Uncategorized
Mourning the victims of the 1911 Triangle Shirtwaist Factory fire
דעם 25סטן מערץ וועט ווערן 105 יאָר זינט דער שרעקלעכער טראַגעדיע — די שׂריפֿה אינעם טרײַענגל־שוירטווייסט־פֿאַבריק, אין 1911. 146 יונגע אַרבעטאָרינס, ס׳רובֿ ייִדישע און איטאַליענישע, זענען אומגעקומען, ווען די טיר, וואָס האָט באַדאַרפֿט בלײַבן אָפֿן זיך צו ראַטעווען אין אַזאַ פֿאַל, האָבן די סוועטשאַפּ־באַלעבאַטים געהאַלטן פֿאַרשלאָסן.
צו יענער צײַט, האָט דער פּאָעט מאָריס ראָזענפֿעלד געאַרבעט אין „פֿאָרווערטס“ סײַ ווי אַ זשורנאַליסט, סײַ ווי אַ פּאָעט. ער איז אָנגעקומען צו דער שׂרפֿה, בעת די טראַגעדיע איז פֿאָרגעקומען און האָט במשך פֿון עטלעכע וואָכן געשריבן עטלעכע אַרטיקלען און לידער וועגן דער טראַגעדיע. מיר דרוקן דאָ אַן אויסצוג פֿון זײַן אַרטיקל, וואָס איז געווען געדרוקט אויף דער ערשטער זײַט פֿונעם „פֿאָרווערטס“, אַ וואָך נאָך דער טראַגעדיע, און אַן אויסצוג פֿון אַ פּאָעמע וואָס ער האָט געשריבן אין אָנדענק פֿון די אומגעקומענע מיידלעך.
זינט עס זײַנען אין ניו־יאָרק איבער הונדערט לעבנס פֿאַרברענט געוואָרן צוליב דער צוגעשלאָסענער טיר, וואָס האָט לויט דעם געזעץ געזאָלט זײַן אָפֿן, קוק איך מיט פֿאַרדאַכט אויף אַ טיר, אויפֿן געזעץ און אויף פֿײַער.
איך באַטראַכט זיי אַלע פֿאַר איבעריקע זאַכן.
וואָס טויג מיר אַ טיר, אַז זי איז פֿאַרשפּאַרט? וואָס טויג דאָס געזעץ ווען מען פֿירט אים נישט דורך? און פֿײַער… יאָ, מיר דאַכט, אַז מענטשן ווייסן נישט וואָס צו טאָן מיט זייער פֿײַער…
איך האָב פֿון אייביק אָן געוווּסט, אַז מיט פֿײַער שפּילט מען זיך נישט. איצט אָבער ציטער איך פֿאַר דעם וואָרט פֿײַער. איך קען קיין נאַכט נישט שלאָפֿן. פֿײַערדיקע חלומות שרעקן מיך, זיי פֿאַרברענען מײַן מנוחה און איך ליג און שוידער.
מיר דאַכט, אַז הימל און ערד האַלטן אין אײַן ברענען, אַז עס פֿלאַקערן די זון, די לבֿנה און די שטערן, אַז די מלאכים שפּרינגען ברענענדיק פֿון די הימלשע פֿענצטער אויף דער ערד און פֿאַלן אַרונטער טויטע… און די אַמבולאַנסן פֿירן זיי אַוועק אין מאָרג (מתים־שטיבל).
מיר דאַכט, אַז גאָט אַליין איז אײַנגעהילט אין אַ פֿײַערדיקן טלית און ברענט. ברענט און גיסט מיט פֿײַערדיקע טרערן, וואָס פֿאַלן אַרײַן און פֿאַרלירן זיך אין זײַן וועלטן־גרויסער, פֿלאַקערדיקער באָרד, און פֿון זײַנע נאָזלעכער זעצט אַ רויך ווי פֿון אַ צוויי וווּלקאַנען.
איך זע ווי די גאַנצע פּמליא־של־מעלה קרימט זיך, דרייט זיך מיט גסיסה־שמערצן אין אַ ים פֿלאַמען, ווי די כּרובֿים און שׂרפֿים און חיות־הקודש צאַפּלען מיט די פֿלאַמענדיקע פֿעדערן, רײַסן זיך די אָנגעצונדענע האָר פֿון די ברענענדיקע קעפּ און קלאַפּן פֿאַרצווייפֿלט מיט די רויטע, פֿײַערדיקע פֿליגל אין אַ שווערער, גרויסער, אײַזערנער טיר און די טיר איז פֿאַרשלאָסן… דער שׂטן האָט איר פֿאַרשלאָסן און באַהאַלטן דעם שליסל…
איך זע ווי די „אופֿנים“ און „גלגלים“, די „הימלשע רעדער“ דרייען זיך און פֿלאַקערן, און מיר דאַכט, אַז דאָס זײַנען שנײַדער־מאַשינען, און אין די ברענענדיקע, צום טויט־שפּרינגנדיקע מלאכים דערקען איך די פּנימער פֿון די פֿאַרשׂרפֿעטע אַרבעטער־מיידלעך, די טעכטער פֿון דער ייִדישער גאַס אין דער בלוטיקער פֿון פֿרויען־יאַקעס פֿון וואַשינגטאָן פּלייס.
איך שרײַ, איך ליאַרעם, איך וויין, איך פֿלוך, איך לאַך און כאַפּ זיך אויף אין היסטעריע.
פֿײַער… פֿײַער…
וואָס איז אייגנטלעך פֿײַער? איז דאָס אַ ברכה? איז דאָס אַ קללה?
די תּורה איז געגעבן געוואָרן אין פֿײַער, די אינקוויזיציע האָט געהערשט אין פֿײַער.
פֿײַער איז די נשמה פֿון דער וועלט. אין פֿײַער גייט אויף דער טאָג און מיט אַ פֿײַער פֿאַרגייט ער.
דאָס לעבן פֿון יעדן באַשעפֿעניש איז פֿײַער.
דער מענטש, אין וועמען זײַן פֿײַער האָט אויסגעברענט, דער האָט אויפֿגעהערט צו „זײַן“.
אַפֿילו די מילב האָט אין זיך אַ קליינעם לאָקאָמאָטיוועלע מיט פֿײַער, וואָס טרײַבט איר דורכן לעבן.
ליבע איז פֿײַער, דענקען — פֿײַער, אַרבעט — פֿײַער, האַס — פֿײַער, ראַכע (נקמה) — פֿײַער. אַלץ איז פֿײַער, אַפֿילו דאָס וואַסער: מיר גיסן אין זיך וואַסער צו פֿאַרלענגערן אונדזער פֿײַער. די דורשטיקע ערד טרינקט וואַסער, כּדי צו האָבן גענוג פֿײַער אַרויסצוגעבן אירע געוויקסן.
איך קען דאָס קלענסטע ליד נישט זינגען, ווען איך זאָל נישט דערפֿילן אין דער נשמה אַ ברען, אַ פֿײַער, דעם הייליקן פֿײַער פֿון שאַפֿן.
איך פֿאַרגעטער דעם פֿײַער, ער איז דער סימבאָל פֿון טעטיקייט, פֿון שטרעבן, פֿון שטײַגן, פֿון גיין אַרויף, הויך, הויך הימלווערטס…
אָבער איך פֿאַרער נאָר אין פֿײַער דאָס שאַפֿערישע און נישט דאָס צעשטערנדיקע. איך בענטש אים ווען ער גיט, אָבער נישט ווען ער נעמט. איך בענטש אים אויפֿן סיני און פֿלוך אים (שעלט אים) אויפֿן שײַטער־הויפֿן.
איצט פֿאַרדאַם איך אים. ער האָט פֿאַרצערט אַ פֿאַבריק מיט אַרבעטער־מיידלעך. ער האָט פֿאַרוואַנדלט ניו־יאָרק אין אַ לוויה־שטאָט און איז געוואָרן די קללה פֿון דער מענטשהייט.
ברעכט אויף די טיר און באַפֿרײַט זיך!
און אָט איז דאָס ליד וואָס משה ראָזענפֿעלד האָט דעמאָלט אָנגעשריבן:
די פֿאַרשלאָסענע טיר (פֿײַער־געדאַנקען איבער פֿאַרברענטע אַרבעטער)
דער פֿײַער בושעוועט אָן שיעור
עס זעצט דער רויך, די העל דערוואַכט.
מען שפּאַרט זיך צו דער רעטונגס־טיר,
אומזיסט! אָ, וויי, זי איז פֿאַרמאַכט!
מען שרײַט, מען ראַנגלט זיך, מען פֿאַלט,
אין טײַוולס בלוטיקן געצעלט.
מען בלײַבט אין זײַן פֿאַרפֿלוכטן גוואַלט,
אַיעדער אויסגאַנג איז פֿאַרשטעלט.
מען לויפֿט, מען ווייס אַליין ניט וווּ,
און יעדע האָפֿענונג איז גענאַרט.
די שווערע גיהנום־טיר איז צו,
דער אַשמדאַי האָט איר פֿאַרשפּאַרט.
ניט רופֿט דעם שוואַרצן שד צום דין!
אַ שאָד די מי, ער איז גערעכט…
צו דער פֿאַרמאַכטער טיר אַהין!..
און אַלע, פּונקט ווי איינער, ברעכט!
מען בלײַבט אין דעם גיהנום־בראַנד
כּל־זמן דער שלאָס איז אים געטרײַ…
קומט אַלע גלײַך, לייגט צו אַ האַנט!
ברעכט אויף די טיר און איר זײַט פֿרײַ…
די העל איז נאָר אַ העל ווי לאַנג
דער שלאָס פֿון טײַוול הענגט אויף איר.
געפֿערלעך איז איר פֿלאַם, איר צוואַנג
נאָר בײַ אַ צוגעמאַכטער טיר…
אַ צווייט ליד וואָס מאָריס ראָזענפֿעלד האָט אָנגעשריבן וועגן דער שׂריפֿה האָט די פֿאָרשערין און זאַמלערין פֿון ייִדישע לידער, חנה מלאָטעק, אָפּגעדרוקט אינעם פֿאָרווערטס אין 2011 — פּונקט הונדערט יאָר נאָך דעם אומגליק, אינעם אַרטיקל, קינות וועגן דעם טרײַענגל־פֿײַער. דאָס ליד געפֿינט זיך אויף דער פּלאַטע „דאָס גאָלדענע לאַנד“ פֿון יאָסל מלאָטעק:
די רויטע בהלה (אויף פֿאַרברענטע פֿאַבריק־מיידלעך אין ניו־יאָרק)
ניט קיין שלאַכט, ניט קיין פֿאַרטײַוולטער פּאָגראָם
האָט אָנגעפֿילט די גרעסטע שטאָט מיט קלאָגן,
די ערד האָט ניט געציטערט אין איר תּהום,
עס האָט קיין בליץ, קיין דונער ניט געשלאָגן;
סע האָבן קיין שוואַרצע וועטער־וואָלקנס ניט געקראַכט,
און קיין קאַנאָנען ניט די לופֿט צעאַקערט —
אָ, ניין! דאָס האָט אַ מוראדיקע העל דערוואַכט,
אַ שקלאַפֿן־נעסט מיט שקלאַפֿן ווילד געפֿלאַקערט,
דאָס האָט דער גאָלד־גאָט מיט אַ בראַנד־געלעכטער
געפֿרעסן אונדזערע זין און טעכטער,
געלעקט די לעבנס מיט זײַנע רויטע צונגען —
זיי זײַנען אין דעם טויט געשפּרונגען,
אין זײַן שויס געדרונגען,
ער האָט זיי געכאַפּט, געלאַכט, געזונגען…
ער האָט זיי פֿאַרשלונגען.
* * *
זיי זײַנען געזעסן אין זייער יאָך פֿאַרטיפֿט,
זייער שווייס האָט געטריפֿט —
אין דעם פֿאַרטויבנדן געזשום
פֿון מאַשינען אַרום, —
ווען צען שטאָק אין דער הויך,
האָט זיי פֿאַרוויקלט דער רויך,
פֿאַרשפּונען דער פֿלאַם,
און אַ גלוטיקער ים
געפֿרעסן, גענאַשט,
פֿאַרקוילט, פֿאַראַשט!
* * *
שוועסטער מײַנע! יונגע שוועסטער!
מײַנע יונגע ברידער!…
טרויערט מײַנע לידער!
יאָמערט און טרויערט!…
זעט ווי עס לויערט
פֿון טונקעלע נעסטער
דעם אַרבעטערס טויט;
ווי ער האַלט זײַן ברויט…
ווי ער גלאָצט בײַ זײַן טיר,
בײַ זײַן אָרעם געצעלט —
וויי, וויי איז מיר!
וויי, וויי דיר, וועלט!
אַ שבת איז דאָס געווען,
אַן אַרבעטערס אַ שבת,
זײַן „קידוש!“… זײַן „הבֿדלה!“…
די רויטע בהלה
איז פּלוצלינג געשען,
געשיקט פֿון דעם רײַכן,
דעם פּרינץ פֿון געלט.
אָ, אָ, וויי אָן אַ גלײַכן!
פֿליסט טרערנטײַכן,
אַ פֿלוך דער אָרדענונג!
אַ פֿלוך דער אומאָרדענונג!
אַ פֿלוך דער וועלט!
* * *
אויף וועמען זאָל מען פֿריִער קלאָגן?
אויף די פֿאַרברענטע?
אויף די ניט־דערקענטע?
אויף די, וואָס קדיש זאָגן?
אויף די פֿאַרקריפּלטע,
פֿון „זײַן“ געטראָגן?
מײַן טרערנטײַך
אויף אײַך אַלעמען גלײַך!
* * *
פֿאַרהיל זיך אין שוואַרצן, דו גאָלדן לאַנד!
צו טיף דײַן פֿאַרברעכן, צו שרעקלעך דײַן שאַנד,
צו טויב דײַן געוויסן, צו בלינד דײַן געזעץ,
צו טײַוולש דײַן „האַווען“, צו בלוטיק דײַן נעץ,
דײַן נעץ, וועלכע פֿאַנגט דײַנע אָרעמע־לייט —
ס׳וועט קומען די צײַט!… ס׳וועט קומען דײַן צײַט!…
* * *
צינדט יאָרצײַט־ליכט אָן אין די ייִדישע גאַסן!
דער בראָך איז דער בראָך פֿון די ייִדישע מאַסן,
פֿון אונדזערע מאַסן פֿאַרחושכט און אָרעם.
ס׳איז אונדזער לוויה, יאָ, — אונדזערע קבֿרים,
ס׳האָט אונדזערע קינדער, וויי, אונדזערע בלומען,
דער פֿײַער פֿון אונדזערע אָרעמס גענומען.
וויי! אונדזערע ליבע פֿאַרשׂרפֿעטע קוילן,
וויי! אונדזערע פֿריידן אַ העלע מיט גרוילן,
וויי! אונדזערע גליקן אַ באַרג מיט אַרונות,
וויי! אונדזערע זיסע — גיהנום זכרונות!…
אַ צווייט ליד וואָס חנה מלאָטעק האָט דעמאָלט געדרוקט הייסט „מאַמעניו, אָדער עלעגיע פֿאַר די טרײַענגל־פֿײַער־קרבנות“, ווערטער פֿון אַנשל שאָר, מוזיק פֿון יוסל רומשינסקי:
עס רײַסט דאָס האַרץ פֿון דער שרעקלעכער פּלאָג,
ס׳ייִדישע פֿאָלק קלאָגט און וויינט, און ברעכט די הענט.
עס ברעכט אויס אַ פֿײַער, אין העלן טאָג
און הונדערטער אַרבעטער, זיי ווערן פֿאַרברענט.
די וואָס זײַנען פֿון פֿײַער אַנטרינען
האָבן שפּרינגענדיק זייער טויט געפֿינען.
די „מאָרג“ איז פֿול,
מען ווערט שיעור דיל,
ווי אַ מאַמע קלאָגט דאָרט אין דער שטיל:
— אוי־וויי, קינדעניו!
רײַסט זיך בײַ די האָר די מאַמעניו,
— צוליב דעם שטיקל ברויט
האָט אַ שרעקלעכער טויט
גערויבט מיר מײַן איינציק קינד;
טויט ליגט מײַן מיידעלע,
תּכריכים ׳שטאָט אַ חופּה־קליידעלע,
וויי איז מײַנע יאָר,
אַ קינד פֿון זעכצן יאָר,
אוי, מאַמע, מאַמע, וויי איז מיר!
חנה מלאָטעק האָט אויך אַרײַנגענומען טייל פֿון אַ ליד וואָס זי האָט באַקומען פֿון איוו סיקולאַר. די ווערטער זײַנען פֿון לויִס גילראָד און די מוזיק — פֿון ד. מייעראָוויץ. דער אָנהייב לייענט זיך אַזוי:
די שטונדע האָט געקלאַפּט,
דער שאַפּ האָט געסטאַפּט
אין דער גרויסער ווייסט־פֿעקטאָרי.
די אַרבעטער, זיי
האָבן געקראָגן די פּיי
און געאײַלט זיך אַהיימגיין פֿאַר פֿרי.
נאָר פּלוצים, אוי־וויי,
אַ שרעק, אַ געשריי,
אַ העלישער פֿײַער ברעכט אויס.
פֿון איבעראַל קומען
פֿאַרצווייפֿלטע שטימען
אַיעדער וויל פֿריִער אַרויס.
פֿײַערלײַט קלינגען,
פֿון צענטן פֿלאָר שפּרינגען
מיידלעך פֿאַר אַנגסט און פֿון נויט.
עס קראַכט אומגעהײַער
דאָס שרעקלעכע פֿײַער
און פֿאַרברענט יונגע לײַבן צום טויט.
The post Mourning the victims of the 1911 Triangle Shirtwaist Factory fire appeared first on The Forward.
Uncategorized
UCLA student government condemns campus Hillel for hosting former hostage
A campus event featuring freed Israeli hostage Omer Shem Tov drew the condemnation of UCLA’s student government on Tuesday. In an open letter, the UCLA Students Associated Council said that bringing Tov to speak to students “served to legitimize and normalize” atrocities in Gaza and Lebanon.
Shem Tov, 23, was kidnapped from the Nova music festival in Southern Israel on Oct. 7, 2023, and held hostage in Gaza until his release in a prisoner exchange in February 2025. UCLA hosted him on April 14 for a Yom HaShoah event.
“While we affirm the humanity of all people impacted by violence, we reject the selective platforming of narratives that obscure the broader reality of ongoing state violence,” the student government letter wrote in the letter, which was addressed to the UCLA administration and UCLA Hillel among others. “Israel is currently continuing to carry out what has been widely identified by human rights advocates as a genocide in Gaza, while also expanding its illegal military campaign into Lebanon.
“In this context, elevating a single narrative, absent of critical political and humanitarian framing, serves to legitimize and normalize these ongoing atrocities.”
Rabbi Chaim Seidler-Feller, UCLA Hillel’s director emeritus, called the statement “completely ridiculous.”
“You can’t present the narrative of your experience without it being called ‘one sided,’” Seidler-Feller said. “There has to be a counter-story to persecution. Is there a counter-story to killing people?”
UCLA Hillel executive director Daniel Gold dismissed the criticism in Tuesday’s letter as antisemitic.
“Hillel at UCLA and Students Supporting Israel UCLA would like to apologize…for absolutely nothing,” he wrote in a statement. “Members of UCLA student government have once again shown they are anti-dialogue, anti-learning, anti-truth, anti-student and antisemitic.”
The USAC did not respond to a request for comment.
As college campuses across the country became a hotspot for pro-Palestinian activism following the Oct. 7 attack, UCLA, with an activist history and a large Jewish population, stood out as a major flashpoint. Its student encampment was the site of a riot in April 2024 and eventually cleared by police in riot gear.
The USAC has sided with pro-Palestinian protesters throughout. In a Feb. 2025 letter titled “We Are All SJP,” the USAC, which is democratically elected by the roughly 30,000-member UCLA student body, condemned Chancellor Julio Frenk’s suspension of Students for Justice in Palestine. The letter referred to Israel only as “the Zionist state” or put the country’s name inside quotation marks.
The University of California has since been sued by the Department of Justice, which said that UCLA created a hostile work environment against Jewish and Israeli faculty in violation of Title VII of the Civil Rights Act.
The post UCLA student government condemns campus Hillel for hosting former hostage appeared first on The Forward.
Uncategorized
Trump extends ceasefire with Iran, even after Iran balks at new round of negotiations
(JTA) — President Donald Trump announced on Tuesday that he would unilaterally extend the U.S.-Israeli ceasefire with Iran, even though Iran had not agreed to his conditions or even to return to the negotiating table.
Trump announced the decision on Truth Social just hours before the two-week-old deal was set to expire. Citing Iran’s “fractured” leadership, Trump wrote that he had been asked by Pakistani Prime Minister Shehbaz Sharif to “hold our Attack on the Country of Iran until such time as their leaders and representatives can come up with a unified proposal.”
Vice President JD Vance’s planned trip to Islamabad, where talks were set to take place, was postponed indefinitely after Iran failed to confirm its participation in negotiations.
Trump added that the United States would maintain its naval blockade of Iranian ports in the Strait of Hormuz, despite Iran’s repeated calls for the restrictions to be lifted.
The announcement marked a sharp departure from the president’s statements earlier in the day, telling CNBC that, if a deal was not made before the deadline, “I expect to be bombing.”
In a statement Tuesday, Sharif thanked Trump for his “gracious acceptance” of Pakistan’s request to extend the ceasefire, adding that the country would “continue its earnest efforts for a negotiated settlement of the conflict.”
The announcement adds to uncertain about the war’s future, including for Israelis who lived through six weeks of Iranian bombing, and renews questions about Trump’s commitment to achieving his war goals, which have varied and included blunting Iran’s nuclear ambitions, achieving regime change, and destroying Iran’s stockpile of ballistic missiles. He said earlier this week that he was asking Iran to limit its nuclear program for 20 years, five years longer than was required by the deal struck by Barack Obama in 2015. Trump exited that deal in 2018.
Last week, Trump announced a different ceasefire, between Israel and Lebanon, on Truth Social, contradicting Israel’s claim that the Iran ceasefire would not apply to its fighting with Hezbollah, an Iran-backed proxy in Lebanon.
Trump’s announcement of the ceasefire extension came during the night in Israel, after Israelis began their celebration of Independence Day. It drew criticism from one of his staunchest pro-Israel supporters, the Zionist Organization of America, whose national president Morton Klein said in a statement that “interminable delay is the standard Islamic Iranian regime negotiating tactic” and that acceding to it represented a victory for Iran. The statement did not mention Trump.
The post Trump extends ceasefire with Iran, even after Iran balks at new round of negotiations appeared first on The Forward.
Uncategorized
Alan Dershowitz quits Democratic Party, calling it ‘most anti-Israel party in U.S. history’
(JTA) — Alan Dershowitz, the prominent pro-Israel attorney whose clients have included Donald Trump and Jeffrey Epstein, announced on Monday that he was leaving the Democratic party and registering as a Republican.
Describing himself as a “lifelong Democrat,” Dershowitz wrote in a Wall Street Journal op-ed that he had decided to “bite the bullet and register as a Republican,” citing Democratic support for an arms embargo on Israel last week and the Michigan Senate candidate Abdul el-Sayed’s anti-Israel rhetoric.
“There is no denying that the hard left, anti-Israel wing of the Democratic Party has moved from the fringe to the mainstream,” Dershowitz wrote, adding that “Republicans have their own antisemitic fringe, but for now it remains a fringe.”
The announcement formalized a political evolution for Dershowitz, who defended Trump during his first impeachment and has increasingly broken with Democrats over Israel in recent years.
In 2021, Dershowitz nominated Jared Kushner, Trump’s son-in-law, and Avi Berkowitz, Trump’s top Middle Eastern envoy during his first administration, for the Nobel Peace Prize over their hand in shaping the Abraham Accords.
Dershowitz — who has recently faced scrutiny over his ties to Epstein, and previously denied allegations of sexual misconduct made by one of Epstein’s accusers — panned the Democratic Party as the “most anti-Israel party in U.S. history” in the op-ed.
“I believe that the Democratic Party’s hostility to Israel represents a deeper and more dangerous shift away from the center and toward a radical approach that is bad for America and the free world,” Dershowitz wrote, adding that he intended to “work hard to prevent the Democrats from gaining control of the House and Senate.”
Dershowitz’s comments are in line with Trump’s statements about Jews and the Democratic Party. He has repeatedly expressed amazement at how any Jews could vote for the Democrats considering his own record when it comes to Israel.
The post Alan Dershowitz quits Democratic Party, calling it ‘most anti-Israel party in U.S. history’ appeared first on The Forward.