Uncategorized
A Jewish guide to Chris Christie’s presidential campaign, starting with his Trump and Kushner feuds
(JTA) — As he has launched his long-shot campaign for the Republican nomination, Chris Christie has taken aim squarely at the man he once enthusiastically endorsed: Donald Trump.
But alongside portraying the former president as a danger to democracy, Christie has singled out another person for criticism who is not running for president, and who may not even work on a campaign: Jared Kushner, Trump’s Jewish son-in-law and senior adviser.
The Christie-Kushner feud goes back two decades, dating back to when Christie prosecuted a case that sent Kushner’s father to prison. The feud played a decisive role in freezing the former New Jersey governor out of the Trump administration and is making a reappearance as Christie tries again for the White House, following a news-making but unsuccessful 2016 run.
It’s also one of the many ways Christie’s career, forged in a state with more than half a million Jews, has intersected with Jewish issues and public figures. Whether the Garden State candidate claims the nomination or plays the spoiler, as he did eight years ago, here’s what you need to know about Chris Christie and the Jews.
He grew up in North Jersey with Jewish friends
Christie was born in Newark, but raised in Livingston, a heavily Jewish town in northern New Jersey, where he made a lot of Jewish friends at high school.
Among them was Harlan Coben, the bestselling author of potboilers, who once told a Christie biographer, “If you were to ask who in our class would end up being governor, most people would tell you Chris Christie.”
Another was David Wildstein, a top aide whom Christie named to a senior position at the Port Authority of New York and New Jersey and who pleaded guilty to involvement in what became known as “Bridgegate,” a scheme to shut down toll lanes for the George Washington Bridge. (Christie claimed no knowledge of the scheme.)
His brother Todd is married to a Jewish woman. A COVID-19 outbreak at their son’s bar mitzvah in 2021, in the midst of the pandemic, led to the temporary closure of a middle school.
He also has intersected with Rabbi Shmuley Boteach, the author, onetime Republican candidate and New Jersey denizen. In 2015, with Boteach looking on, Christie condemned the Iran nuclear deal spearheaded by President Barack Obama.
He advanced Orthodox-friendly policies as governor
New Jersey has a substantial Orthodox Jewish population, and Christie advocated policies and put forward messages that have traditionally appealed to Orthodox voters. Like another Republican candidate, Florida Gov. Ron DeSantis, Christie advanced school vouchers and other changes that would drive public money to private Jewish schools, although Christie was unsuccessful in launching a voucher program in his state.
As governor, he traveled to Israel and signed a bill prohibiting the state from investing in companies that boycott Israel. But foreign policy has never been his focus or strength: Israel rates no mention at all in his 2019 autobiography, and in 2014, he apologized to the late Republican megadonor Sheldon Adelson for using the term “occupied territories” in reference to the West Bank at a Republican Jewish Coalition event. Supporters of Israeli settlements dispute that Israel is occupying the area.
He clashed with Jared Kushner — and lost
In 2004, real estate mogul Charles Kushner pleaded guilty to tax fraud, witness retaliation and making false statements to the Federal Election Commission, and spent 14 months in prison in Alabama. It was a victory for Christie, then a U.S. attorney.
But 12 years later, that victory would lead to a defeat. Christie was the first among the primary candidates in 2016 to drop out and endorse Trump, and worked hard to secure him the nomination and the presidency. Trump wanted to reward Christie with a top job and named him transition chief. Almost immediately, however, Jared Kushner, Charles’ son, got Christie fired.
Christie saw it coming, he wrote in his 2019 book, where he described the younger Kushner’s initial attempt to talk Trump out of naming Christie transition chief. “It wasn’t fair,” Christie quoted Kushner telling Trump regarding his father’s imprisonment. “You don’t know what it was like for me. Almost every weekend, I flew to Alabama to visit. He didn’t deserve to be there.”
After he was fired, Christie wrote that he learned that a 30-binder transition plan he scripted for Trump had ended up in a dumpster.
Christie remains focused on the Kushners. They earned a place in the subtitle of his autobiography, “Let Me Finish: Trump, the Kushners, Bannon, New Jersey, and the power of in-your-face politics.” An NPR review of the book says, “Christie’s main beef is with Jared Kushner, the son-in-law of President Trump. Christie blames the young Kushner for ousting him from Trump’s inner circle.”
Kushner and his wife, Trump’s daughter Ivanka, also occupied a dubious place in Christie’s campaign launch in New Hampshire on Tuesday night.
“The grift from this family is breathtaking, it’s breathtaking! Jared Kushner and Ivanka Kushner walked out of the White House, and months later he gets $2 billion from the Saudis,” Christie told the crowd. “You think it’s because he’s some kind of investing genius? Or do you think it’s because he was sitting next to the president of the United States for four years, doing favors for the Saudis? That’s your money. That’s your money he stole and gave it to his family. So that makes us a banana republic.”
He has drawn a parallel between Trump and an antisemitic right-wing movement
Christie has made no secret that his principal aim is to neutralize the man he was among the first to endorse in 2016, because he now sees Trump as a menace. Speaking at the Republican Jewish Coalition’s annual conference last year, he illustrated his criticism of Trump via a comparison to a foe of Israel — Iran.
“Every day we need to stand with the only democracy in the Middle East with Israel and stand against the terrorism of Iran, all across the world,” he said. “Because whether you’re talking about Iran, or whether you’re talking about those who aspire to this in our country, authoritarian dictators only want one thing — they just want one more chance to fool the crowd one more time.”
Reelecting Trump, he said, would diminish America’s standing in the world. “But if we’re not doing [democracy] here, we can’t stand up in those other countries and tell them to do it,” he said. “It’s time for us to get our house in order.”
Christie, who was cheered throughout much of his speech, knew the room, which was packed with donors and activists who appreciated Trump’s vehemently pro-Israel foreign policy, but who were wary of his mercurial personality and his flirtations with the far-right. Christie also drew a parallel between Trump and the right-wing John Birch Society of the mid-20th century.
“It was a dangerous time where Republican politicians throughout the country were afraid. They were afraid to speak out. They were afraid to oppose these folks. Because what they were told was if you oppose them, you cannot win a Republican primary. You cannot be a nominee.”
He also was among the first and most outspoken Republican voices to condemn Trump last year for dining with antisemites Kanye West and Nick Fuentes.
Over the years, Christie has had plenty of Jewish donors, including veteran Virginia-based fund-raisers William and Bobbie Kilberg. It’s not clear yet whether past contributors, including hedge funder Steve Cohen and Nick Loeb, the innovator of Onion Crunch, will back him this time.
“Somebody has to directly take on Trump and make it clear that he’s a danger to the future of democracy and that we cannot have him as our nominee,” Bobbie Kilberg told The Philadelphia Inquirer last week. “Chris is running to do that directly and forcibly. Only time can tell whether he can succeed, but it’s exceedingly important to put yourself out there.”
—
The post A Jewish guide to Chris Christie’s presidential campaign, starting with his Trump and Kushner feuds appeared first on Jewish Telegraphic Agency.
Uncategorized
The past engagement of Yiddish with Communism and its legacy today
דער „אינטערנאַציאָנאַלער אַרבעטער אָרדן“ איז געװען אַ מין יוצא־דופֿן צװישן אַמעריקאַנער עפֿנטלעכע און פּאָליטישע אָרגאַניזאַציעס, צום גרויסן טייל — צוליב זײַן פֿילשפּראַכיקײט. ער האָט געהאַט ניט ווייניקער ווי זעכצן שפּראַך־בראַנזשעס פֿאַר פֿאַרשײדענע אמיגראַנטישע עדות. זײַן הױפּטצװעק איז געװען צו באַזאָרגן אַרבעטער מיט פֿינאַנציעלער פֿאַרזיכערונג און העלפֿן זײ אין זײער קאַמף פֿאַר בירגערלעכע און פּאָליטישע רעכט.
דער אָרדן האָט אויך געהאַט אַ ספּעציעלע בראַנזשע פֿאַר אַפֿריקאַנער אַמעריקאַנער ווײַל דער ענין פֿון ראַסע־יושרדיקײט איז געװען פּונקט אַזױ חשובֿ װי אַלע אַנדערע באַוועגונגען פֿאַר גערעכטיקייט.
די מחברים פֿונעם זאַמלבוך „פֿונעם פֿאָלקספֿראָנט צו דער קאַלטער מלחמה“, רעדאַקטירט פֿון עליסאַ סאַמפּסאָן און ראָבערט זעקער, באַהאַנדלען די טעטיקײט פֿון צוויי בראַנזשעס אינעם „אָרדן“: דער ייִדישער און דער אַפֿריקאַנער־אַמעריקאַנער. דאָס רובֿ פֿאָרשונגען אינעם בוך שעפּן מאַטעריאַל פֿון דער אַרכיװאַלער זאַמלונג בײַם קאָרנעל־אוניװערסיטעט.
דער אָרדן איז געגרינדט געוואָרן אין 1930. נאָך דער פּאָליטישער שפּאַלטונג אינעם ייִדישן „אַרבעטער רינג“, האָבן אַרום 500 מיטגלידער פֿאַרלאָזט די אָרגאַניזאַציע און געשאַפֿן אַן אײגענע פּאָליטישע גרופּע, באַקאַנט ווי „די לינקע“. די דאָזיקע גרופּע איז געװאָרן די ייִדישע בראַנזשע אינעם נײַעם „אינטערנאַציאָנאַלן אַרבעטער אָרדן“.
פֿון סאַמע אָנהײב איז דער אָרדן געװען נאָענט פֿאַרבונדן מיט דער אַמעריקאַנער קאָמוניסטישער פּאַרטײ, און די פּאָליטישע ליניע פֿון דער דאָזיקער פּאַרטײ איז דיקטירט געװאָרן פֿונעם קאָמוניסטישן אינטערנאַציאָנאַל אין מאָסקװע.
אין די 1930ער יאָרן האָט סטאַלין בדעה געהאַט צו שאַפֿן אַ ברײטן פֿאָלקספֿראָנט (פּאָפּולערן פֿראָנט), װאָס זאָל אַרײַננעמען כּלערלײ פּראָגרעסיװע אָבער ניט אױסגעשפּראָכן קאָמוניסטישע קולטורעלע, עפֿנטלעכע און פּראָפֿעסיאָנעלע אָרגאַניזאַציעס, כּלומרשט ניט קײן קאָמוניסטישע, אָבער סימפּאַטעטישע פֿאַרן סאָװעטן פֿאַרבאַנד.
דער אָרדן איז געװען אַזאַ מין אָרגאַניזאַציע. ער האָט צוגעצױגן מאַסן אַרבעטער, דער עיקר אימיגראַנטן, צוליב צוטריטלעכע פֿאַרזיכערונגען און פֿאַרשײדענע אַקטיװיטעטן אױף זײערע שפּראַכן.
לרובֿ זײַנען די מיטגלידער ניט געװען קײן קאָמוניסטן און האָבן געהאַט אַ קנאַפּן אינטערעס אין דער קאָמוניסטישער אידעאָלאָגיע, הגם די אָנפֿירער פֿונעם אָרדן, אַזעלכע װי משה אָלגין, זײַנען טאַקע יאָ געװען פּאַרטײ־מיטגלידער.
דערבײַ האָט די אַמעריקאַנער קאָמוניסטישע פּאַרטײ ניט געװאָלט שאַפֿן אַן אײַנדרוק, אַז זי איז אַן אָרגאַניזאַציע פֿון אימיגראַנטן. דערפֿאַר האָט די פּאַרטײ ניט אונטערגעהאַלטן נאָענטע באַציִונגען מיטן אָרדן.
אָפֿיציעל האָט די פּאַרטײ באַװיליקט די קולטורעלע און לינגװיסטישע אַמעריקאַניזאַציע פֿון אימיגראַנטן, בעת דער אָרדן האָט געפֿירט די אַרבעט אױף די שפּראַכן פֿון זײַנע מיטגלידער: ייִדיש, איטאַליעניש, פֿיניש, סלאָװאַקיש, פּױליש און אַנדערע, און דערבײַ אַ ביסל אָפּגעשוואַכט זײער אַסימילאַציע.
די פּראָ־סאָװעטישע פּאָליטיק פֿונעם אָרדן אין די 1930ער יאָרן האָט ניט דערלאָזט זײַנע ייִדישע מיטגלידער מיטאַרבעטן מיט אַנדערע ייִדישע אָרגאַניזאַציעס, בפֿרט ציוניסטישע. דאָס האָט זיך אָבער געביטן בעת דער צװײטער װעלט־מלחמה, שרײַבט סאַמפּסאָן. אַ היפּשע ראָלע האָט דערבײַ געשפּילט דער באַזוך פֿון די אָנפֿירער פֿונעם מאָסקװער ייִדישן אַנטי־פֿאַשיסטישן קאָמיטעט שלמה מיכאָעלס און איציק פֿעפֿער אין אַמעריקע אין 1943. פֿעפֿער האָט ספּעציעל באַזוכט דעם קעמפּ „קינדערלאַנד“.
צוליב דער נײַער „אַחדות“־פּאָליטיק איז די ייִדישע בראַנזשע פֿונעם אָרדן אַרײַנגענומען געװאָרן אין דער הױפּטשטראָמיקער „אַמעריקאַנער ייִדישער קאָנפֿערענץ“, װוּ זי האָט מיטגעאַרבעט אַפֿילו מיט די ציוניסטן.
אין 1944 איז די ייִדישע בראַנזשע געװאָרן אַ מין אומאָפּהענגיקע אָרגאַניזאַציע — דער „ייִדישער פֿראַטערנאַלער פֿאָלקס־אָרדן“. דער נײַער אָרדן האָט זיך דערװײַטערט פֿון זײַן קאָמוניסטישן עיזבֿון און זיך אָפּגעגעבן, דער עיקר, מיט ייִדישע ענינים. נאָך 1945 האָבן זײ זיך אָפּגעגעבן מיט דער הילף פֿאַר דער שארית־הפּליטה אין אײראָפּע.
די קאַלטע מלחמה איז געװען אַ טאָפּלטע מפּלה. אין אַמעריקע האָבן זיך אָנגעהױבן רדיפֿות אױף קאָמוניסטן, בעת אינעם סאָװעטן־פֿאַרבאַנד האָט סטאַלין צו נישט געמאַכט די גאַנצע ייִדישע קולטור. סוף־כּל־סוף איז דער אַמעריקאַנער „פֿאָלקס־אָרדן“ ליקװידירט געװאָרן אין 1955.
בילדונג איז געװען אַ װיכטיקער טײל פֿון זייער פּאָליטישער אַרבעט. אין 1926 האָבן די לינקע ייִדישיסטן אין ניו־יאָרק געשאַפֿן דעם „ייִדישן אַרבעטער אוניװערסיטעט“, װאָסער ציל איז געװען צו דערציִען אַ נײַעם דור פּאָליטישע אַקטיװיסטן, װאָס זאָלן זײַן באַהאַװנט סײַ אין דער ייִדישער קולטור און סײַ אין דער מאַרקסיסטישער טעאָריע.
דאָס איז געװען „אײנע פֿון די אַנשטאַלטן אינעם גערעם פֿונעם ברײטערן פּראָיעקט פֿון ייִדישע קאָמוניסטן צו שאַפֿן אַן אײגענע קולטור־װעלט“, שרײַבט דילאַן קאַופֿמאַן־אָבסטלער. צו דעם דאָזיקן פּראָיעקט האָבן געהערט אױך קעמפּ „קינדערלאַנד“, דער װױנונג־קאָאָפּעראַטיװ אין דער בראָנקס — די „אַמאַלגאַמייטעד“ — און די קאָמוניסטישע צײַטונג „מאָרגן־פֿרײַהײט“.
אַלע ייִדישע קאָמוניסטישע פּראָיעקטן, און דער אוניװערסיטעט בתוכם, האָבן געהאַט אַן אינערלעכע סתּירה אין זײער תּוך. פֿון אײן זײַט איז זײער ציל געװען אָפּצוהיטן ייִדיש און די װעלטלעכע ייִדישע קולטור אינעם אַמעריקאַנער „שמעלצטאָפּ“. פֿון דער אַנדערער זײַט האָט מען געגלױבט אינעם אַלװעלטלעכן קאָמוניסטישן אינטערנאַציאָנאַל אָן קײן שום נאַציאָנאַלע גרענעצן.
די דאָזיקע סתּירה האָט גורם געװען שפּאַנונגען אין דער ייִדישער קאָמוניסטישער סבֿיבֿה. אין די 1930ער יאָרן זײַנען זײ נאָך געװען ביכולת צו געפֿינען אַ פּשרה. מען האָט געטענהט, אַז ייִדיש איז געװען דער סאַמע פּאַסיקסטער מיטל צו פֿאַרשפּרײטן קאָמוניסטישע אידעען בײַ די ייִדישע אימיגראַנטן.
אָבער די דאָזיקע סתּירה איז געװאָרן נאָך שאַרפֿער בעת דער צװײטער װעלט־מלחמה, װען די טראַגעדיע פֿונעם ייִדישן חורבן איז געװאָרן װיכטיקער פֿאַר אַמעריקאַנער ייִדן אײדער דער קאָמוניסטישער חלום.
װי אַקטועל איז די דאָזיקע געשיכטע װעגן דעם שידוך צװישן ייִדישקײט און קאָמוניזם פֿאַרן הײַנטיקן פּאָליטישן סדר־היום? אין די 1930ער יאָרן האָבן ייִדישע אימיגראַנטן פֿון מזרח־אײראָפּע לרובֿ געהערט צו דעם אַרבעטער־קלאַס. זײ האָבן נאָך געהאַט זײער שפּראַך, ייִדיש, און פֿאַרמאָגט אַ שטאַרקע עטנישע אידענטיטעט. דערצו האָבן זײ געליטן פֿון אַנטיסעמיטיזם, װאָס איז געװען פֿאַרשפּרײט, דער עיקר, צװישן װײַסע אַמעריקאַנער נאַציאָנאַליסטן. אױף דעם דאָזיקן יסוד האָט מען געקענט בױען אַ ברײטע מאַסן־באַװעגונג, װאָס זאָל פֿאַראײניקן אימיגראַנטן און די אַפֿריקאַנער אַמעריקאַנער.
דער איצטיקער מצבֿ איז אַנדערש. הײַנט געהערן ייִדן אין אַמעריקע לרובֿ צו דעם מיטלשטאַנד, און זײער עטנישער אָפּשטאַם איז אַן ענין פֿאַר נאָסטאַלגישע מעשׂיות. אָבער זײער סאָציאַלער אױפֿקום האָט ניט בטל געמאַכט דעם אַנטיסעמיטיזם.
נאָך מער, הײַנט איז אַנטיסעמיטיזם פֿאַרשפּרײט אי בײַ די רעכטע „מאַגאַ“־נאַצינאַליסטן אי בײַ די ראַדילאַקע לינקע. כּדי צו װערן אַן „אײגענער“ בײַ די לינקע, מוז אַ ייִדישער אַקטיװיסט זיך אָפּלײקענען פֿון ציוניזם און מדינת־ישׂראל.
דאָ קומט צו נוץ די אַלטע ירושה פֿונעם ייִדישיסטישן קאָמוניזם. מען זעט דערין אַ מין אַלטערנאַטיװע ייִדישקײט, װאָס איז אי פּראָגרעסיװ אי אַנטי־ציוניסטיש. אָבער װי אַזױ קען מען מחיה־מתים זײַן די לעבעדיקע ייִדישע סבֿיבֿה פֿון יענער תּקופֿה? אין יענע יאָרן האָבן די ייִדן — ניט געקוקט אױף זייערע טיפֿע פּאָליטישע חילוקי־דעות —פֿאָרט געהאַט אַ וויכטיקע זאַך בשותּפֿות: די אײגענע שפּראַך און קולטור.
The post The past engagement of Yiddish with Communism and its legacy today appeared first on The Forward.
Uncategorized
‘The Winter’s Tale’ is one of Shakespeare’s most confounding plays; was it also his most Jewish?
We all know about Shakespeare’s anti-Jewish play. But did he also write a Jewish play? Well, not explicitly or consciously, but The Winter’s Tale, which begins performances July 25 at the Public Theater’s Delacorte Theater in Central Park, appears to be full of Jewish motifs — themes from the Hebrew Bible (filtered through the Christian Bible, of course).
The play is a tale of exile, the abandonment of a child, years in the wilderness, repentance, homecoming and redemption. It is reminiscent at least in part of the stories of Moses in Egypt and the Exodus, as well as Joseph and his brothers.
Daniel Sullivan, the play’s director at the Delacorte, told me over the phone that he thought the biblical connection was an interesting idea — “certainly a possibility,” he said. Sullivan, 86, was less certain whether Shakespeare had explored these biblical themes “knowledgeably or whether it was something he simply shared” with the time. A version of those themes can be found, for example, in the source of the play’s plot, the 1588 tragic pastoral romance novella Pandosto: The Triumph of Time by Robert Greene.
Scholars have written about these biblical allusions. But The Winter’s Tale is of course about much more than that. “I’ve always been amazed by it,” Sullivan said. “It’s a play that’s sort of impossible. It’s a difficult piece in terms of both its tragic and comic elements. But it’s also one of the most moving of all of Shakespeare’s plays and one of the most human.”
The play’s first half lurches into utter Shakespearean tragedy, then miraculously changes direction and turns into Shakespearean comedy. Leontes, king of Sicilia, becomes insanely jealous, believing his pregnant wife, Hermione, has been unfaithful with his longtime and childhood friend, the king of Bohemia. He imprisons her, she gives birth in prison, she is tried and collapses in court and it is announced that she has died.
Leontes and Hermione’s young son, Mamillius, dies of grief. Leontes exiles his newborn daughter, who is taken to the kingdom of Bohemia, where she is abandoned and discovered by a shepherd, who raises her as his own. Sixteen years pass before she returns to Sicilia, as the play begins its surprising metamorphosis. Hermione — magically — reappears and there is an (almost) happy denouement.
The opening part of the play is an intensely detailed —especially for the time it was written — example of irrational psychology, of Leontes’ jealousy and delusion — it is, Sullivan said, “very challenging” to direct.
And then, when you think all will be lost, as in King Lear, or Hamlet, or Othello, the playwright reverses the course of his tragic source material. (Things do not end happily for King Pandosto of Pandosto.)
Why does Sullivan think Shakespeare decided to veer away from his play’s, and Pandosto’s, disastrous path? One possibility, he said, is that Shakespeare could see that he could create “a fantastical element in it — that for 16 years Hermione has been hiding somewhere.” (In Pandosto the queen just dies.) “It’s sort of wonderfully out there in terms of a plot device. And I think that Shakespeare gloried in that. It goes from extremely tragic to very charming, and there aren’t a lot of Shakespeare’s plays that are like that,” Sullivan said.
But there’s something else. The play is, after all, a tale of redemption and forgiveness. It’s a late play, written around 1609-1611 — Shakespeare died in 1616 — and, Sullivan said, the play’s late birth perhaps had something to with its theme. “I think whether he knew the end was coming or not, certainly the idea of redemption is sort of the undergirding of this play.”
Even so, the ending is not a completely happy one. Mamillius, the royal family’s son, does not return. “That’s one of the elements of the play that Shakespeare buries a little bit,” Sullivan said.
Could Shakespeare have been thinking of his own young son, Hamnet, who died of the plague at age 11? “I think that’s probably true,” said Sullivan.
Still, Sullivan has managed in a way to bring back the king’s son. “One of the things we do with this,” he said, “is when the character of Time comes out to tell us what’s happened,” that 16 years have passed in the story, “we actually use the character of Mamillius as a sort of angel to tell us.”
Sullivan has been directing professionally for more than a half-century and has helmed more than 30 plays on Broadway. He won the directing Tony Award for David Auburn’s Proof in 2001, and has received seven other Tony nominations. He is also very much a Shakespeare maven. This is his 12th production for Free Shakespeare in the Park.
Directing Shakespeare has long been, and remains, special for Sullivan. “ I just love being around it more than anything else,” he said. “I love getting deeply into it, and researching it as much as I possibly can. I’ve done a lot of the plays more than once, and every time I come back to them they always seem completely different to me. I think about my own life and, in the way that I see things differently than I did 20 years ago, I see these plays differently.”
The Winter’s Tale contains perhaps the most famous stage direction in all of Shakespeare — “Exit, pursued by a bear.” This summer, will the Delacorte, long a home to scene-stealing raccoons, bear witness to a much larger stage creature?
“The one thing I really didn’t want to do was have a man in a bear suit chasing the actor across the stage. It’s just too funny. It’s possible that Shakespeare wanted it to be rather comic. But we find it rather tragic. So we’re doing it in a way that I think will be somewhat surprising. I’m not going to tell you. People will have to come and see.”
Performances of The Winter’s Tale run through Aug. 23 at the Delacorte.
The post ‘The Winter’s Tale’ is one of Shakespeare’s most confounding plays; was it also his most Jewish? appeared first on The Forward.
Uncategorized
Tidbits: Taiwan opens its first Jewish cemetery
Tidbits is a Forverts feature of easy news briefs in Yiddish that you can listen to or read, or both! If you read the article and don’t know a word, just click on it and the translation appears. Listen to the report here:
אויפֿן אינדזל טײַוואַן האָט מען לעצטנס פֿאַרלייגט דעם ערשטן בית־עולם אין לאַנד, דרײַ יאָר נאָך דעם ווי אַן אָרטיקער ייִד האָט, בײַם גוססן, אויסגעדריקט צער, וואָס מע וועט אים נישט קענען באַגראָבן אין טײַוואַן.
הרבֿ שלמה טאַביב, אַ מיטגרינדער פֿונעם חב״ד־הויז אין דער טײַוואַנער קרוינשטאָט טײַפּיי, האָט געזאָגט אַז דער ייִד האָט אים געבעטן בויען אַ בית־הקבֿרות אין טײַוואַן, כאָטש ער האָט געוווּסט אַז ער אַליין וועט נישט דערלעבן דאָרט באַגראָבן צו ווערן.
„זײַנע ווערטער זענען פֿאַר מיר געווען אַ קול־קורא,“ האָט טאַביב געזאָגט. „איך האָב פֿאַרשטאַנען, אַז אויב איך וועל זיך דאָס נישט אונטערנעמען, וועט קיינער עס נישט טאָן.“
מיט אַ חודש צוריק האָט מען פֿאַרלייגט דעם בית־עולם און באַלד נאָך דעם האָט טאַביב אָנגעפֿירט מיט דער ערשטער לוויה על־פּי־הלכה אין דער געשיכטע פֿון טײַוואַן. 95% פֿון די מתים אין טײַוואַן ווערן קרעמירט.
דער בית־עולם געפֿינט זיך אין אַ וואַלד, בערך 40 מינוט פֿונעם חב״ד־הויז. פֿאַר טאַביב איז דער בית־עולם געווען דאָס לעצטע רינגל אין אַ קייט פּראָיעקטן לטובֿת דער אָרטיקער ייִדישער קהילה. אין 2021 האָט מען געעפֿנט אַ ייִדישן קהילה־צענטער, אַ דאַנק אַ מתּנה פֿון 16 מיליאָן דאָלאַר פֿון אַן אָרטיקן ייִדישן געשעפֿטסמאַן, דזשעפֿרי שוואַרץ. אינעם צענטער געפֿינט זיך אַ שיל, אַ כּשרע קיך, אַ יודאַיִקאַ־מוזיי, אַ מיקווה און אַ זאַל פֿאַר 300 מענטשן.
הגם דער נײַער בית־עולם איז דער ערשטער אין טײַוואַן איז ער נישט דער ערשטער אין כינע. אין האָנג־קאָנג האָט מען געגרינדעט אַ בית־הקבֿרות נאָך אין 1855, און אין שאַנכײַ — אין 1862.
צו זען דעם אַרטיקל אויף ענגליש גיט אַ קוועטש דאָ.
To see this article in English, click here.
The post Tidbits: Taiwan opens its first Jewish cemetery appeared first on The Forward.
