Uncategorized
How the late actor Topol turned Tevye into a Zionist
(JTA) — If you were born anytime before, say, 1975, you might remember Israel not as a source of angst and tension among American Jews but as a cause for celebration. In the 1960s and ’70s, most Jews embraced as gospel the heroic version of Israel’s founding depicted in Leon Uris’ 1958 novel “Exodus” and the 1960 movie version. The1961 Broadway musical “Milk and Honey,” about American tourists set loose in Israel, ran for over 500 performances. And that was before Israel’s lightning victory in the Six-Day War turned even fence-sitting suburban Jews into passionate Zionists.
That was the mood when the film version of “Fiddler on the Roof” came out in 1971. The musical had already been a smash hit on Broadway, riding a wave of nostalgia by Jewish audiences and an embrace of ethnic particularism by the mainstream. The part of Tevye, the put-upon patriarch of a Jewish family in a “small village in Russia,” was originated on Broadway by Zero Mostel, a Brooklyn-born actor who grew up in a Yiddish-speaking home. Ashkenazi American Jews tended to think of “Fiddler” as family history — what Alisa Solomon, author of the 2013 book “Wonder of Wonders: A Cultural History of Fiddler on the Roof,” describes as the “Jewish American origin story.”
But Mostel didn’t star in the film, which landed in theaters while the afterglow of Israel’s victory in its second major war of survival had yet to fade. Famously – or notoriously – the part went to Chaim Topol, a young Israeli actor unknown outside of Israel except for his turns in the London productions of “Fiddler.” With an Israeli in the lead, a musical about the perils and dilemmas of Diaspora became a film about Zionism. When Topol played Tevye in London, Solomon writes,“‘Fiddler’ became a site for celebration, drawing Jews as well as gentiles to the theater — some for repeat viewings — to bask in Jewish perseverance and to pay homage to Jewish survival. The show didn’t change, but the atmosphere around it did.”
Topol died this week at 87, still best known as Tevye, and his death reminded me of the ways “Fiddler” is — and isn’t — Zionist. When Tevye and his fellow villagers are forced out of Anatevke by the czarist police, they head for New York, Chicago and Krakow. Only Yente, the matchmaker, declares that she is going to the “Holy Land.” Perchik, the presumably socialist revolutionary who marries one of Tevye’s daughters, wants to transform Russian society and doesn’t say a word about the political Zionists who sought to create a workers’ utopia in Palestine.
“There is nothing explicitly or even to my mind implicitly Zionist about it,” Solomon told me a few years back. And yet, she said, “any story of Jewish persecution becomes from a Zionist perspective a Zionist story.”
When the Israeli Mission to the United Nations hosted a performance of the Broadway revival of “Fiddler” in 2016, that was certainly the perspective of then-Ambassador Dani Danon. Watching the musical, he said, he couldn’t help thinking, “What if they had a place to go [and the Jews of Anatevke could] live as a free people in their own land? The whole play could have been quite different.”
Israelis always had a complicated relationship with “Fiddler,” Solomon told me. The first Hebrew production was brought to Israel in 1965 by impresario Giora Godik. American Jews were enthralled by its resurrection of Yiddishkeit, the Ashkenazi folk culture that their parents and grandparents had left behind and the Holocaust had all but erased. Israelis were less inclined to celebrate the “Old Country.”
“Israelis were — what? — not exactly ashamed or hostile, but the Zionist enterprise was about moving away from that to become ‘muscle Jews,’ and even denouncing the stereotype of the pasty, weakling Eastern European Jews,” said Solomon, warning that she was generalizing.
That notion of the “muscle Jew” is echoed in a review of Topol’s performance by New Yorker critic Pauline Kael, who wrote that he is “a rough presence, masculine, with burly, raw strength, but also sensual and warm. He’s a poor man but he’s not a little man, he’s a big man brought low — a man of Old Testament size brought down by the circumstances of oppression.”
From left: Maria Karnilova, Tanya Everett, Zero Mostel, Julia Migenes and Joanna Merlin backstage at opening night of “Fiddler on the Roof” at the Imperial Theater in New York City, Sept. 22, 1964. (AP/Courtesy of Roadside Attractions and Samuel Goldwyn Films)
Mostel, by contrast, was plump, sweaty and vaudevillian — a very different kind of masculinity. The congrast between the two Tevyes shows up in, of all places, a parody of “Fiddler” in Mad magazine. In that 1976 comic, Mostel’s Tevye is reimagined as a neurotic, nouveau riche suburban American Jew with a comb-over, spoiled hippy children and a “spendthrift” wife; Topol’s Tevye arrives in a dream to blame his descendants for turning their backs on tradition and turning America into a shallow, consumerist wasteland. A kibbutznik couldn’t have said (or sung) it better.
Composer Jerry Bock, lyricist Sheldon Harnick and book writer Joseph Stein set out to write a hit musical, not a political statement. But others have always shaped “Fiddler” to their needs.
In the original script, Yente tells Tevye’s wife Golde, “I’m going to the Holy Land to help our people increase and multiply. It’s my mission.” In a 2004 Broadway revival, staged in the middle of the second intifada, the “increase and multiply” line was excised. In a review of Solomon’s “Wonder of Wonders,” Edward Shapiro conjectured that the producers of the revival didn’t want Yente to be seen as “a soldier in the demographic war between Jews and Arabs.”
Topol himself connected “Fiddler” to Israel as part of one long thread that led from Masada — the Judean fortress where rebellious Jewish forces fell to the Romans in the first century CE — through Russia and eventually to Tel Aviv. “My grandfather was a sort of Tevye, and my father was a son of Tevye,” Topol told The New York Times in 1971. “My grandfather was a Russian Jew and my father was born in Russia, south of Kiev. So I knew of the big disappointment with the [Russian] Revolution, and the Dreyfus trial in France, and the man with the little mustache on his upper lip, the creation of the state of Israel and ‘Masada will never fall again.’ It’s the grandchildren now who say that. It’s all one line — it comes from Masada 2,000 years ago, and this Tevye of mine already carries in him the chromosomes of those grandchildren.”
The recent all-Yiddish version of “Fiddler on the Roof” — a Yiddish translation of an English-language musical based on English translations of Yiddish short stories — readjusted that valence, returning “Fiddler” solidly to the Old Country. It arrived at a time when surveys suggested that Jews 50 and older are much more emotionally attached to Israel than are younger Jews. For decades, “Exodus”-style devotion to Israel and its close corollary — Holocaust remembrance — were the essence of American Jewish identity. Among younger generations with no first-hand memories of its founding or victory in the 1967 war, that automatic connection faded.
Meanwhile, as Israeli politics have shifted well to the right, engaged liberal Jews have rediscovered the allure of pre-Holocaust, pre-1948, decidedly leftist Eastern European Jewish culture. A left-wing magazine like Jewish Currents looks to the socialist politics and anti-Zionism of the Jewish Labor Bund; symposiums on Yiddish-speaking anarchists and Yiddish-language classes draw surprisingly young audiences. A Yiddish “Fiddler” fits this nostalgia for the shtetl (as does the “Fiddler” homage in the brand-new “History of the World, Part II,” which celebrates the real-life radical Fanny Kaplan, a Ukrainian Jew who tried to assassinate Lenin).
Topol’s Tevye was an Israeli Tevye: young, manly, with a Hebrew accent. Mostel’s Tevye was an American Tevye: heimish, New York-y, steeped in Yiddishkeit. It’s a testament to the show’s enduring appeal — and the multitudes contained within Jewish identity — that both performances are beloved.
—
The post How the late actor Topol turned Tevye into a Zionist appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
Democratic leader says GOP-led Congress boosted ICE funding while Jewish security is underfunded
House Democratic Leader Hakeem Jeffries used a Jewish gathering in New York on Sunday to spotlight what he described as an imbalance in federal priorities, building on outrage over the Trump administration’s violent crackdown in Minneapolis that resulted in two fatal shootings.
Jeffries criticized the Republican-controlled Congress for boosting immigration enforcement funding by billions while, he said, security funding for Jewish institutions continues to lag amid rising antisemitic threats. He said that in the One Big Beautiful Bill Act, which passed last July and included cuts to Medicaid, the Department of Homeland Security received an additional $191 billion, including $75 billion for ICE.
“If that can happen, then the least that we can do is ensure that this vital security grant program is funded by hundreds of millions of dollars more to keep the Jewish community and every other community safe,” Jeffries said.
The Nonprofit Security Grant Program, established by Congress in 2005 and administered by FEMA under the Department of Homeland Security, provides funding to nonprofits, including houses of worship, to strengthen security against potential attacks. Congress began significantly increasing funding in 2018 after a wave of synagogue attacks nationwide, bringing the program to $270 million today.
Major Jewish organizations are pushing to raise funding to $500 million amid rising antisemitic threats. Last year, the Trump administration briefly froze the program as part of broader agency cuts, and some groups have been reluctant to apply because applicants must affirm cooperation with federal immigration enforcement.
Jeffries said House Democrats strongly support an increase to $500 million annually to meet escalating security needs. “It’s got to be an American issue, because that is what combating antisemitism should be all about,” he said.
The breakfast, previously held at the offices of the UJA-Federation of New York, was held this year for the first time in the events hall at Park East Synagogue, which was the site of a pro-Palestinian protest last year that featured antisemitic slogans and posters.
Sunday’s program also included remarks from Senate Minority Leader Chuck Schumer, who told the audience that his support for Jewish security funding will only continue growing under his leadership, calling it his “baby.”
“As long as I’m in the Senate, this program will continue to grow from strength to strength, and we won’t let anyone attack it or undo it,” Schumer said.
Rep. Jerry Nadler, the co-chair of the Congressional Jewish Caucus who is retiring at the end of the year after 36 years in the House, also spoke at the event. Nadler, like several other Democrats in recent months, compared the actions of ICE agents to the Gestapo, Nazi Germany’s secret police. The comparison has drawn sharp criticism from Democrats, Republicans and Jewish leaders.
Support for Israel aid
Both Schumer and Jeffries vowed in their remarks to continue supporting U.S. military assistance to Israel, amid increasing calls within the party for sharper opposition to Israel. Polls show that Democratic voters are increasingly sympathetic to Palestinians. In July, a record 27 Senate Democrats, a majority of the caucus, supported a pair of resolutions calling for the blocking of weapons transfers to Israel.
“I think it’s the humane thing to do to ensure that Israel has a right to exist as a Jewish and democratic state and eternal homeland for the Jewish people,” Jeffries said. The House Minority Leader, who has cultivated close ties with Jewish leaders since his election in 2012, noted that he has visited Israel nine times. He recalled that on his recent trip, Israel’s ambassador to the U.S., Yechiel Leiter, joked that it might be time for Democrats to buy property in Jerusalem.
Schumer, the nation’s highest-ranking Jewish elected official, has seen his popularity decline and has faced calls to step down from his role as leader. On Sunday, he pledged that he “will always fight to give Israel what it needs to protect itself from the many who want to wipe Israel off the face of the map.”
The post Democratic leader says GOP-led Congress boosted ICE funding while Jewish security is underfunded appeared first on The Forward.
Uncategorized
Antisemitism speech sparks pushback from Jewish conservatives
(JTA) — When Orit Arfa read political theorist Yoram Hazony’s recent comments on antisemitism on the American right, she decided that her past admiration for him no longer justified staying silent about what she sees as a moral failure.
Arfa, who served until last month as a spokesperson for Hazony, responded Thursday with a deeply personal essay in Tablet magazine titled “Yoram Hazony’s 15 Minutes.” She wrote about her departure after four years from the Edmund Burke Foundation, the organization Hazony founded that is an institutional hub of the national conservatism movement. In her essay, she accused Hazony of erasing work she and others did under his leadership and of publicly faulting Jewish institutions for failures she says he knowingly helped create.
“I have known and admired Yoram for many years,” Arfa wrote, praising his scholarship and describing his 2015 book on the Book of Esther as one of the most influential works in her intellectual life. “It’s with a heavy heart, then, that I feel compelled to set the record straight.”
An Israeli conservative intellectual, Hazony is one of the architects of national conservatism, arguing for a politics grounded in nationalism, religion and tradition. His ideas have gained influence among Republican politicians, donors and movement strategists, particularly within the wing of the party associated with figures like Vice President JD Vance.
Hazony’s influence has placed him at the center of a growing dispute on the Jewish right, as the movement he helped shape confronts allegations of antisemitism in its orbit. Hazony has declined requests for an interview from the Jewish Telegraphic Agency in recent months.
Because of Hazony’s prominence, Arfa’s break with him has resonated well beyond their personal history, highlighting a broader debate among Jewish conservatives over how to confront antisemitism when it comes not from political opponents, but from figures embedded in the American right.
That debate was thrust into the open after Hazony’s keynote speech earlier this week at the Second International Conference on Combating Antisemitism in Jerusalem, where he forcefully condemned antisemitic rhetoric aired on the program of conservative media figure Tucker Carlson. Hazony described Carlson’s show as a “circus of aggressive anti-Jewish propaganda,” listing familiar antisemitic tropes aired by guests.
“These aren’t normal political messages, disagreeing with other members of the Trump coalition on legitimate policy issues,” Hazony said. “They’re abusive, wild slanders, and their repeated appearance on Tucker’s show has persuaded almost every Jew I know that the program’s purpose is to drive Jews—along with tens of millions of Zionist Christians—out of the Trump coalition and out of the Republican party.”
At the same time, Hazony argued that Jewish and Christian Zionist activists had failed to persuade Republican leaders to distance themselves from Carlson — not because Carlson was too powerful, but because critics had not presented their case professionally. He mocked the absence of a concise, evidence-based “15-minute explainer video” that could persuade conservatives unfamiliar with Carlson’s program, calling this a sign of “extreme incompetence” by what he labeled the “antisemitism-industrial complex.”
That claim became the focal point of Arfa’s response.
“The truth, as Yoram well knows, is that there is such a video,” she wrote. According to Arfa, she and other Edmund Burke Foundation staff members worked with Hazony to produce exactly such an explainer — a 14-minute, 57-second compilation of examples of antisemitic rhetoric aired on Carlson’s program.
Hazony, she said, chose not to make it public.
“He kept it unlisted in an obscure account,” Arfa wrote, adding that she was “flabbergasted” to hear Hazony publicly insist no such work existed. “It saddens me that he would diminish the work of his dedicated employees by erasing our efforts.”
A spokesperson for Hazony did not immediately respond to a request for comment.
The dispute over Hazony’s speech has become a proxy for a larger argument about responsibility and strategy. Hazony is urging Jews to focus on building alliances with what he describes as the dominant nationalist wing of the Republican Party, arguing that moralistic confrontations risk alienating potential allies and entrenching antisemitism.
“What would you find if you actually invested the time and effort, and opened those doors?” Hazony said in his speech. “Mostly, you’d discover that nationalist Republicans are not anti-Semites. That they are strongly committed to having Jews in their coalition. That they would like to have closer relations with the Jewish community. That many of them see Israel as an inspiration and wish America were more like Israel. In short, you’d discover that most of them are potential friends and allies.”
Critics counter that this approach shifts responsibility away from political leaders who tolerate antisemitism. Several commentators on the right have argued that treating antisemitism as a communications problem, rather than a moral red line, risks normalizing it.
Tablet, where Arfa’s essay was published, issued an unusually scathing response on social media, accusing Hazony of effectively blaming Jews for their own marginalization.
In a post on X directly responding to a Hazony, Tablet wrote, “Tucker Carlson could goose-step down Pennsylvania Avenue butt-naked with a swastika carved into his forehead and it would be the fault of ‘the anti-semitism industrial complex’ for not making the case ‘clear enough’ to ‘Republican nationalists.’”
Tablet’s post added, “The fault doesn’t lie with the Jews for being targeted by political arsonists. It lies with those people themselves, and with those who have given them political and intellectual cover, yourself included.”
The post went on to accuse Hazony of importing European-style ethnonationalist ideas into an American context defined by constitutional liberalism and religious pluralism, warning that such thinking risked alienating both Jews and the broader electorate.
Others focused less on ideology than on political accountability. Max Abrahms, a political scientist who studies extremism and political violence, argued that Hazony’s framing functioned as a defense of powerful allies who have declined to distance themselves from Carlson.“I interpret this as a defense for your political allies, especially J.D. Vance and Kevin Roberts who won’t ditch Tucker,” Abrahms wrote.
A broader critique came from Saul Sadka, a conservative writer and analyst, who accused Hazony of minimizing antisemitism in service of what he considered a marginal political project. Writing on X, Sadka argued that Hazony mischaracterized the Republican Party, overstated the influence of nationalist conservatives, and pressured Jews to align themselves with forces that, he said, are both electorally weak and tolerant of antisemitic rhetoric.
For her part, Arfa,wrote in Tablet that she’d prefer to stay out of the conversation now that’s stopped working for Hazony. Her focus is on studying to become a rabbi at the Abraham Geiger College in Potsdam, Germany, a seminary affiliated with Reform and liberal Judaism.
The post Antisemitism speech sparks pushback from Jewish conservatives appeared first on The Forward.
Uncategorized
What’s missing in our Jewish high schools
ווען איך בין געווען אַ קינד אין די 1960ער און 70ער יאָרן זענען געווען גאָר ווייניק טאָגשולן פֿאַר ייִדישע קינדער. האָבן ס׳רובֿ משפּחות געשיקט די קינדער אין די עפֿנטלעכע שולן, און ווי אַ צוגאָב — אין אַ תּלמוד־תּורה אָדער ייִדישער נאָכמיטאָג־שול צו קריגן אַ ביסל ייִדישע בילדונג.
הײַנט זענען אָבער דאָ אַ סך ייִדישע טאָגשולן, פֿון פּראָגרעסיווע ביז חרדישע. אין דעם אַרטיקל וועל איך זיך קאָנצעטרירן אויף די מאָדערן־אָרטאָדאָקסישע מיטלשולן, כאָטש מע וואָלט עס געקענט אויך ווענדן אויף אַלע שולן וואָס שטרעבן אײַנצופֿלאַנצן אין די תּלמידים אַ טיפֿע פֿאַרבינדונג מיט זייערע ייִדישע וואָרצלען.
אין 2013 האָט דער „פּיו‟־פֿאָרום פּובליקירט די רעזולטאַטן פֿון אַן אַרומנעמיקער שטודיע וועגן די אַמעריקאַנער ייִדן, וואָס האָט באַוויזן, שוואַרץ אויף ווײַס, עטלעכע בפֿירושע טענדענצן אין דער אַמעריקאַנער ייִדישער קהילה. איינס פֿון די געפֿינסן איז געווען דער ממשותדיקער וווּקס פֿון דער אָרטאָדאָקסישער באַפֿעלקערונג, בפֿרט אין ניו־יאָרק און ניו־דזשערזי.
איין סיבה פֿאַרן וווּקס, האָבן די פֿאָרשער משער געווען, איז ווײַל 48% אָרטאָדאָקסישע ייִדן האָבן פֿיר אָדער מער קינדער, בעת בלויז 9% אַנדערע ייִדישע עלטערן האָבן גרויסע משפּחות. אַ צווייטע סיבה: 98% אָרטאָדאָקסישע ייִדן האָבן אַ ייִדישן מאַן אָדער פֿרוי, בעת בײַ די קאָנסערוואַטיווע ייִדן האָבן 73% אַ ייִדישן זיווג, און בײַ רעפֿאָרם־ייִדן — 50%. אַ קינד וואָס ווערט דערצויגן בײַ צוויי ייִדישע עלטערן וועט געוויינטלעך זיך גיכער אידענטפֿיצירן ווי אַ ייִד איידער איינס בײַ וועמען איינער פֿון די עלטערן איז נישט קיין ייִד.
דער פּועל־יוצא פֿון דעם אַלץ איז אַז די ייִדישע טאָגשולן און מיטלשולן, בפֿרט די אָרטאָדאָקסישע, האָבן הײַנט מער תּלמידים ווי זיי האָבן ווען אַ מאָל געהאַט. עלטערן פֿון די פֿרומע שולן האָפֿן אַז דורכן שיקן די קינדער אַהין וועלן זייערע קינדער קריגן אַ געראָטענע ייִדישע בילדונג און במילא פֿאַרבלײַבן פֿרומע ייִדישע קינדער.
נישט תּמיד אַרבעט זיך עס אָבער אויס אַזוי. הינטער די קוליסן שושקען זיך די עלטערן, לערער און שול־דירעקטאָרן — גיכער בײַ די מאָדערן־אָרטאָדאָקסישע מיטלשולן איידער בײַ די חרדישע — וועגן אַן אָנגעווייטיקטן ענין: נישט געקוקט אויף זייערע גרעסטע באַמיִונגען, גייען געוויסע גראַדואַנטן פֿון די מיטלשולן „אַראָפּ פֿון דרך‟; דאָס הייסט — זיי היטן מער נישט קיין פֿרום לעבן.
ווען איך רעד וועגן דעם ענין מיט נישט־רעליגיעזע מענטשן, סײַ ייִדן סײַ נישט־ייִדן, וועלן זיי אָפֿט קוועטשן מיט די אַקסלען און זאָגן: „וואָס איז דאָ דער חידוש? מיר וווינען אין אַ פֿרײַער געזעלשאַפֿט, וווּ קינדער קענען אויסקלײַבן זייער אייגענעם לעבן־שטייגער. אויב דאָס קינד איז צופֿרידן מיטן לעבן וואָס ער האָט פֿאַר זיך אויסגעקליבן, דאַרפֿן די עלטערן אויך זײַן צופֿרידן.‟
ענטפֿער איך זיי, אַז ווען עלטערן גלייבן שטאַרק אין אַ געוויסער אידעאָלאָגיע, איז נאַטירלעך אַז זיי וועלן אַנטוישט ווערן אויב זייער קינד וואַרפֿן עס אָפּ. אַ מאַמע וואָס איז, למשל, זייער איבערגעגעבן צו געוויסע פּראָגרעסיווע אידעאַלן, וואָס מאַרשירט מיט אירע פֿרײַנד אויף פּאָליטישע דעמאָנסטראַציעס און ברענגט אַפֿילו מיט איר קינד — וועט זיכער אַנטוישט ווערן אויב דאָס קינד שליסט זיך שפּעטער אָן אין דער רעפּובליקאַנער פּאַרטיי. בײַ איר וואָלט דאָס אויך געהייסן אַז ער איז „אַראָפּ פֿון דרך‟.
די סיבות פֿאַר וואָס אַ קינד פֿון אַ פֿרומער היים וואָלט פֿאַרלאָזט אַזאַ לעבן־שטייגער זענען אָפֿט זייער קאָמפּליצירטע און אַ רעזולטאַט פֿון עטלעכע פֿאַקטאָרן. דורך מײַנע אייגענע שמועסן מיט מיטלשול־גראַדואַנטן האָב איך אַנטדעקט פֿיר מעגלעכע סיבות דערפֿאַר:
- נאָכן גראַדויִרן, פֿאָרט דער סטודענט אַוועק שטודירן אין אַ סעקולערן קאָלעדזש און דאָרט דערפֿילט ער אַז דאָס רעליגיעזע לעבן האַלט אים אָפּ פֿון זיך אויסלעבן ווי אַ פֿרײַער פֿויגל (ענלעך צום ייִנגל וואָס באַשרײַבט די דערשטיקנדיקע ליבשאַפֿט פֿון דער מאַמען אין איציק מאַנגערס ליד, „אויפֿן וועג שטייט אַ בוים‟).
- ער אָדער זי גלייבט נישט אין גאָט און זעט דערפֿאַר נישט קיין זינען אין היטן די מיצוות.
- ער אָדער זי האָט געליטן פֿון אַן אומגליקלעך משפּחה־לעבן און האָט דערפֿאַר נעגאַטיווע אַסאָציאַציעס מיט דער משפּחה, אַרײַנגערעכנט איר פֿרומקייט,
- ער אָדער זי איז „גיי‟ (האָט ליב דעם זעלבן מין) און פֿילט זיך אַרויסגעשלאָסן פֿונעם פֿרומען ציבור צוליב דער תּורהס פֿאַרווערן אַזוינע באַציִונגען.
שטעלט זיך די פֿראַגע: איז דאָ עפּעס וואָס די מיטלשולן וואָלטן געקענט טאָן פֿאַר יענע תּלמידים איידער זיי פֿאַרלאָזן דאָס רעליגיעזע לעבן? אויב מע האָט שוין אויסגעפּרוּווט אַלע קירובֿ־מיטלען און עס העלפֿט ווײַטער נישט, זאָל מען זיך פּשוט אונטערגעבן? איך האַלט אַז ניין. יעדעס קינד וואָס גראַדויִרט פֿון אַ ייִדישער מיטלשול, וואָלט געדאַרפֿט אַרויסקומען ווי אַ שטאָלצער ייִד, אַפֿילו אויב ער דריקט עס אויס אויף אַ נישט־רעליגיעזן אופֿן. און טאַקע דערפֿאַר דאַרפֿן די שולן אַנטוויקלען די ייִדישע אידענטיטעט פֿון די תּלמידים נישט בלויז אינעם רעליגיעזן זינען אָבער אויך אינעם נאַציאָנאַל־קולטורעלן.
איין אופֿן, וואָס ס׳רובֿ טאָגשולן טוען שוין, איז דורכן פֿאַרשטאַרקן די קינדערס אידענטיפֿיקאַציע מיט מדינת־ישׂראל. דאָס העלפֿט אויב דער בחור אָדער מיידל וועט שפּעטער טאַקע עולה זײַן. אין דער אמתן אָבער וועלן ס׳רובֿ תּלמידים זיך נישט באַזעצן אין ישׂראל, אַזוי אַז דאָס אַליין איז נישט קיין לייזונג.
וואָס מע דאַרף יאָ טאָן איז לערנען דעם תּלמיד די פֿילפֿאַרביקייט פֿון זײַן ייִדישן אָפּשטאַם, וואָס בײַ ס׳רובֿ ייִדן אין אַמעריקע איז דאָס אַ מזרח־אייראָפּעיִשער. אַחוץ די געוויינטלעכע ייִדישע לימודים ווי חומש, נבֿיאים און גמרא, דאַרף מען אויך אײַנפֿירן קורסן וואָס באַקענען די קינדער מיט דער רײַכקייט פֿון דער ייִדישער קולטור. ווען דער תּלמיד וועט זיך דערוויסן אַז ייִדישקייט נעמט אַרײַן נישט בלויז רעליגיע אָבער אויך די ייִדישע שפּראַך (ווײַל העברעיִש וועלן זיי זיך שוין במילא אויסלערנען), די געשיכטע, מאכלים און מוזיק פֿון אַמאָליקן ייִדישלאַנד, גיט עס אים אַ בעסערן פֿאַרשטאַנד פֿון וואָס עס הייסט צו זײַן אַ ייִד.
אַ צאָל מיטלשולן טוען דאָס שוין, אָבער בלויז אויפֿן שפּיץ מעסער. אינעם ענגליש־קלאַס, למשל, וועט דער לערער הייסן די תּלמידים לייענען אַן איבערזעצונג פֿון אַ באַשעוויס־דערציילונג. ליטעראַטור איז אָבער בלויז איין אַספּעקט פֿון קולטור. כּדי באמת אײַנצופֿלאַנצן אַן אינטערעס און ליבשאַפֿט צום עטניש־קולטורעלן אַספּעקט פֿון ייִדישקייט דאַרף מען אײַנפֿירן קורסן פֿון פֿאַרשיידענע מינים. למשל:
- אַ קלאַס וועגן דער געשיכטע פֿון די ייִדן אין מיזרח־אייראָפּע — און נישט בלויז וועגן דער ציוניסטישער באַוועגונג און דעם חורבן (דאָס לערנט מען שוין), נאָר וועגן די גרויסע אויפֿטוען במשך פֿון דער טויזנט־יאָריקער געשיכטע פֿון די ייִדן אין מיזרח־אייראָפּע: דער געבורט פֿון דער חסידישער באַוועגונג, די צעבליִונג פֿון דער ייִדישער און העברעיִשער ליטעראַטור, דער פּאָליטישער אַקטיוויזם פֿון די מזרח־אייראָפּעיִשע בונדיסטן, ציוניסטן און ייִדישיסטן, און ווי די ייִדן האָבן מיטגעבראַכט אָט די קולטור־ירושה קיין אַמעריקע.
- אַ קורס וועגן ייִדישן קינאָ, וווּ די קינדער קוקן אויף קלאַסישע ייִדישע פֿילמען ווי „דער דיבוק‟, „טבֿיה‟ און „ייִדל מיטן פֿידל‟ און דיסקוטירן סײַ דעם קולטור־היסטאָרישן קאָנטעקסט, סײַ די קונסט פֿונעם פֿילם.
- אַ קלאַס פֿון קלעזמער־מוזיק, און אַפֿילו אַ וואַרשטאַט וווּ די קינדער ברענגען זייערע אינסטרומענטן און לערנען זיך ווי אַליין צו שפּילן די אַלטע ייִדישע מעלאָדיעס (אָדער אַ קלאַס פֿון פֿאַרשידענע מינים ייִדישן פֿאָלקסמוזיק, אַרײַנגערעכנט די ספֿרדישע און תּימנער טראַדיציעס).
- אַ קאָכקלאַס וווּ די קינדער לערנען זיך אויס ווי צוצוגרייטן היימישע מזרח־אייראָפּעיִשע מאכלים ווי בלינצעס, קניידלעך און ראָגעלעך.
- ייִדיש־לעקציעס, ניצנדיק דעם אויסערגעוויינטלעכן קאָמפּיוטער־קורס, „ייִדיש פּאַפּ‟ וווּ קינדער לערנען זיך די שפּראַך דורך קוקן אויף די חנעוודיקע ייִדישע קאַרטונס פֿון נאָמי מיט איר ראָבאָט מאָבי— און וואָס איז, אַגבֿ, פֿרײַ פֿון אָפּצאָל.
געוויסע לערער און פּרינציפּאַלן וועלן טענהן, אַז צוליב דעם שוין געפּאַקטן לערנטאָג פֿון אַ ייִדישער מיטלשול (בפֿרט צוליב די אַוואַנסירטע סעקולערע לימודים וואָס די עלטערן פֿאָדערן כּדי זייערע קינדער זאָלן קענען אַרײַן אין די בעסטע אוניווערסיטעטן), איז פּשוט נישטאָ קיין צײַט צוצוגעבן אַזוינע קורסן. דאָס איז אָבער אַ תּירוץ פֿאַר די בענטשליכט. יעדער ווייסט אַז דאָס לערנען אַוואַנסירטע גמרא, למשל, איז נישט פֿאַר אַלעמען. אין דער זעלבער צײַט פֿונעם גמרא־קלאַס קען מען גיבן איינעם אָדער מער פֿון די קולטורקלאַסן ווי אַ ברירה.
דערצו קען מען אָפּהאַלטן די קלאַסן נאָך די געוויינטלעכע שול־שעהען. פּונקט ווי די מער אַטלעטישע תּלמידים גייען טרענירן אויף ספּאָרטמאַטשן, זאָלן תּלמידים מיט אַן אינטערעס צו קולטור זיך דערוויסן וועגן דער פֿילפֿאַרביקער קולטור־ירושה פֿונעם ייִדישן פֿאָלק און אַפֿילו גיין אויף שײַכותדיקע עקסקורסיעס צוזאַמען. די סטודענטן וואָס וווינען אין דער ניו־יאָרקער געגנט קענען, למשל, פֿאָרן צוזאַמען אין ייִדישן טעאַטער.
בקיצור, ווען מע פֿלאַנצט אײַן בײַ קינדער אַ ליבשאַפֿט צו זייער עטניש־קולטורעלן אָפּשטאַם, גיט עס זיי אַ געלעגנהייט צו בלײַבן שטאָלצע, גוט־אינפֿאָרמירטע ייִדן. נאָכן גראַדויִרן וועלן זיי קענען אויסדריקן זייער ייִדישע אידענטיטעט נישט בלויז דורך גיין אין שיל שבת און יום־טובֿ, נאָר דורכן ווײַטער זיך לערנען ייִדיש, זיך פֿאַרנעמען מיט אַקאַדעמישע פֿאָרשונגען פֿאַרבונדן מיט דער ייִדישער געשיכטע אָדער ליטעראַטור און גיין אויף ייִדישע קאָנצערטן, פֿעסטיוואַלן און קאָנפֿערענצן. דערבײַ וועלן אויך יענע קינדער, וואָס פֿאַרלאָזן דאָס רעליגיעזע לעבן, ווײַטער אָנהאַלטן אַ שטאַרקע פֿאַרבינדונג מיט ייִדן און ייִדישקייט און במילא וועלן זיי, כאָטש אינעם קולטורעלן זינען, קיין מאָל נישט אַראָפּ פֿון דרך.
The post What’s missing in our Jewish high schools appeared first on The Forward.