר געווען זײַן אַ מענטש, און דער נאָך שוין די דיפּלאָמען אויפֿן וואַנט. און בפֿרט, וועס עס רעדט זיך וועגן אַ ייִד. קאָגאַן האָט געמאַכט אַ טעות, אַרויסרופֿנדיק מײַן מאַמען אויף אַ שמועס. זינע איז געווען אַ צו האַרטער ניסל פאַר זײַנע געלע פֿון ניקאָטין ציין. ער איז טאַקע געווען אַ גרויסער נאַטשאַלניק, אַ פּאָדפּאָלקאָווניק, אָבער ער האָט קיין אַנונג נישט געהאַט מיט וועמען האָט ער צו טאָן, מיט וועמען האָט ער זיך דאָ פֿאַרפּלאָנטערט.
די מאַמע האָט אָנגעקלאַפּט אין טיר, און פֿון יענער זײַט האָט זיך דערהערט אַ הוסט און אַ וואָרט: „וווידיטע!“ — גייט אַרײַן, הייסט עס. זינע האָט געעפֿנט די שווערע טיר, אַרײַן אינעווייניק און זיך אַרומגעקוקט. וואָס האָט גלײַך צוגעצויגן אירע אויגן, אין צימער איז נישט געווען קיין איין פֿענצטער. אַ גרויסע שווערע טיר, וואָס זי האָט אָקערשט פֿאַרמאַכט נאָך זיך, איז געווען באַצויגן מיט וואַטע־וואָל און באַדעקט פֿון אויבן מיט שוואַרצן לעדער, צוגעניטעוועט צו דער טיר מיט גרויסע טאַמבעקנע טשוועקעס. „דורך אַזאַ איזאָליאַציע קאָן מען נישט הערן וואָס עס טוט זיך פֿון דער צווייטער זײַט טיר,“ — האָט זי אַ טראַכט געטאָן. דער גאַסטגעבער האָט אויף איר געוואָרפֿן אַ שנעלן קוק, און אָפּגעשטעלט אירע געדאַנקען מיט אַן אויסגעשטרעקטער האַנט. ער האָט איר באַוויזן אויף אַ פּראָסטן הילצערנעם שטול:
— זיצט… ע… יאָ, זעצט זיך אַוועק…
וואָס איז דאָס פֿאַר אַ לשון? זינען איז גלײַך נישט געפֿעלן געוואָרן זײַן טאָן. „זעצט זיך אַוועק„. אַ שפּראַך האָט ער! נישט קיין „ביטע“, נישט קיין „גוט מאָרגן“, נישט קיין „אַנשולדיקט“. זיצט און שוין. וואָס האָט ער מורא, אַז זי וועט בלײַבן שטיין? נו, מילא, זאָל מײַנס איבערגיין. זינע האָט זיך אַוועקגעזעצט אַנטקעגן אים, אָבער נאָר אויפֿן סאַמע ברעג פֿון שטול. ווי איינער זאָגט — איך וועל זיך דאָ נישט פֿאַרהאַלטן, איך בין דאָ נאָר אויף אַ ווײַלינקע.
קאָגאַן, וואָס זײַן פֿאַמיליע נאָמען איז ווײַזט אויס געווען אַמאָל „כּהן“, נאָר עס האָט זיך געביטן לויטן רוסישן קלאַנג, איז געזעסן אויף אַ הויכע און א ווייכע קרעסלע, באַצויגענע מיט אַ לעדערנעם געוואַנטל, דעם זעלבן ווי די טיר פֿונעם קאַבינעט. געזעסן און געשוויגן. אין זײַן רעכטער האַנט האָט ער געהאַלטן אַ גוט פֿאַרשאַרפֿטן בלײַער. דעם בלײַער האָט ער געדרייט אַהין און אַהער, ווי ער וואָלט געווען אַ זשאָנגלער אין אַ פּראָווענציאַלן צירק. אין דער לינקער האַנט האָט ער צוגעדריקט צווישן די קורצע, גראָבע און געלע פֿון רויכערן פֿינגער, אַ טײַערן פּאַפּיראָס „קאַזבעק“. דער פּאַפּיראָס האָט נאָך געוואַרט מ׳זאָל אים אָנצינדן.
זינע האָט גלײַך באַמערקט, אַז קיין פֿינגער פֿון אַ כירורג האָט ער נישט. נו מילא, ער איז דאַך נישט קיין כירורג. ער איז אַ פּנים אַ טעראַפּעווט, אַן אינערלעכער מעדיקער. אָנגעטאָן איז ער געווען אין אַ מיליטער מונדיר, ווי עס פּאַסט אַן אָפֿיצער. זינען האָט שוין געעקלט פֿון זײַן אָנטועכץ. זאָל א דאָקטער נישט טראָגן אפֿילו אַ שטיקל ווײַסן כאַלאַטיקל? וואָס פאַר אַ דאָקטער איז ער? ער זעט אויס מער אַ סאַלדאַפֿאָן, איידער אַ דאָקטער. זינע האָט אים שוין „אַרײַנגעשריבן“ אין איר „שוואַרצן טאַשן־בוך“.
— חבֿרטע… ע… אַנטשולדיקט, איך ווייס נישט, ווי מ׳רופֿט אײַך? ווי איז אײַער… ע.. נאָמען?
— איך הייס זינאַידאַ אילקאָוונאַ, — האָט די מאַמע געענטפֿערט זייער בנימוסדיק, – און מײַן פֿאַמיליע נאָמען איז שאַרפֿשטיין. מײַן זון ליגט דאָ בײַ אײַך אין אָטדעליעניע מיט אַ לונגען־אַנצינדונג.
— אַ… יאָ, איך ווייס, איך ווייס… ער שפּירט זיך שוין אַ סך בעסער. ער איז אַ טאַנקיסט, דאַכט זיך מיר. יאָ… ער וועט אינגיכן ווערן געזונט און וועט זיך אומקערן צו דער… נו… ע… יאָ… טאַנקיסטן־שול.
— אַ גרויסן דאַנק אײַך, חבֿר פּאָדפּאָלקאָווניק. יעצט בין איך רויִק. ס׳איז מיר ממש אַראָפּגעפֿאַלן אַ שטיין פֿון האַרצן.
— יאָ, יאָ… אַ שטיין… אַ שטיין?! וואָסער שטיין?
ער איז אַנטשוויגן געוואָרן, אָנגעצונדן דעם פּאַפּיראָס און האָט זיך שטאַרק שטאַרק פֿאַרציט, אָנפֿילנדיק זײַנע לונגען מיט ניקאָטין. פּלוצעם האָט ער זיך פֿאַרהוסט, און דאַן ממשיך געווען:
— אָבער… קהע-קהע…נישט דאָס איז די סיבה, וואָס איך האָב אײַך אַרויסגערופֿן, קרע-קרע… נישט דאָס… איר פֿאַרשטייט, די פּראָבלעם איז…
ער האָט שטאַרק געהוסט און אים איז געווען שווער צו רעדן. האָט ער זיך דווקא פֿאַרציט פֿונעם ציגאַרעט נאָך אַ מאָל.
— איר פֿאַרשטייט, חבֿרטע זינאַידאַ, אײַער זון פֿירט זיך נישט ווי עס פּאַסט פאַר אַ סאָלדאַט. פֿאַר אַ סאָוועטישן סאָלדאַט, מיין איך.
— אַנטשולדיקט מיר ביטע, וואָס ווילט איר זאָגן מיט דעם? וואָס האָט ער שוין אָפּגעטאָן? – זינע האָט פֿאַרביסן די ליפּן.
— וואָס האָט ער אָפּגעטאָן? — קאָגאַן האָט אַרויסגעלאָזט פֿון זײַן מויל און נאָז אַ געדיכטן ווײַסן רויך, — וואָס האָט ער אָפּגעטאָן, פֿרעגט איר? דער זעלנער שאַרפֿשטיין שרײַבט בריוו אויף דער ייִדישער שפּראַך! – קאָגאַן האָט אויפֿגעהויבן זײַן קול, — איר פֿאַרשטייט וואָס איך זאָג אײַך? אויף ייִדיש! דאָס הייסט, אַז זײַנע בריוו זענען געשריבן מיט ייִדישע בוכשטאַבן! פֿון רעכטס אויף לינקס!
— נו, אַבי ער איז געזונט!
נאָר דאָ האָט זי זיך פֿאַרטראַכט. די דיבורים וועגן „ייִדיש“ זײַנען איר נישט געפֿעלן געוואָרן. נאָר שווײַגן? אָפּטרעטן? אירע שׂונאים וועלן נישט דערלעבן ביז דעם! זינע האָט געוווּסט ווי און וואָס צו ענטפֿערן אַזאַ מין פּאַרשוין, וואָס רעדט שלעכטס וועגן איר קינד, וועגן דעם ייִדישן לשון און בכלל וועגן ייִדישקײט. ניין, שווײַגן וועט זי נישט שווײַגן!
— חבֿר דאָקטער! זאָגט מיר, פֿאַרוואָס זאָל ער נישט שרײַבן מיט ייִדישע אותיות? — זינע האָט אויך אַ ביסל אויפֿגעהויבן איר קול, — פֿאַרוואָס זאָל ער נישט שרײַבן אויף ייִדיש? ווי ווילט איר זאָל ער שרײַבן, אויף טערקיש? וואָס איז ער, אַ טאָטער? אַ גרוזינער? דער טאָטער שרײַבט אויף טאַטאַריש, דער גרוזינער אויף גרוזיניש. און מײַן זון, א געזונט אים אין קאָפּ אַרײַן, וועט שרײַבט אויף זײַן מאַמע־לשון, אויף ייִדיש!
דעם וואָרט „מאַמע־לשון“ האָט זינה אויסגערעדט אויף ייִדיש און פּאַמעלעך, ער זאָל פֿאַרשטיין, דער שטיק ייִדישער אַנטיסעמיט. זינע האָט זיך געפֿילט אינמיטן אַ מלחמה — ייִדן קעגן די יוונים. אירע אויגן האָבן געבלישטשעט מיט פֿײַער, קריגס פֿײַער. וואָס מיינט ער זיך, דער פֿאַלשער ייִדעלע? וואָס פֿאַר אַ מומחה איז ער אין בריוו שרײַבן? אוי ס׳אַראַ טעות האָט ער געהאַט, וואָס ער האָט זיך אָנגעהויבן מיט איר. אוי, ס׳אַראַ טעות!
— און נאָך אַ שאלה האָב איך פֿאַר אײַך, — זינע איז שוין אַרויס פֿון די כּלים, — פֿון וואַנען האָט איר זיך דערוווּסט, אַז מײַן זון שרײַבט בריוו אויף ייִדיש? האַ? איר האָט געעפֿנט זײַנע בריוו? וואָס זײַט איר, אַ דאָקטער צי אַ צענזאָר, צו אַלדע רוחות? וואָס פאַר אַ רעכט האָט איר אַרײַנשטופּן אײַער לאַנגע נאָז אין פֿרעמדע בריוו?
— איך… מיר, אונדז… ע… הייסט עס… ע…
קאָגאַן האָט געוואָלט עפּעס זאָגן, אפֿשר אפֿילו דברי־טעם, נאָר קיין איין נאָרמאַלער וואָרט פֿון זײַן גאָרגל איז נישט אַרויס. די פֿרוי האָט אים ווי שטום געמאַכט. זי האָט אים אַזוי צערודערט די געדאַנקען, צעפּלאָנטערט די מחשבֿות, אַז ער האָט פֿאַרגעסן אַלץ, וואָס ער האָט פּלאַנירט איר צו דערקלערן. ער האָט זיך ווידער פֿאַרהוסט, און דאָס מאָל טאַקע אויף אַן אמת. זינע האָט זיך דערשראָקן, אז זי האָט אים קאַליע געמאַכט. נאָר דווקא דער קראַנקער הוסט האָט אים אומגעקערט צו דער ווירקליכקײט. ער האָט זיך אָנגענומען מיט דרייסט און גענומען שיטן מיט פֿראַזעס פֿון זײַן סאָוועטישן לעקסיקאָן:
— אונדזער שפּיטאָל איז אַ מיליטער־שפּיטאָל, און ער איז אַ טייל פֿון דער לעגענדאַרישער סאָוועטישער אַרמיי. און איך, ווי איר זעט, בין אַ סאָוועטישער דאָקטער, און אויך אַן אָפֿיצער — אַ פּאָדפּאָלקאָווניק פֿון דעם מעדיצין קאָרפּוס. אײַער זון, דער זעלנער שאַרפֿשטיין, איז אַ סאָוועטישער סאָלדאַט. און ווי אַ סאָלדאַט, איז ער אונטערגעאָרדענט צו אונדזערע מיליטערישע געזעצן. א סאָלדאַט מוז זיך פֿירן ווי אַ סאָלדאַט, ווי אַ סאָוועטישער סאָלדאַט, מיין איך.
דאָ איז דער דאָקטער אויפֿגעשטאַנען פֿון דער קרעסלע, און מיט אַ וויכטיקן בליק צוגעלייגט:
— אין בין אַ מיטגליד פֿון דער קאָמוניסטישער פּאַרטיי. פֿאַרשטייט איר? אין בין אַ קאָמוניסט.
קאָגאַן האָט צוגעלייגט די רעכטע האַנט צום האַרצן און געשטאַנען פֿול מיט שטאָלץ און געקוקט גלײַך איר אין די אויגן אַרײַן. ער איז זיכער געווען, אַז זײַנע ווערטער וועלן מאַכן אויף מײַן מאַמען אַ גוואַלדיקן רושם. בלאָטע! די מאַמע האָט שוין געטראָפֿן גרעסערע קאָמוניסטן ווי ער.
— מיר אַרט נישט צי איר זײַט אַ קאָמוניסט אָדער אין ווייס נישט ווער! איר זײַט אַ ייִד! און אויב איר זײַט אַ ייִד, טאָ פֿירט זיך ווי אַ ייִד!
זינע איז נישט געוואָרן נתפּאל נישט פון זײַן פּאַרטייקײט און נישט פֿון די אײַזערנע צאַצקעס אויף זײַן קיטעל. מיט אַ זילזול האָט זי אים באַקוקט פֿון קאָפּ ביז די שפּאָגל־נײַע גלאַנצנדיקע שטיוול, גענומען אַן אָטעם, און אַריבער זיך אויסדרוקן לאַנגזאַם און קלאָר, ער זאָל אַרײַנזאַפּן יעדעס וואָרט:
— אַלץ אַ בירגער פֿון ראַטנפֿאַרבאַנד, באַדאַרפֿט איר וויסן, אַז בײַ אונדז, אין אונדזער סאָוועטישן סאָציאַליסטישן היימלאַנד זענען אַלע פֿעלקער גלײַך! — און זינע האָט אָנגעדריקט אויפן „גלײַך“, זאָל נישט זײַן קיין ספֿק וואָס האָט זי אין זינען, — און אויב איר זײַט נאָך אַ פּאַרטיינער צו אַלע גליקן, קענט איר אַוודאי אויף אויסנווייניק אונדזער סאָוועטישע קאָנסטיטוציע. איך בין גערעכט? אין האָב נישט קיין טעות?
— ע… וואָס… וואָס ווילט איר ע… מיט דעם זאָגן? ע… וואָס איז שײַך… ע… די ע… קאָנסטיטוציע?
קאָגאַן האָט אינגאַנצן פֿאַרלוירן די זעלבסט־זיכערקײט און ווידער גע-ע-קעט. איידער ער האָט פֿאַרשטאַנען וואָס און ווען, האָט זינע אַטאַקירט ווידער. איר איז נישט געווען אינטערעסאַנט צי ער האָט וואָס צו ענטפֿערן, צי ניט. זי האָט פֿון אים נישט אָפּגעטראָטן מיט אירע שווערע שאלות:
— איך וויל בײַ אײַך נאָך עפּעס פֿרעגן. זאָגט מיר, ווי אַ ייִד, ווי אַ פּאַרטיינער ייִד, געדענקט איר אפֿשר וואָס שטייט געשריבן אין אונדזער טײַערער סאָוועטישער קאָנסטיטוציע? איך מיין עס וועגן פֿעלקער. אָדער מ׳האָט עס געשריבן נישט פֿאַר אײַך?
— ע… נו… וואָס… ע… וואָס מיינט איר… ע… וועלכע פֿעלקער?
— אַ קלאָג צו אײַך! וועלכע פֿעלקער… איר האָט עס טאַקע נישט געלייענט! דערמאָן איך אײַך. אין אונדזער סאָוועטישער סאָציאַליסטישער קאָנסטיטוציע שטייט געשריבן שוואַרץ אויף ווײַס, אַז יעדער פֿאָלק, — זינע איז געשטאַנען אַנטקעגן דעם דאָקטער ווי אַן אומפֿאַרלענדלעכע סטאַטוע, — יעדער פֿאָלק האָט רעכט אויף אַן אייגענער שפּראַך און אויף אַן אייגענער קולטור. שוואַרץ אויף ווײַס! יעדער פֿאָלק! נישט נאַראָנים האָבן צונויפֿגעשטעלט די דאָזיקע געזעצן און זיי אַרײַנגעשריבן אין דער קאָנסטיטוציע, נישט טיפּשים! דאָס האָט מען געשריבן אין די „הויכע פֿענצטער“ אין מאָסקווע. פֿאַרשטייט איר וואָס איך רייד? אין די הויכע פֿענצטערס!
— אַוודאי… איך ווייס… איך פֿאַרשטיי וואָס איר מיינט… נאָר…
— אויב איר האָט פֿאַרשטאַנען וואָס איך האָב געמיינט, טאָ נעמט אַרויס אײַערע גראָבע פֿינגער פֿון מײַן זונס בריוו! ס׳איז נישט אײַער עסק וואָס און וועמען ער שרײַבט און אויף וועלכער שפּראַך! נישט אײַער עסק!
זינע האָט שוין כּמעט געשריגן אויף קאָגאַנען, וואָס איז געשטאַנען בלאַס ווי די וואַנט. זי האָט זיך אומגעקערט צו דער טיר און האָט שוין געהאַלטן בײַם אַרויסגיין, נאָר דאַן האָט זי באַשלאָסן זיך אויסרעדן ביזן סוף, זאָל ער וויסן, וואָס פֿאַר אַ מיאוסער ראָלע שפּילט ער דאָ אין דעם מיליטער־שפּיטאָל. מיט אַ רויטן פּנים און מיט אַ הייזעריקער שטימע פֿון „האַקן“ אַזוי פֿיל סאָוועטישע פֿראַזעס, האָט זינע געענדיקט איר רעדע:
— חבֿר פּאָדפּאָלקאָווניק קאָגאַן! אויב איר האָט נישט וואָס צו טאָן מיט אײַערע הענט, היילט מיט זיי די קראַנקע סאָלדאַטן! און יעדעס מאָל, ווען איר האָט אַ ביסל פֿרײַע צײַט — לייענט און שטודירט די סאָוועטישע קאָנסטיטוציע!
די מאַמע איז אַרויס פֿון קאָגאַנס קאָבינעט און אַ קלאָפּ געטאָן מיט דער שווערער טיר. אַרויסגייענדיק האָט זי נאָך באַוויזן וואַרפֿן אים אין פּנים „זײַט מיר געזונט“, און דווקא אין ייִדיש. איך בין געזעסן אויף אַ בענקל אין קאָרידאָר, און זיך געוווּנדערט וועגן וואָס האָבן זיי דאָרט גערעדט. די מאַמע האָט מיר אוודאי אַלץ דערציילט. נאָך דעם האָט זי מיך אַרומגענומען מיט אירע וואַרעמע און פֿול מיט ליבשאַפֿט הענט, געגעבן אַ קוש אין קאָפּ, אויסגעווישט די פּאָמאַדע פֿון מײַן שטערן און אַרויס פֿון דעם שפּיטאָל־הויז. זי האָט זיך זייער געאײַלט צו דער סטאַנציע, נישט פֿאַרשפּעטיקן דעם לעצטן אויטאָבוס, וואָס האָט איר אומגעקערט אַהיים, קיין ווילנע.
איר באַזוך האָט געדויערט אינגאַנצן איין טאָג, אַפֿילו נישט קיין מעת־לעת, נאָר פֿאַר מיר איז עס געווען גראָד צו דער צײַט. דאָס האָט מיר זייער פֿאַרשטאַרקט. פֿון מײַן מאַמען, פֿון איר שטאָלצקײט, איר ייִדישער גאווה, האָב איך געשעפּט נײַע כּוחות, ווי פֿון אַ לעבנס־ברונעם.
***
אין האָספּיטל בין איך געבליבן נאָך עטלעכע וואָכן, ביז איך בין געזונט געוואָרן, און כ׳האָב זיך אומגעקערט צוריק אין דער טאַנקיסטן־שול. ביז מײַן באַפרײַונג האָט מיר קיינער נישט געשטערט שרײַבן אויף ייִדיש. קיינער האָט מיר נישט געפֿרעגט קיין קלאָץ־ קשיות וועגן מײַן ייִדישקײט.
The post A letter to my mother (memoirs) appeared first on The Forward.
Uncategorized
Anti-Israel Activist Cameron Kasky Drops US Congressional Bid in New York
Cameron Kasky, former US congressional candidate in New York’s 12th district. Photo: Screenshot
Cameron Kasky, a prominent Gen Z political activist and Parkland school shooting survivor, has withdrawn from the Democratic primary race to succeed US Rep. Jerry Nadler in New York’s 12th Congressional District, saying he plans to focus instead on human rights in the West Bank.
Kasky, 25, announced his decision on Tuesday in a social media post, ending a short-lived congressional bid that had drawn attention for its sharp criticism of Israel and its appeal to younger progressive voters. He said recent travel to the West Bank had influenced his decision to step away from electoral politics for now.
“Thank you to everyone who supported our human rights-centered campaign for New York’s 12th Congressional District,” Kasky posted on X.
“It’s the honor of my life to be walking out of this race with the chance to do what must be done,” he continued, adding that he intends to focus on documenting and opposing what he described as “settler violence” in the West Bank.
His exit marks the latest shake-up in the already crowded Democratic primary to represent one of Manhattan’s most reliably blue districts, which spans parts of the Upper East Side, Upper West Side, and Midtown. Nadler, who has represented the district for decades, announced his retirement last year, triggering a wide-open contest.
Kasky, who is Jewish and rose to national prominence as a co-founder of the March for Our Lives movement after surviving the 2018 Parkland shooting, entered the race late last year with a platform centered on gun reform, progressive domestic policies, and a call to halt US military aid to Israel. He had repeatedly accused Israel of committing genocide in Gaza, a position that set him apart from much of the Democratic establishment in New York.
Kasky has also accused Israeli leaders of advancing the war in Gaza in service of the “Greater Israel” agenda — a fallacious conspiracy theory which claims that Israel seeks to expand its borders into the Sinai Peninsula, Lebanon, Saudi Arabia, Syria, and Iraq.
Such views drew praise from some younger activists but also criticism from pro-Israel groups and Democratic leaders in the district, where support for the Jewish state has historically been strong.
During his short-lived campaign Kasky notably vowed to vote against all aid to Israel, including aid to furnish the Iron Dome missile interception system.
With Kasky’s departure, the field remains packed with well-known figures, including New York State Assembly members Micah Lasher and Alex Bores, journalist and former cable news anchor Jami Floyd, and Jack Schlossberg, the grandson of former President John F. Kennedy. Conservative lawyer George Conway, a longtime critic of US President Donald Trump, is also running as a Democrat.
Political analysts have said Kasky was unlikely to emerge as a frontrunner in a district dominated by older, highly engaged voters, but his candidacy reflected broader generational and ideological tensions within the Democratic Party, particularly over US policy toward Israel.
His withdrawal removes one of the race’s most outspoken critics of Israeli government policy, potentially narrowing the ideological range of the debate as the primary campaign accelerates.
The Democratic primary is scheduled for June, with the winner heavily favored to hold the seat in November.
Uncategorized
UK Home Secretary Says She ‘Lost Confidence’ in Police Chief Following Ban on Maccabi Tel Aviv Soccer Fans
British Home Secretary Shabana Mahmood speaks on stage at Britain’s Labour Party’s annual conference in Liverpool, Britain, Sept. 29, 2025. Photo: REUTERS/Hannah McKay
British Home Secretary Shabana Mahmood told Parliament on Wednesday that she has lost confidence in the chief constable of the West Midlands Police (WMP) and will push for a new law that will give her power to fire him, after it was revealed that intelligence used by the police force to justify a ban against fans of the Israeli soccer team Maccabi Tel Aviv was “exaggerated or simply untrue.”
Mahmood’s comments came on the same day that her office announced new plans to give the home secretary the power to fire “failing chief constables.”
Speaking to UK lawmakers, Mahmood said that WMP Chief Constable Craig Guildford “no longer has my confidence” and that he should have ensured “more professional and thorough work was done” by police before the ban was implemented late last year. She claimed it has been over 20 years since a home secretary has made such comments about a chief constable.
West Midlands Police had a “failure in leadership” which “harmed the reputation and eroded public confidence in West Midlands police and policing more broadly” across the country, the UK’s home secretary explained in front of the House of Commons.
Maccabi supporters were banned from attending a soccer game at Villa Park in Birmingham on Nov. 6 last year, a decision made by Birmingham City Council in October following advice from a safety advisory group which acted on a recommendation by West Midlands Police. Traveling Israeli fans were banned from the soccer game between Maccabi and Aston Villa due to “public safety concerns.”
“I do believe all of us in this country need to be able to trust the police when they come forward and they say they have risk assessed an upcoming event; they have come to a professional judgment as to whether an event can take place safety or not,” Mahmood said. “We all need to be able to trust that they have gone about making that risk assessment in a way that is robust, consistent, in line with the law, and just plain old truthful. That is not what’s happened in this case … It’s why I set out what I said about losing confidence in the chief constable.”
Mahmood does not have the power to fire a chief constable because of law changes implemented in 2011. Guildford would have to be dismissed by Simon Foster, the West Midlands Police and crime commissioner. However, Mahmood’s office announced on Wednesday she will push new legislation that will once again restore power to the home secretary to “force the retirement, resignation, or suspension of chief constables on performance grounds.”
Mahmood said she came to the conclusion about Guildford after receiving a “damning” and “devastating” report by His Majesty’s Inspectorate of Constabulary and Fire and Rescue Services, Sir Andy Cook, that “catalogues failures that did not just affect traveling fans” but also “let down our entire Jewish community in West Midlands and across the country.”
Cook’s report provides evidence that WMP only sought evidence to support what Mahmood called the police force’s “desired position” to ban Maccabi fans. The report also elaborates on a series of “misleading” public statements made by the police force, including Guildford, and “misinformation” promoted by the police. Cook’s report showed police “overstated the threat posed by Maccabi fans while understating the risk that was posed to the Israeli fans if they traveled to the area,” according to Mahmood.
“What is clear from this report [is] that on an issue of huge significance to the Jewish community in this country and to us all, we have witnessed a failure of leadership that has harmed the reputation and eroded public confidence in West Midlands police and policing more broadly,” the home secretary said.
When the ban against Maccabi supporters was first announced in October, Mahmood and British Prime Minister Keir Starmer were among those who voiced concerns about the decision and said Israeli soccer fans should be allowed to attend the game.
Mahmood said police forces across the country should learn a “lesson” from the mistakes of WMP. Police around the UK should remember “they are called to their profession to serve truth and the law, to police our streets without fear or favor, and that community trust and cohesion depends upon them doing that above all else,” she said.
Uncategorized
Deborah Lipstadt has second thoughts about tying Jackson synagogue arsonist to ‘Globalize the Intifada’
(JTA) — As news broke over the weekend of an arson attack that heavily damaged the only synagogue in Jackson, Mississippi, a few prominent individuals connected the culprit to pro-Palestinian activism.
“This is a major tragedy. But it’s more than that,” Deborah Lipstadt, formerly the State Department’s special envoy to combat antisemitism, wrote on the social network X. “It’s an arson attack and another step in the globalization of the intifada.”
Later, upon learning that the arsonist appeared to have been motivated by a strain of antisemitism associated with the far right, not the pro-Palestinian movement, she walked back her comments — to a degree. But Lipstadt’s initial comments about the arsonist’s motives reflect a larger sense of disorientation among diaspora Jews as they face increased levels of antisemitism from across the spectrum of left-wing, right-wing and Islamist extremism.
Jewish activists and communities have been engaged in fierce debate over which corner poses the greatest threat, and reports of new incidents are often met with immediate speculation over the attacker’s motivations. Lipstadt, an Emory University professor who had served in the State Department under President Biden, has herself criticized the politicization of antisemitism charges. “When you only see it on the other side of the political transom,” she told the Los Angeles Times in 2024, “I have to ask: Are you interested in fighting antisemitism, or was your main objective to beat up on your enemies?”
“Globalize the Intifada” is a term commonly used in left-wing, pro-Palestinian protests. Most of the perpetrators of the large-scale antisemitic attacks in the diaspora since the Oct. 7, 2023 Hamas attacks in Israel — including in Washington, D.C.; Boulder, Colorado; Bondi Beach, Australia; and the arson attack on Pennsylvania Gov. Josh Shapiro’s home — have made their pro-Palestinian and/or Islamist affiliations public.
But when the identity of the Jackson arsonist was revealed and the suspect appeared in court, his comments and social media presence betrayed no obvious link to the pro-Palestinian movement.
Instead the suspect, 19-year-old Catholic school graduate Stephen Spencer Pittman, used language —including “synagogue of Satan” and “Jesus Christ is Lord” — popular among leading figures of the online far right who peddle antisemitism, including Nick Fuentes and Candace Owens. (“Synagogue of Satan” also has deeper roots; it was popularized by Nation of Islam leader Louis Farrakhan.)
An Instagram account appearing to be Pittman’s also contains references to a “Christian diet” and a clip from “Drawn Together,” an adult animated series, referencing an antisemitic “Jew crow.” (One of the show’s creators is Jewish.) Neither Pittman’s public statements in court, nor his Instagram account, referred to pro-Palestinian activism.
In hindsight, was Lipstadt right to preemptively link the fire to “globalize the intifada”?
“It may have been inopportune of me to say that,” she told the Jewish Telegraphic Agency about her invocation of the phrase.
Lipstadt insisted, “I was not saying this was a leftist attack. Clearly it’s not.” Nor did she “mean to suggest that this was an Islamist attack.”
She offered that the phrase, which uses the Arabic word associated with the violent Palestinian uprisings of the late 1980s and early 2000s, could be interpreted as hatred toward Jews coming from all sides.
“If ‘globalize the intifada’ means ‘attack Jews everywhere,’ then it certainly fits,” she said. “So it depends on how you want to interpret the sentence.”
Lipstadt wasn’t the only prominent figure linking the arsonist to “globalize the intifada” and other pro-Palestinian phrases before his identity was revealed.
“It began with BDS. Some said, it’s just words,” Marc Edelman, a Jewish law professor at the City University of New York, wrote on X over the weekend.
He continued, “CUNY Law speech: ‘globalize the intifada.’ Still, just words? Recent pro-Hamas chants. Words again? And now the violence in Pittsburgh, Washington D.C., Sydney, Jackson, Mississippi and more. As the Left used to say, words matter!”
Even a pro-Palestinian politician condemned the arson while also addressing recent hard-line pro-Palestinian activism in her own city.
“Mississippi’s oldest and largest synagogue, and two of their Torah scrolls, were burned yesterday on Shabbat in a horrific antisemitic attack—days after protestors chanted ‘We support Hamas’, here in NYC,” Shahana Hanif, a New York City council member from Brooklyn who won re-election in a race that pivoted largely on Israel, wrote on X.
She was referencing recent pro-Hamas protesters outside synagogues in New York, who have been denounced by progressives who are critical of Israel including Mayor Zohran Mamdani and Rep. Alexandria Ocasio-Cortez.
Hanif added, “These chants are antisemitic and deeply harmful. You can oppose land sales in the West Bank without supporting violence against Jews. Yesterday’s arson in Mississippi is a stark reminder of the consequences of hate.”
She attracted some criticism from the pro-Palestinian movement for her statement — including from the group that organized the pro-Hamas New York synagogue protests, which took offense at the comparison.
“Linking chants at a Palestine protest that support a resistance movement of occupied people to the klan bombing of a synagogue is absolutely irresponsible and disgusting,” PAL-Awda NY/NJ, a radical group, wrote to Hanif.
In the group’s Telegram channel viewed by JTA, PAL-Awda added, “We see you, politicians who claim to support Palestine but then follow the hasbara playbook to link people resisting colonial oppression with white supremacists bombing synagogues in Mississippi.” “Hasbara” is a Hebrew term used to describe Israeli public relations efforts.
Pro-Israel groups, meanwhile, claimed hypocrisy, with some sharing a screenshot of Hanif previously retweeting a pro-Palestinian activist’s post that included the phrase “Globalize the Intifada.” JTA was unable to verify the post.
Unlike Lipstadt, Edelman, the CUNY law professor, told JTA he stands by his initial assessment of the arson.
“Nothing changes the fact that the actions taken in Washington, D.C. and Sydney, Australia, coalesced with an extreme left anti-Israel position,” he said, referring to the mass shootings at the Capital Jewish Museum and Bondi Beach — the former by a declared pro-Palestinian activist, the latter by declared Islamists. (Edelman noted that he recently undertook a Fulbright scholarship in Australia.)
Edelman added, “It is also not surprising that far-right rhetoric, much as it has for generations in this country, has also led to increased violence against minority groups including Jewish Americans.”
But there’s a key difference between the two sides, in Edelman’s eyes.
“The big distinction here, and I say this as a member of the Democratic Party, is that the left has historically been better than this,” he said. “And now, perhaps, they are not.”
For Lipstadt, the incident has largely taught her that Jews shouldn’t spend time trying to determine which kinds of antisemitic attacks, whether from the left or right, are worse.
“It’s all horrible,” she said. “Much of it is lethal. It’s toxic and it’s dangerous.”
The post Deborah Lipstadt has second thoughts about tying Jackson synagogue arsonist to ‘Globalize the Intifada’ appeared first on The Forward.